Kusubiri kwa miezi mingi kupata vitambulisho vya taifa kunatishia kudhoofisha maendeleo yaliyopatikana Garissa baada ya serikali kufuta mchakato maalumu wa uhakiki wa waombaji, wanaharakati wa haki za binadamu wameonya.
Wakazi wa Garissa, wasimamizi wa maeneo na wanaharakati wa haki za binadamu katika maandamano ya amani mjini Garissa kuadhimisha Siku ya Kimataifa ya Utambulisho./STEPHEN ASTARIKO
- Advertisement -
Rais William Ruto alifuta sharti la uhakiki kwa waombaji wa vitambulisho mwaka jana, hatua ambayo wanaharakati wanasema imerahisisha wakazi kupata nyaraka hizo muhimu.
Hata hivyo, walionya kuwa ucheleweshaji wa kuchakata na kutoa vitambulisho, pamoja na ufikiaji mdogo wa vituo vya usajili na uchukuaji, unaendelea kuleta vikwazo vikubwa.
Walizungumza katika mkutano na wanahabari mjini Garissa baada ya kuungana na mamia ya wakazi na wasimamizi katika maandamano ya amani kuadhimisha Siku ya Kimataifa ya Utambulisho.
Maandamano hayo yaliandaliwa na Haki Na Sheria, shirika lisilo la kiserikali lenye makao Garissa linalotetea haki za uraia na utambulisho.
Barre Aden, msimamizi wa programu wa shirika hilo, alielezea kuondolewa kwa uhakiki kama hatua kubwa kuelekea kurekebisha dhuluma za kihistoria zilizowakumba wakazi wa Kaskazini mwa Kenya.
“Tunathamini sana juhudi zilizofanywa na serikali kuondoa sharti la uhakiki. Angalau sasa mambo yanaendelea mbele,” alisema.
“Hata hivyo, sasa tuna wasiwasi kuhusu ucheleweshaji wa kuchakata na kutoa nyaraka hizo, pamoja na idadi ndogo ya vituo vya usajili na uchukuaji katika kaunti hii kubwa. Hizi ndizo changamoto kuu mbili tunazokabili kama eneo,” alisema.
Rais William Ruto alifuta sharti la uhakiki Februari 2024, akiondoa kiwango cha ziada cha uchunguzi kilichowafanya waombaji wengi kutoka Kaskazini Mashariki mwa Kenya kupitia taratibu ambazo hazikuwa zikiwekwa kwa Wakenya wengine kwa kawaida.
Hapo awali, waombaji walilazimika kufika mbele ya kamati za uhakiki, kuwasilisha nyaraka za ziada na kutimiza masharti mengine kabla ya kupokea vitambulisho vya taifa.
Aden aliitaka serikali kupeleka huduma za usajili na utoaji karibu na wakazi, akisema ni maeneo bunge madogo ya Garissa na Ijara pekee ambayo kwa sasa yana ofisi zinazofanya kazi kikamilifu.
“Kaunti ya Garissa ni kubwa sana. Tunahitaji ofisi zaidi ili watu waweze kupata huduma hizi kwa urahisi,” alisema.
Alisema ucheleweshaji huo unatia wasiwasi hasa huku nchi ikikaribia uchaguzi mkuu unaofuata, ambapo vijana wengi wanatafuta vitambulisho ili wajisajili kuwa wapiga kura.
“Inaweza kuchukua karibu miezi sita hadi saba kabla ya kitambulisho kutolewa. Kwa hiyo tunaomba serikali iharakishe utoaji wa vitambulisho ili watu waweze kutumia haki yao ya kidemokrasia ya kupiga kura,” alisema.
Fatuma Ahmed alisema waombaji pia wamekatishwa tamaa na muda mrefu wa uchakataji.
“Tuna tatizo la muda unaochukuliwa kuchakata vitambulisho. Inachukua muda mrefu sana kwa waombaji kupata nyaraka hizo, na hili ni suala tunalotaka serikali ilishughulikie haraka,” alisema.
“Ikiwa tunazungumzia kurahisisha mchakato, basi iwe wazi kwamba hakuna tena mateso, ili tuweze kufurahia haki zetu kwa kweli.”
Mtetezi wa haki za binadamu Noor Bashir aliwaomba maafisa katika makao makuu ya kitaifa kuharakisha uchakataji na utoaji wa nyaraka hizo.
“Tumeona hali ambapo maafisa wanasema wana karibu wateja 500 ambao wameorodheshwa kupokea vitambulisho ndani ya kipindi cha mwezi mmoja. Hata hivyo, tatizo kubwa zaidi hutokea katika uchakataji wa nyaraka,” alisema.
“Tunatambua mafanikio yaliyopatikana, lakini ni muhimu tuainishe maeneo ya wasiwasi ili hali hii irekebishwe siku zijazo na mchakato usisababishe vipindi virefu vya kusubiri.”
Mohamed Mohamud, naibu kamishna wa kaunti anayesimamia Huduma Centre huko Garissa, alisema kukomeshwa kwa uhakiki kulichochea ongezeko kubwa la maombi ya vitambulisho.
“Tangu kuondolewa kwa zoezi la uhakiki, tumepata mwitikio mzuri sana. Kumekuwa na ongezeko la idadi ya wateja wanaotafuta nyaraka hizo,” Mohamud alisema.
Alisema vitengo vya kunasa taarifa moja kwa moja pia vimewekwa katika maeneo bunge madogo yote, vikitoa teknolojia inayokusudiwa kuboresha ubora na usahihi wa taarifa zinazorekodiwa wakati wa usajili.
Mohamud alisema ongezeko hilo limechangia mrundikano wa vitambulisho 4,110 vinavyosubiri kuchukuliwa katika Huduma Centre ya Garissa.
Alisema muundo wa Maafisa wa Utawala wa Serikali ya Kitaifa, ikiwemo machifu, ulikuwa ukihamasishwa kuhakikisha vitambulisho vinawafikia wamiliki wake halali.
“Tunatumia muundo wa NGAO, ikiwemo machifu, kusambaza upya vitambulisho hivi. Pia tunashiriki taarifa kwa kutuma ujumbe kwa waombaji ili waweze kutembelea Huduma Centre na kuchukua vitambulisho vyao,” alisema.
Alieleza kuwa sehemu ya mrundikano huo ilisababishwa na ongezeko la maombi lililofuatia kufutwa kwa uhakiki, lakini akasema hatua zinachukuliwa kuupunguza.
“Maoni yamekuwa mazuri sana. Machifu wamekuwa wakifanya kazi bora kuhakikisha vitambulisho vinawafikia wamiliki wake halali. Sio tu kuhakikisha vitambulisho vinawafikia wamiliki; wamiliki hao pia wanatumia vitambulisho hivyo kujisajili kuwa wapiga kura,” alisema.
Mohamud aliwataka wakazi wa Garissa na Kaskazini mwa Kenya kupata na kutumia nyaraka zao za utambulisho, akibainisha kuwa kitambulisho ni muhimu kwa utambuzi, kupata huduma za serikali na kushiriki katika shughuli za kiraia.
Uamuzi wa serikali wa kufuta uhakiki ulifuatiwa na miongozo mipya ya usajili iliyochapishwa rasmi na Wizara ya Mambo ya Ndani.
Chini ya utaratibu uliorekebishwa, waombaji lazima watoe uthibitisho wa uraia, ukiwemo cheti cha kuzaliwa na kitambulisho cha mzazi, pamoja na barua ya utambulisho kutoka kwa chifu.
Wazazi pia lazima wafike binafsi kutoa alama ya kidole gumba kwenye fomu ya maombi, huku chifu akitakiwa kufanya uhakiki wa ziada.
Kisha maombi hayo hufanyiwa ukaguzi zaidi na Idara ya Upelelezi wa Jinai na Huduma ya Ujasusi ya Kitaifa kabla ya kitambulisho kutolewa.
