Qoyska xoolo-dhaqato 57 jir ah oo reer Garissa ah, kaas oo la sheegay in rag loo aqoonsaday saraakiil amni ay ka kaxeeyeen hoygiisa, ayaa dalbanaya in si degdeg ah loo sii daayo isla markaana la siiyo xog ku saabsan halka uu ku sugan yahay.
Siyad Abdi Omar ayaa la waayay Sebtembar 27 kaddib markii dad la rumaysan yahay inay ahaayeen saraakiil amni ay yimaadeen gurigiisa oo ku yaalla xaafad-hoosaadka Sarira, El Kambere, degmada Hulugho, kuna kaxeeyeen.
- Advertisement -
Siyad waxa uu qabaa saddex xaas, wuxuuna leeyahay sagaal carruur ah.
Eheladiisa, oo Arbacadii wariyayaasha kula hadlay guriga xubin qoyska ka tirsan oo ku yaalla Bula Muzuri, magaalada Garissa, ayaa sheegay inay weli si quus ah jawaabo u raadinayaan islamarkaana aysan awoodin inay helaan meesha uu joogo.
Afhayeenka qoyska Zakaria Yussuf ayaa sheegay in raggu ay abaarihii duhurnimo ku yimaadeen lix gaari, ayna weydiiyeen Siyad. Waxa uu sheegay in saraakiishu ay sugayeen inta uu ka soo laabanayo daaqsinta riyihiisa.
“Waxay ku yimaadeen lix gaari, iyagoo rasaas cirka u ridaya kuna cabsi gelinaya qof kasta oo guriga joogay. Waxa uu maqnaa isagoo riyihiisa daaqsinaya, balse way sugeen. Markii uu soo laabtay qiyaastii 1 duhurnimo, indhaha ayay ka xirteen waxayna ku kaxeysteen gaari,” ayuu Yussuf yiri.
Waxa uu sheegay in qoysku ay xog ka raadiyeen meelo kala duwan, balse ay heleen warar is khilaafaya oo ku saabsan halka Siyad loo kaxeeyay.
“Dadka qaar waxay sheegayaan inuu weli ku sugan yahay Hulugho, halka kuwo kalena ay leeyihiin meel kale ayaa loo wareejiyay. Si fudud uma ogaanno,” ayuu yiri.
Eheladu waxay sheegeen in dadka deegaanku ay ragga ku aqoonsadeen shaqaale amni, sababo la xiriira dareyskooda iyo gaadiidkii ay adeegsanayeen.
Qoyska ayaa sidoo kale ka cabanaya inay la kulmeen caqabado markii ay isku dayayeen inay booliska ku wargeliyaan waayitaanka.
Yussuf ayaa sheegay in odayaashu ay tageen Saldhigga Booliska Hulugho si ay kiiska u soo sheegaan, balse lagu eedeeyay in dib loo celiyay iyada oo aan la siin lambarka Buugga Dhacdooyinka.
Waxa uu sheegay in qoysku markii dambe ay la kulmeen xaalad la mid ah markii ay isku dayeen inay warbixin ka sameeyaan Saldhigga Booliska Garissa.
“Dawladda wax fadli ah kama codsanayno. Waxaan dalbanaynaa sii deynta iyo soo laabashada nabdoon ee xubinta qoyskeenna, sababtoo ah taas waa xuquuqdeena sharciyeed,” ayuu Yussuf yiri.
“Haddii mas’uuliyiintu wax uga shakiyaan, waa inay noo sheegaan. Waxay sheegi karaan inuu baaritaan ku jiro oo ay sharxaan halka arrinta laga diiwaangeliyay. Wax war ah haba yaraatee ma aanan helin,” ayuu yiri.
Qoysku waxay hoggaamiyeyaasha heer qaran iyo kuwa deegaanka ka codsadeen inay soo farageliyaan.
Yussuf ayaa sheegay in hubanti la’aantu ay keentay murugo daran, gaar ahaan maadaama qoysku aysan ogeyn in Siyad nool yahay, dhaawacmay ama xabsi lagu hayo.
“Waxaan nahay Muslimiin. Haddii qof dhinto, waan aqbalnaa, waan baroorannaa, dabadeedna nolosha ayaan sii wadnaa. Laakiin ma naqaanno waxa ku dhacay xubinta qoyskeenna,” ayuu yiri.
Qoysku waxay sidoo kale sheegeen in qof kale oo ay qaraabo yihiin, Ahmed Noor, uu maqnaa ku dhowaad laba sano kaddib markii la sheegay in habeenkii laga kaxeystay magaalada Garissa.
Yussuf ayaa sheegay in ehelada hore loogu sheegay in Noor uu ku sugan yahay Nairobi isla markaana ugu dambayn la sii deyn doono, balse aysan waligood xaqiijin halka lagu hayo.
“Waa isla qoyskii — laba qof ayaa maqan, mana oga inay dhinteen iyo inay nool yihiin,” ayuu yiri.
Sarkaal ka tirsan Shabakadda Xuquuqda Aadanaha ee Garissa, Muktar Dahir Osman, ayaa dowladda iyo hay’adaha amniga ugu baaqay inay xog ka bixiyaan Siyad.
“Waxaan rabnaa inaan ogaanno in Siyad uu galay wax dembi ah. Waxaa ina xukuma sarreynta sharciga. Haddii Siyad Abdi Omar uu galay dembi, waa in maxkamad la geeyo, qoyskiisana la wargeliyo,” ayuu Osman yiri.
Waxa uu sheegay in afduubka la sheegay uu si gaar ah walaac u leeyahay maadaama uu ka dhacay iftiin maalmeed.
Osman ayaa hay’ad kasta oo amni oo haysa xog ku saabsan Siyad ugu baaqay inay shaaciso halka uu ku sugan yahay isla markaana ay xaqiijiso in xuquuqdiisa dastuuriga ah la dhowro.
“Waa arrin aad looga xumaado in dowladdeenna iyo hay’adahayaga amnigu ay dadka kaxaysanayaan habeen iyo maalin. Isbeddelkan wuxuu qoysaska u keenayaa xanuun badan, waxaana leenahay ma sii socon karo,” ayuu yiri
“Madaxweynaha laftiisu wuxuu marar badan u xaqiijiyay Kenyaanka in dilalka ka baxsan sharciga, waayitaannada khasabka ah iyo afduubyadu ay noqon doonaan wax la soo dhaafay, balse waxaan sii wadnaa inaan aragno isla waxyaabihii.”
Noor Bashir, oo xubin ka ah Shabakadda Difaacayaasha Xuquuqda Aadanaha ee Garissa, ayaa sheegay in kiiskani uu dib u soo nooleeyay walaaca laga qabo afduubyada iyo waayitaannada la sheegay ee ka dhaca deegaannada xuduudaha.
Bashir ayaa sheegay in hay’adaha ammaanku ay waajib ku tahay inay ilaaliyaan muwaadiniinta, balse ay sidoo kale tahay inay sharciga raacaan marka ay xirayaan dadka looga shakiyo falal khaldan.
“Haddii qof lagu tuhmo fal khaldan, waxaa jira hannaan sharci ah oo ay tahay in la raaco. Qofka waa in la xiraa, laga diiwaangeliyo saldhigga booliska ee ugu dhow, marka loo baahdana maxkamad la geeyo,” ayuu yiri.
Waxa uu mas’uuliyiinta ugu baaqay inay xaqiijiyaan halka Siyad ku sugan yahay isla markaana ay hubiyaan in kiis kasta oo ka dhan ah loo maro waddooyinka sharci ee saxda ah.
Afduubkan la sheegay ayaa imanaya iyadoo ay jireen cabashooyin muddo dheer soo jiray oo ku saabsan waayitaanno iyo tacaddiyo loo nisbeeyo hay’adaha amniga qaybo ka mid ah waqooyiga iyo waqooyi-bari Kenya.
Madaxweyne William Ruto ayaa hore uga hadlay muranka ku xeeran afduubyada iyo waayitaannada la sheegay.
Dhawaan, madaxweynuhu wuxuu qiray walaaca laga qabo dadka ku luma muddada mudaharaadyada, wuxuuna sheegay in aysan jiri karin wax cudurdaar ah oo loo heli karo xiritaanno sharci darro ah ama tallaabooyin halis gelinaya nolosha iyo xorriyadda muwaadiniinta.
Madaxweynuhu wuxuu Kenyaanka haya xog ku saabsan kiisas ay ku lug leeyihiin saraakiil boolis oo looga shakisan yahay ugu baaqay inay u gudbiyaan Agaasinka Baaritaannada Dambiyada iyo Hay’adda Madaxa Bannaan ee Kormeerka Booliska.
Kiiskan ugu dambeeyay ayaa mar kale iftiimiyay isu-dheellitirka u dhexeeya hawlgallada amniga iyo xuquuqda dadka deggan bulshooyinka xuduudaha sida Hulugho, halkaas oo hay’adaha ammaanku ka hawlgalaan iyadoo ay jirto khatarta Al-Shabaab.
