Muqdisho (AX) — Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Hassan Ali Khaire, ayaa dowladda federaalka ku eedeeyay inay diiwaanka mushaharka ka saartay ku dhowaad 10,000 oo askari iyo dad kale oo ku tiirsanaa xuquuqda dhaqaale ee ciidamada, kuwaas oo ay ku jiraan qoysaska askartii ku shahiiday goobaha dagaalka.
Khaire, oo warbaahinta kula hadlay shir jaraa’id oo Madasha Badbaadinta Qaranka (National Salvation Forum) ku qabatay Muqdisho, ayaa sheegay in go’aankan dhimista ah uu si taban u saameeyay kumannaan askari oo hadda shaqeeya ama hore uga tirsanaa ciidamada, iyo sidoo kale qoysaskooda.
Waxa uu carrabka ku adkeeyay in ciidamo si rasmi ah uga diiwaangashanaa dowladda laga reebay liiska gunnooyinka, halka carruurtii ay ka tageen geesiyaashii dalka difaaciisa ku naf waayayna laga hor istaagay kaalmadii maaliyadeed ee ay xaqa u lahaayeen.
“Xukuumaddu waxay lacagihii ciidanka laga jaray u leexinaysaa shakhsiyaad xiriir dhow la leh Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud,” ayuu yiri Khaire.
Si kastaba ha ahaatee, ra’iisul wasaarihii hore ma soo bandhigin wax caddaymo qoraal ah oo taageeraya eedeyntiisa ku aaddan in miisaaniyaddii ciidamada loo weeciyay dad siyaasad ahaan ku xiran madaxda sare. Sidoo kale, ma jirto cid madax-bannaan oo xaqiijisay sheegashadiisa, iyadoo dowladda federaalkuna aysan weli si toos ah uga jawaabin eedeymahaas gaarka ah.
Hadalka Khaire ayaa ku soo beegmaya xilli Guddiga Difaaca ee Baarlamaanka Soomaaliya uu horay walaac xooggan uga muujiyay wararka sheegaya in la jaray xuquuqdii ciidamada hawlgabka noqday, kuwa naafada ah iyo ehelada askartii ku dhimatay furimaha hore.
Bishii Sebtembar, guddigu wuxuu xafiiskiisa ugu yeeray Wasiirka Gaashaandhigga iyo Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, si ay faahfaahin uga bixiyaan sababaha sharci ee loo cuskaday tallaabadan.
Xogta guddiga ayaa muujisay in lacagihii ay qaadan jireen qaar ka mid ah askarta hawlgabka ah iyo kuwa naafada ah boqolkiiba 50 la dhimay, halka qoysaska shuhadada ciidankana laga jaray illaa boqolkiiba 60.
Sida uu guddigu qiyaasay, ku dhowaad 6,000 oo isugu jira askar iyo xubno qoysaskooda ka mid ah ayaa ay dhimistani saamaysay, go’aankaas oo ka dhashay tallaabooyin ay qaadeen Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Waxa kale oo la tilmaamay in Wasaaradda Maaliyaddu ay ku lug lahayd fulinta lacag-bixintaas.
Guddigu wuxuu sidoo kale dalbaday sharraxaad ku saabsan sida go’aankani u dhaawici karo niyadda ciidamada ku jira jiidda hore ee dagaalka, isaga oo xog-wareysi ka dalbaday warar sheegaya in dhul iyo hanti ciidan la iibiyay, isla markaana qoysas laga saaray guryihii dowladda.
Xiisaddan taagan waxaa dhankeeda ka biyo diiday Agaasimihii hore ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA), Fahad Haji Yasin Dahir, kaas oo ku baaqay in baaritaan dhab ah lagu sameeyo habka sharci ee loo maray isbeddelladan.
Qoraal uu ku daabacay bartiisa Facebook, ayuu Fahad ku sheegay in cabashooyinka la xiriira daryeelka ciidamada hawlgabka ah, askarta naafowday iyo agoonta shuhadadu ay soo jiitamayeen muddo sanado ah.
“Arrimahani ma bilaaban dhowaan; balse, waxaa muddo dheer jiray cabashooyin la xiriira sida loola dhaqmo qaybo ka mid ah Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, gaar ahaan qoysaska askartii dhimatay, ciidamada naafada ah iyo kuwa hawlgabka noqday,” ayuu qoraalkiisa ku yiri.
Waxa uu ku boorriyay Madaxweyne Hassan Sheikh iyo maamulkiisa inay bulshada u caddeeyaan ciddii fasaxday jarista lacagahan, qodobbada sharciga ah ee loo daliishaday iyo sababta culaysyada dhaqaale loogu kordhiyay qoysaska ugu nugul ciidamada.
“Waxaan si cad ugu baaqayaa Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud iyo maamulkiisa inay shacabka iyo ciidankaba u bandhigaan saldhigga sharci ee go’aankani ku dhisanyahay, ciddii saxiixday, awoodda sharci ee lagu hirgeliyay iyo sababta culayska maaliyadeed loogu raray qaybaha ugu nugul Ciidanka Qaranka,” ayuu yiri Fahad.
Khilaafkan ayaa cirka isku sii shareeray kaddib markii qoysas haya carruur ay ka tageen askartii ku naf waayay howlgallada lagula jiro al-Shabaab ay xaqiijiyeen in lacagihii billaha ahaa ee ilmo kasta la siin jiray laga soo dhimay 200 oo doollar lana gaarsiiyay 100 doollar. Eheladu waxay tilmaameen inaysan dowladda ka helin wax cudurdaar ah ama sharraxaad rasmi ah.
Fahad wuxuu ku dooday in taageerada maaliyadeed ee qoysaska shuhadadu aysan ahayn samafal ama deeq madaxdu bixiso, balse ay tahay xaq sharci ah oo aan laga leexan karin.
“Shuhadadu waxba ugama aysan maarmayn qaranka; waxay bixiyeen waxa ugu qaalisan ee qof bani’aadam ahi leeyahay, kaas oo ah naftooda,” ayuu hadalkiisa ku daray.
Is-maandhaafkan ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay waddo howlgallo qaran oo ka dhan ah al-Shabaab, isla markaana ay ku hawlantahay dib-u-habeynta iyo tayeynta ciidamadeeda qalabka sida.
Dowladda federaalka ayaan illaa hadda si rasmi ah u soo saarin sharraxaad faahfaahsan oo la xiriirta isbeddelka mushaharrada ama tiro rasmi ah oo muujinaysa wadarta guud ee askarta hawlgallada ku jirta, hawlgabka ah, naafada ah iyo qoysaska ay saameyntu gaartay.
