Aqoonyahanno ayaa ku baaqaya in waxa loogu yeero manosphere-ka loola dhaqmo sidii khatar caafimaad dadweyne, iyaga oo ku doodaya in waxyeellada internetka ee uu hurinayo lagu wajaho xeelado markii hore loo adeegsaday warshadaha tubaakada.
Warbixin cusub, qorayaashu waxay manosphere-ka ku tilmaameen “nidaam ganacsi oo baahsan iyo urur dabacsan oo ka kooban bulshooyin internetka ku jira, kuwaas oo ay mideeyaan aaminsanaanta wadaagga ah ee ku saabsan ragannimada, nacaybka haweenka iyo dhibbanenimada ragga”.
- Advertisement -
Waxay sheegeen in dhaqdhaqaaqa, oo ku dhisan sheegashooyinka “qalalaase ragannimo” iyo aaminsanaanta ah in dheddignimadu si nidaamsan u liidday ragga, uu gacan ka geysanayo waxyeellooyin caafimaad oo kala duwan.
Waxyeellooyinkaas waxaa ka mid ah rabshadaha loo geysto haweenka iyo gabdhaha, dhibaatooyinka caafimaadka dhimirka iyo “sharciyad-diidda” wiilasha iyo ragga raadsada taageero.
Warbixinta, oo lagu daabacay joornaalka caafimaadka ee The Lancet, ayaa tiri: “Sida warshadaha tubaakada iyo cuntooyinka aadka loo farsameeyo, abuurayaasha nuxurka iyo baraha martigeliya waxay adeegsadaan xeelado mas’uuliyadda qofka dusha looga saarayo.
“Dhibaatooyinka ragga waxaa loo soo bandhigaa inay ka dhasheen dheddignimada halkii ay ka ahaan lahaayeen xaalado qaab-dhismeed, halka aqoonsiga ragannimada badeecad laga dhigo iyada oo loo marayo alaabooyin iyo nuxur lacag lagu bixiyo oo caadiyeeya oo xoojiya ragannimo waxyeello u leh caafimaadka iyo mid waxqabadka ku jihaysan.
“Dadaallada lagu xakameynayo ama lagu dhexdhexaadinayo nuxurka waxaa inta badan loo soo bandhigaa inay khatar ku yihiin madaxbannaanida ragga, taas oo xaddidaysa fursadda siyaasadeed ee faragelinta.”
Qorayaashu waxay sheegeen in dhibaatooyinka ay ka mid yihiin takooridda waxbarashada, ka saarista bulshada iyo go’doonka wiilasha iyo ragga da’da yar loo baahan yahay in lagu wajaho tallaabooyin kala duwan.
Waxay ku baaqeen fursado shaqo oo badan, barnaamijyo xirfadeed oo hagaajinaya helitaanka shaqada, dadaallo wiilasha loogu soo celinayo waxbarashada iyo “helitaan siman oo ay u helaan adeegyada caafimaadka dhimirka iyo adeegyada kale ee caafimaadka ee safka hore” ee loogu talagalay in ay gaaraan.
Qorayaashu waxay ku doodeen in manosphere-ka ‘si wanaagsan loo fahmi karo loona wajihi karo marka loo aqoonsado dhibaato caafimaad dadweyne’
Warbixintu waxay sheegtay in dawladaha, iskuullada, adeegyada caafimaadka iyo ururrada bulshada ay si wadajir ah uga shaqeeyaan wax ka qabashada manosphere-ka, iyaga oo adeegsanaya isla habka isku-duwan ee lagu wajaho khataraha kale ee caafimaadka dadweynaha.
Waxay soo jeedisay in ololayaasha isgaarsiintu ay ka fogaadaan “in ragannimada loo soo bandhigo inay asal ahaan sun tahay ama wiilasha iyo ragga loo arko inay asal ahaan dhibaato yihiin”. Xeerarku waa in ay bartilmaameedsadaan baraha internetka halkii ay ka beegsan lahaayeen isticmaalayaasha, si la mid ah sida xayaysiinta tubaakada ee carruurta lagu beegsanayo loo mamnuuco iyada oo aan dadka sigaarka caba dembiilayaal laga dhigin.
Qorayaashu waxay sheegeen in manosphere-ka “si wanaagsan loo fahmi karo loona wajihi karo marka loo aqoonsado dhibaato caafimaad dadweyne”.
Waxay ku taliyeen “in la xoojiyo nidaamyada jira ee dhexdhexaadinta nuxurka si loo xaddido deegaannada waxyeellada leh, lana adeegsado awoodda aaladaha xisaabeed si loo dhiirrigeliyo farriimo iyo xeerar togan, iyadoo lala socodsiinayo nidaaminta astaamaha qaab-dhismeed ee sii wada waxyeellada”.
Professor Sarah Hawkes, oo ah qoraa ka mid ah warbixinta isla markaana ah aasaasaha ururka daraasaadka caddaaladda bulshada ee Global 50/50, ayaa tiri: “Manosphere-ku wuxuu wiilasha iyo ragga da’da yar siiyaa dareen ka mid ahaansho, aqoonsi iyo sharraxaad ku saabsan sababta noloshu ugu muuqato mid adag.
“Baahiyahaasi waa kuwo dhab ah. Jawaab ka kooban oo keliya in manosphere-ka meesha laga saaro, iyada oo aan wax lagu kalsoonaan karo lagu beddelin, way fashilmi doontaa.
“Waxaan u baahan nahay inaan wiilasha u bandhigno wax ka wanaagsan, oo aanan kaliya u sheegin waxa ay tahay inay ka fogaadaan.”
Qoraaga kale ee warbixinta, Professor Kent Buse, oo xiriir la leh Waaxda Caafimaadka Dadweynaha Caalamiga ah ee Jaamacadda Monash Malaysia, ayaa sheegay in wiilasha iyo raggu aysan ahayn dhibaatada. Taa beddelkeeda, wuxuu tilmaamay qaabka ganacsi ee ku dhisan in iyaga la bartilmaameedsado.
Wuxuu yiri: “Kani waa qaab ganacsi, mana aha wax ka yimid koox yar oo gooni ah. Cadho iyo tabasho ayaa ganacsiga u wanaagsan, sidaas darteed nidaamku wuxuu abaalmariyaa nuxurka ugu xagjirsan.
“Filo xeeladdii tubaakada si weyn ugu shaqaysay: qofka dusha ka saar eedda, xeerarkana ku tilmaam weerar lagu hayo xorriyadda.
“Caafimaadka dadweynuhu wuxuu leeyahay qalab la tijaabiyey oo lagula tacaalo waxyeellada ganacsi, waana inaan adeegsannaa.”
Professor Buse wuxuu sheegay in wiilasha iyo raggu “aysan ahayn dhibaatada”, isaga oo raaciyay: “Dhibaatadu waa xaaladaha ka taga iyaga oo go’doonsan oo aan haysan mustaqbal sugan, iyo shirkadaha ka macaasha cadhadooda iyo ammaan-darradooda.”
Warbixintu waxay ku soo gabagabaysay: “Waxyeellada soo gaarta wiilasha iyo ragga, haweenka iyo gabdhaha, iyo bulshada inteeda kale, waxay saldhig cad u yihiin tallaabo la qaado.
“Yaraynta waxyeellooyinkan waxay u baahan tahay in wax laga qabto xaaladaha bulsho iyo dhaqaale, qaab-dhismeedyada ganacsi iyo xeerarka bulshada ee sii wada soo jiidashada manosphere-ka.
“Tani waa caqabad siyaasadeed, sharci, dhaqaale iyo bulsho oo u baahan tallaabooyin isku-duwan oo joogto ah oo dhinacyo badan ah – in arrintan loo qaabeeyo caafimaad dadweyne waxay suurto-gelin kartaa habkan.”
‘Tixgeli deegaannada ballaaran’
Mark Brooks, oo ka tirsan hay’adda samafalka ah ee Centre for Policy Research on Men and Boys, ayaa yiri: “Aad ayaan ugu faraxsanahay inaan aragno warbixintan oo arrintan u aqoonsanaysa dhibaato caafimaad dadweyne, isla markaana muujinaysa qodobka aadka muhiimka u ah ee ah in ragga iyo wiilashu sidoo kale bartilmaameed u yihiin waxyeellada internetka, sida haweenka iyo gabdhaha.”
Mr Brooks wuxuu sheegay in doodaha ku saabsan manosphere-ka “inta badan” ay ragga iyo wiilasha u muujiyaan inay yihiin dhibaatada, iyaga oo iska indhatiraya cadaadisyada dhaqaale, waxbarasho iyo dhaqan ee ballaaran ee u jiida nuxurka noocaas ah.
Cilmi-baaris kale, oo iyaduna lagu daabacay The Lancet, ayaa baaraysay siyaabaha filashooyinka aabbenimo ee ku xeeran ragannimadu u waxyeelleeyaan caafimaadka ragga. Waxay ku doodday in sheekooyinka internetka ee diiradda saaraya ragannimada iyo tabashada raggu ay buuxinayaan farqiga uu abuuray taageero la’aantu.
Professor Jim Catto, oo ah khabiir ku takhasusay cudurrada kaadi-mareenka kana tirsan Jaamacadda Sheffield, isla markaana ah qoraaga warqadda, ayaa yiri: “Natiijooyinkani waxay muujinayaan sababta aan ugu baahan nahay inaan ka gudubno dabeecadda qofka oo keliya, ayna tahay inaan tixgelinno deegaannada ballaaran ee qaabeeya aragtida iyo ficillada ragga.
“Wax ka qabashada saamaynta internetka ee manosphere-ku waa inay qayb ka noqotaa dood caafimaad dadweyne oo ballaaran oo ku saabsan sida aan u taageerno ragga iyo wax ka qabashada arrimaha bulshada ee saameeya caafimaadkooda.”
Jake Richards, Wasiirka Ingiriiska ee Xuquuqda Aadanaha ee masuulka ka ah Arrimaha Ragga iyo Wiilasha, ayaa yiri: “Warbixintani waxay si cad u muujinaysaa saameynta saamaynta sunta ah ee internetka iyo sababta tallaabo hadda loogu baahan yahay.
“Tani ma aha arrin u gaar ah ragga iyo wiilasha oo keliya – waa caqabad haysata bulshada oo dhan.
“Aniga oo ah wasiirkii ugu horreeyay ee arrimaha ragga iyo wiilasha, waxaan go’aansanahay inaan arrintan kor ugu qaado ajendaha qaranka, burburiyo manosphere-ka, isla markaana ragga da’da yar siiyo fursadaha iyo tusaalayaasha ay u baahan yihiin si ay u horumaraan.
“Waxaas oo dhami waxay si dhow ula socdaan shaqadeenna ku aaddan wax ka qabashada rabshadaha loo geysto haweenka iyo gabdhaha iyo abuurista bulshooyin ammaan u ah qof kasta.”
