Guddoomiyihii hore ee Garissa Ali Bunow Korane/HANDOUT
Guddoomiyihii hore ee Ismaamulka Garissa Ali Bunow Korane ayaa ku boorriyay mas’uuliyiinta inay beddelaan hawlgallada amniga ee kala go’a-go’a ah una beddelaan istaraatiijiyad joogto ah oo ku salaysan xog sirdoon, iyadoo amni-darradu sii kordhayso Magaalada Garissa iyo deegaannada ku hareeraysan.
- Advertisement -
Korane ayaa sheegay in dadka deggan ay soo sheegeen koror ku yimid dhac, mindiyeyn, jabsiga guryaha iyo xatooyooyin labadii sano ee la soo dhaafay. Hase yeeshee, wuxuu ku dooday in baaxadda yar ee Garissa iyo dabeecaddeeda bulsho isku dhow oo miyi ah ay tahay inay u sahlanaato hay’adaha amniga inay dhibaatada ku xakameeyaan xog sirdoon oo lagu kalsoonaan karo oo maxalli ah.
“Xaaladdu ma wanaagsana. Garissa waa magaalo yar iyo bulsho miyi ah, mana aha meel casri ah. Aad uma adka in amniga Garissa la maareeyo,” ayuu Korane yiri.
Wuxuu sheegay in dadka deggan ay inta badan yaqaannaan dadka looga shakiyo dambiyada iyo goobaha ay u cararaan marka ay dambiyada geystaan, taas oo hay’adaha u sahli karta inay si wax-ku-ool ah u tallaabsadaan. “Dadku way og yihiin cidda dambiga gashay, mana aha inay hay’adaha ku adkaato wax ka qabashadiisu. Ma garanayo sababta ay labadii sano ee la soo dhaafay uga sii dartay,” ayuu yiri.
Korane ayaa soo bandhigay afar tallaabo, kuwaas oo ay hormuud u tahay sameynta nidaam amni oo joogto ah kuna salaysan sirdoon, si loogu beddelo hawlgallada muddada gaaban iyo kuwa falcelinta ku dhisan.
Wuxuu sheegay in mas’uuliyiintu ay tahay inay aqoonsadaan oo khariidadeeyaan goobaha dambiyadu ku badan yihiin, ka dibna ay ciidamo iyo kheyraad kale ku meeleeyaan iyadoo lagu salaynayo caddeymo, halkii ay sugi lahaayeen in dhacdooyin dhacaan.
Wuxuu sidoo kale soo jeediyay hannaan rasmi ah oo digniin hore oo bulsho ah, kaas oo isku xiraya madaxda deegaanka, odayaasha, culimada, milkiilayaasha ganacsiyada, ururrada bajaajleyda, iyo wakiillada haweenka iyo dhallinyarada. Nidaamkan, ayuu sheegay, wuxuu ka caawin lahaa hay’adaha amniga inay helaan xog ka hor inta aan dambiyada la gelin.
Korane ayaa sheegay in ka hortaggu uu waajib ku yahay inuu weheliyo fulinta sharciga, gaar ahaan marka lala tacaalayo dhallinyarada laga yaabo inay halis ugu jiraan inay dambiyada ku biiraan.
“Qof dhallinyaro ah oo horey mindi u sitay kana dhacaya dadka deggan wuxuu u baahan yahay fulinta sharciga, balse jiilka xiga ee halista ku jira wuxuu u baahan yahay faragelin ka hor inta uusan xaaladdu heerkaas gaarin,” ayuu Korane yiri.
Wuxuu sheegay in hay’adaha amnigu ay la shaqeeyaan barnaamijyada bulshada si looga hortago in falalka dambiyadu si qoto dheer uga dhex aas-aasmaan bulshooyinka.
Korane ayaa sidoo kale ku baaqay in si cad loo kala saaro dambiyada caadiga ah ee magaalada ka dhaca iyo khatarta Al-Shabaab ee saameysa qaybo ka mid ah Ismaamulka Garissa iyo deegaannada u dhow xadka Soomaaliya.
Xatooyada telefoonada iyo saacadaha, jabsiga guryaha iyo ganacsiyada, iyo dambiyada kale ee yaryar ee Magaalada Garissa ka dhaca, ayuu sheegay, waa in aan si toos ah loogu sheegin dhacdooyin la xiriira argagixisanimo.
Wuxuu sheegay in hawlgallada la-dagaallanka argagixisadu ay u baahan yihiin sirdoon gaar ah, sugidda xuduudaha oo xooggan, isku-dubarid hay’adeed iyo tallaabooyin looga hortagayo xagjiraysiga. Dambiyada magaalooyinka, marka la barbardhigo, waxay u baahan yihiin boolis wax-ku-ool ah, baaritaanno, dacwad-oogis iyo faragelinno bulsho.
Guddoomiyihii hore ayaa sidoo kale qayb ka mid ah kororka dambiyada ku sababeeyay isticmaalka mukhaadaraadka iyo maandooriyaha, isagoo sheegay in qaar ka mid ah dadka la tacaalaya balwadda ay u jeestaan xatooyo iyo dhac si ay u maalgeliyaan caadooyinkooda.
Wuxuu ku boorriyay culimada inay door firfircoon ka qaataan ka hortagga, isagoo sheegay in saameyntoodu ay ka caawin karto inay dhallinyarada iyo bulshada inteeda kale ka leexiyaan falalka dambiyada.
Korane ayaa qiray in amnigu aanu si toos ah ugu jirin waajibaadka guddoomiyaha ismaamulka, balse wuxuu sheegay in maamul la doortay uu si dhow ula shaqeyn karo hay’adaha amniga qaranka si wax looga qabto caqabadda. “Waa wax aan si fudud u qaban karno,” ayuu yiri.
Wuxuu soo dhaweeyay hawlgalladii hore ee dowladda ka fulisay kooxaha burcadda ah, isagoo sheegay in tallaabooyinkaasi muujiyeen in fulinta sharciga ee bartilmaameedka ah ay dib u soo celin karto kala dambeynta. Hase yeeshee, wuxuu ka digay in horumarkaasi baaba’i doono haddii aan la qaadin tallaabooyin sii socda oo ka baxsan hawlgallada degdegga ah.
Soo jeedimihiisa waxaa ka mid ah shabakado sirdoon oo joogto ah oo heer xaafadeed ah, roondooyin lagu kordhiyo goobaha la aqoonsaday ee dambiyadu ku badan yihiin, baaritaanno iyo dacwad-oogis xooggan, iyo sidoo kale barnaamijyo loogu talagalay dhallinyarada nugul.
Soo jeedimahan ayaa daba socda kulamo amni oo taxane ah oo daneeyayaashu qabteen bishii Juun, xilli walaac isa soo taraya laga muujinayay dambiyada ka jira Garissa. Waberi West ayaa loo aqoonsaday inuu ka mid yahay deegaannada ay saameeyeen dilalka, mindiyeynta, dhaca hubeysan iyo jabsiga guryaha iyo ganacsiyada.
Taliyaha Ku-xigeenka Booliska Maamulka ee Degmo-hoosaadka Garissa, Hassan Adan, ayaa ugu baaqay dadka deggan iyo hay’adaha amniga inay si wadajir ah ula tacaalaan dhibaatada.
“Dambiyada booliska ama hay’adaha amniga oo keliya ma la dagaallami karaan, mana ciribtiri karaan. Waxay u baahan tahay mas’uuliyad wadajir ah,” ayuu yiri.
