Itoobiya ayaa u sheegtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay inay ku dhaqaaqayso is-difaac ka dhan ah Eratariya, iyadoo ku eedaysay deriskeeda inay ciidamo u soo dirtay xadka isla markaana ay qabsadeen dhul ku yaalla waqooyiga Itoobiya.
Sheegashadan ayaa kordhisay cabsida laga qabo in dagaalladii ugu dambeeyay ay sii fidaan, iyadoo ciidamo taabacsan dowladda Itoobiya ay soo sheegayaan guulo cusub oo ay ka gaareen Tigray, oo ah gobol weli ay saameyn ku yeelatay dagaalkii hore.
- Advertisement -
Muuqaallo ay AP ka soo duubtay magaalada Adigrat maalintii Sabtida, oo qiyaastii 25 kiiloomitir (15 mayl) u jirta xadka Eratariya, ayaa muujiyay gaadiidka milateriga Itoobiya iyo ciidamo soo galaya magaalada iyadoo dadka deegaanka qaarkood ay ku dabaaldegayaan waddooyinka. Dadka ku nool magaalada labaad ee ugu weyn Tigray ayaa ka warbixiyay gaajo, bangiyo xiran iyo helitaanka daryeel caafimaad oo aad u xaddidan.
Warqad ku taariikhaysan Jimcihii, Wasiirka Arrimaha Dibadda Gedion Timothewos ayaa xusay xaqqa Itoobiya u leedahay is-difaacidda sida ku cad Qodobka 51-aad ee Axdiga Qaramada Midoobay. Ma uusan sheegin tallaabooyinka gaarka ah ee Itoobiya ay qaadayso.
Warqadda oo ay heshay The Associated Press, ayaa ku eedaysay Eratariya inay toddobaadyadii la soo dhaafay u dirtay Itoobiya ciidamo lugta ah iyo kuwa farsamaysan, isla markaana ay taageerayso, maalgelinayso, hubaynayso oo ay hagayso kooxo fallaago ah. Ma aysan magacaabin meelaha la sheegay in la qabsaday ama ma aysan soo bandhigin caddayn ku saabsan sheegashooyinkaas.
Gedion ayaa sheegay in Itoobiya ay marar badan ugu baaqday Eratariya inay dib ula baxdo ciidankeeda. AP ayaan awoodin inay si madax-bannaan u xaqiijiso eedeymaha.
Xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Eratariya ayaa sii xumaanayay.
Jawaab ay u direen Golaha Ammaanka oo uu saxiixay Wasiirka Arrimaha Dibadda Osman Saleh, Eratariya waxay diidday sheegashada Itoobiya ee is-difaacidda. Waxay ku eedaysay Addis Ababa inay isku dayayso inay xoog ku qabsato marin badeedka Badda Cas.
Eratariya waxay ugu baaqday golaha inay “si xoog leh u cambaareeyaan ku dhawaaqista dagaal ee Itoobiya ee ka dhanka ah Eratariya” isla markaana ay qaadaan “tallaabooyin ka hortag ah.”
Toddobaadkii hore, Eratariya waxay sheegtay inay jarayso xiriirkii diblomaasiyadeed ka dib markii Itoobiya ay dalka ka ceyrisay 10 diblomaasi oo reer Eratariya ah, isla markaana ay xirtay safaaraddeeda Asmara.
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa Isniintii ku celiyay in Itoobiya ay u baahan tahay marin ay u hesho Badda Cas, halka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya ay sheegtay in dalku uu weli ka go’an yahay wadahadal uu la yeesho deriskiisa.
Khilaafkan ayaa sii xumeeyay xiriirka u dhexeeya dalalka oo ciidamadoodu ay garab istaageen midba midka kale dagaalkii ka dhanka ahaa Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) intii u dhaxaysay 2020 ilaa 2022.
Cilmi-baarayaal ka tirsan Jaamacadda Ghent ee dalka Belgium ayaa ku qiyaasay in dagaalkii hore uu dilay ilaa 500,000 oo rayid ah oo ku nool Tigray iyadoo loo marayo rabshado, macluul iyo burburka adeegyada caafimaadka.
Ciidamada xulafada la ah dowladda ayaa soo sheegaya guulo laga gaaray Tigray.
Ciidamada dowladda iyo xulafada ayaa qabsaday Idaga Hamus subaxnimadii Jimcaha iyo Abiy-Adi, oo ku taal aagga Tembien, galabnimadii Khamiista, sida uu sheegay Ermiyas Ababu, oo ah taliye ka tirsan Ciidanka Nabadda ee Tigray ee dowladda taageersan.
Dadka deegaanka ayaa sidoo kale sheegay in Idaga Hamus la qabsaday. Gebremedhin Kihishen, oo ah ganacsade ku sugan Tembien, ayaa sheegay in ciidamada dowladda taageersan ay gacanta ku hayaan Abiy-Adi.
Warbixinnada ayaan caddayn dhinaca gacanta ku hayay magaalooyinka ka hor inta aan la soo sheegin horumarka, iyo in ciidamada Eratariya ay ka qayb qaateen dagaalka.
Ermiyas ayaa horay u sheegay, isagoo soo xiganaya warbixinnada shaqaalihiisa, in ciidamada Eratariya ay galeen Adigrat maalintii Talaadada iyo Idaga Hamus maalintii Arbacada.
Sabtidii, wuxuu sheegay in ciidamada Itoobiya iyo xulafadooda ay dib u qabsadeen Adigrat.
Muuqaallo ay AP duubtay ayaa muujiyay dadka deegaanka oo soo dhaweynaya ciidamada, iyadoo hal qof uu lulayo calanka Itoobiya. Muuqaalku ma caddayn cidda gacanta ku haysay Adigrat ka hor inta aan la soo sheegin qabsashada ama in ciidamada Eratariya ay ka qayb qaateen dagaalka halkaas ka dhacay.
“Hadda, waxaan wajahaynaa dhibaato daran. Carruurta iyo dadka waayeelka ah ayaa la ildaran gaajo,” ayuu yiri Hagos Woldegebriel, oo ah qof deegaanka Adigrat ah.
Wuxuu sheegay in dadku ay dhimanayaan sababtoo ah ma heli karaan daaweyn caafimaad, wuxuuna ugu baaqay in gargaar degdeg ah lala soo gaaro.
Teame Lemlem, oo ka barakacay magaalada xadka ku taal ee Zalambesa, ayaa sheegay in bangiyadu ay xiran yihiin iyo in kaydka cuntada uu sii yaraanayo. “Haddii nabaddu ay dhalato, waxay noo keeni doontaa rajo weyn,” ayuu yiri.
Kooxda la socodka colaadaha ee Armed Conflict Location & Event Data, oo loo yaqaan ACLED, ayaa si gooni ah u soo warisay in ciidamada Eratariya ay ka gudbeen xadka Zelambesa maalintii Arbacada, isla markaana ay la kulmeen weerar diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drone) ah xilli ay u socdeen dhinaca Idaga Hamus. Kooxdu waxay weerarradaas dusha ka saartay milateriga Itoobiya. AP ayaan si madax-bannaan u xaqiijin karin warbixinnada ku saabsan dhaqdhaqaaqa ciidamada Eratariya ama weerarka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.
Bishii hore, TPLF waxay ku biirtay lix kooxood oo kale oo mucaarad ah oo ku midoobay isbahaysi looga golleeyahay in Abiy xilka looga tuuro. Dagaalladu waxay xoogeysteen dabayaaqadii Sebtembar, taasoo khatar gelisay heshiiskii nabadeed ee 2022, fallaagaduna waxay qabsadeen caasimadda Tigray ee Mekelle, iyo garoonkeeda diyaaradaha.
Fallaagada ayaa ku dhawaaqay inay dib u gurasho sameynayaan Oktoobar 3, taasoo ka dib ay ciidamo dowladda taageersan galeen magaalada.
Mekelle ayaa sugaysa maamul cusub. Magaalada Mekelle, booliska federaalka ayaa adeegsaday sameecado waaweyn maalintii Jimcaha si ay ugu baaqaan dadka deegaanka inay gacan ka geystaan dhismaha maamul cusub. Xafiisyadii dowladda ayaa weli xirnaa, mana jirin maamul xilka la wareegay subaxnimadaas. Ciidanka Nabadda ee Tigray ayaa soo rogay bandow habeenkii ah maalintii Arbacada.
Safaaradda Mareykanka ayaa sheegtay Khamiistii in adeegyadii isgaarsiinta ay dib ugu soo laabteen Mekelle iyo inta badan Tigray, halka bangiyada gacanta iyo korontada ay dib u bilaabmeen meelo ka mid ah. Dhammaan adeegyadaas ayaa weli u nugul inay mar kale go’aan.
Intii lagu jiray dagaalkii hore, AP waxay diiwaangelisay eedeymo sheegaya in askarta Eratariya ay geysteen dilal, kufsi iyo boob. Madaxweynaha Eratariya Isaias Afwerki ayaa diiday eedeymaha xadgudubyada ee ciidankiisa uu geystay, wuxuuna ku tilmaamay “khayaali” sanadkii 2023.
___
Filmon Equar Hailu oo ku sugan Mekelle, Itoobiya, Amir Aman Kiyaro oo ku sugan Hamburg, Jarmalka, iyo Farnoush Amiri oo ku sugan Qaramada Midoobay ayaa gacan ka geystay warbixintan.
