Soomaaliya waxay ilaalinaysaa dhexdhexaadnimada iyadoo xiisadda Itoobiya iyo Eritrea ay sii xoogaysanayso
MUQDISHO, Soomaaliya — Soomaaliya ayaa sheegtay inay ka fogaanayso khilaafka sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea, iyadoo ku adkaysanaysa in xiriirkeeda diblomaasiyadeed ee ay la leedahay labada dal uusan isbeddelin, xilli ay sii kordhayaan cabsi laga qabo in dagaal dib u cusboonaada uu xasilloonida ka qaado guud ahaan Geeska Afrika.
- Advertisement -
Hassan Mohamed Ali Nadaara, wasiir ku xigeenka arrimaha dibadda Soomaaliya, ayaa BBC-da u sheegay in siyaasadda Muqdisho ay ku dhisan tahay nabad, dhexdhexaadnimo iyo ilaalinta xiriirrada ay la leedahay dalalka gobolka oo dhan, kuwaas oo badankoodu Soomaaliya la wadaaga dano siyaasadeed, dhaqaale iyo amni.
Soomaaliya ma rabto in lagu jiido khilaafaadka gobolka, ayuu Nadaara sheegay, balse waxay si dhow ula socotaa xaaladaha soo kordhaya isla markaana ka shaqaynaysaa inay ka hortagto in colaadaha jira ay ku fidaan xuduudahooda ka baxsan.
“Soomaaliya arrintan dhexdhexaad ayay ka tahay,” ayuu Nadaara yiri, isagoo adkeeyay in xiriirka Muqdisho ay la leedahay dalalka ay arrintu khusayso uusan isbeddelin.
Hadalladiisa ayaa daba socday ka qaybgalka Madaxweynaha Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud ee shir afar geesood ah oo ka dhacay Masar 4-tii Oktoobar, kaas oo uu la yeeshay hoggaamiyeyaasha Masar, Eritrea iyo Suudaan, xilli xiriirka dalalkaas iyo Itoobiya uu sii xumaanayay.
Shirkan ayaa ka dhacay magaalada xeebta ku taalla ee Alamein ee Masar, halkaas oo hoggaamiyeyaashu ay soo saareen bayaan wadajir ah oo lagu xaqiijiyay madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalalka gobolka. Waxay sidoo kale sheegeen in mas’uuliyadda maamulka Badda Cas ay tahay inay gacanta ugu jirto dowladaha xuduudka la leh.
Wadahadallada ayaa waxaa ka mid ahaa khilaafaad muddo dheer soo jiitamayay oo ku saabsan Webiga Niil. Hoggaamiyeyaashu waxay taageereen mowqifyo ka soo horjeeda tallaabooyin hal dhinac ah oo halis gelin kara danaha Masar iyo Suudaan, kuwaas oo khilaaf daba dheeraaday kala dhexeeyo Itoobiya oo ku saabsan Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya ee Dib-u-curashada ee ku yaalla Niilka Buluugga ah.
Ka qaybgalka Soomaaliya ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan in Muqdisho ay ka tagtay mowqifkeedii dhexdhexaadnimada, gaar ahaan maadaama dhowr arrimood oo ajandaha shirka ku jiray ay ku saabsan yihiin murannada u dhexeeya Itoobiya iyo ka qaybgalayaasha kale.
Nadaara ayaa diiday fikradaha sheegaya in Soomaaliya ay dhinac raacday Masar iyo Eritrea. Wuxuu sheegay in dowladda Soomaaliya ay xaq u leedahay inay xiriir diblomaasiyadeed la yeelato oo heshiisyo la gasho dalal kala duwan, iyada oo aan taageerin mowqifyadooda ku aaddan khilaafaadka ay dhexdooda ka qabaan.
Wuxuu sheegay in xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya uu weli deggan yahay. Ciidamada Itoobiya ayaa weli ka howlgala Soomaaliya iyagoo qayb ka ah howlgalka amniga Midowga Afrika, waxayna sii wadaan wada shaqaynta ay la leeyihiin hay’adaha federaalka Soomaaliya, ayuu ku daray.
Wasiir ku xigeenka ayaa hadlay kaddib markii warbaahinta Soomaaliya ay werisay in Itoobiya laga yaabo inay ciidamadeeda kala baxdo Soomaaliya, kaddib dagaallo dib uga qarxay gobollada waqooyi ee dalkaas. Nadaara ayaa sheegay in Muqdisho aysan helin wax xiriir rasmi ah oo xaqiijinaya in Itoobiya ay qorshaynayso inay ciidamadeeda kala baxdo.
Hase yeeshee, wuxuu qiray in xiisad kasta oo kale oo Itoobiya ka sii darta ay saameyn ku yeelan karto dhaqaalaha, amniga iyo isu socodka xuduudaha Soomaaliya. Labada dal waxay wadaagaan xuduud, waxayna leeyihiin xiriir dhaqaale iyo amni oo dhow.
Xiisadda u dhexeysa Itoobiya iyo Eritrea ayaa sare u kacday maalmahan dambe. Addis Ababa ayaa Asmara ku eedeysay inay ciidamo geysay gobolka Tigray ee Itoobiya isla markaana ay taageerto kooxo hubeysan oo ka soo horjeeda dowladda federaalka, iyadoo ku adkaysanaysa in Itoobiya ay xaq u leedahay inay dhulkeeda ka difaacdo hanjabaadaha.
Eritrea ayaa diidday eedeymahaas, iyadoo ku doodaysa in Itoobiya ay raadinayso marmarsiinyo ay ku qaaddo tallaabo militari. Labada dowladoodba waxay walaacyadooda u gudbiyeen Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Khilaafkan ayaa dib u soo nooleeyay cabsi laga qabo in rabshadaha ka socda waqooyiga Itoobiya ay isu beddeli karaan dagaal toos ah oo dhex mara labada dal ee deriska ah. Iskahorimaadkan oo kale wuxuu sidoo kale halis gelin karaa heshiiskii nabadda ee Pretoria ee 2022, kaas oo soo afjaray dagaal laba sano socday oo ka dhacay Tigray.
Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika ayaa ku baaqay is-xakameyn, waxayna dhinacyada ugu baaqeen inay khilaafaadkooda ku xalliyaan wada hadal.
Dagaal ballaaran wuxuu cawaaqib weyn ku yeelan lahaa Geeska Afrika, oo ah gobol istaraatiiji ahaan muhiim u ah, halkaas oo walaacyo amni oo isdiiddan, dano ganacsi iyo loollan ku saabsan helitaanka Badda Cas ay culays dheeraad ah saareen xiriirka dalalka deriska ah.
AXADLETM
