Qore: Yusuf Said Hersi, Isniin, Luulyo 20, 2026
Hubka iyo hadallada madaxdu keliya ma go’aamiyaan jihada siyaasadda. Kalsoonida la haysto, astaamaha halganka iyo dadka matala aragtiyaha la isku hayo ayaa marar badan saamayn weyn yeesha. Marka qof muddo dheer loo arkayay astaan halgan siyaasadeed uu ka leexdo mowqifkii uu taageersanaa, arrintu ma aha go’aan qofeed oo keliya; waxay noqotaa farriin ay dhinacyada tartamaya siyaabo kala duwan u fasiraan.
Sida wararku sheegayaan, Faahiimo Quuje, oo ka mid ahayd wejiyadii caanka ku ahaa halganka lagaga soo horjeeday Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya, isla markaana xubin ka ahayd Baarlamaanka Waqooyi Bari, ayaa iska casishay xilkeedii kana tagtay mowqif siyaasadeed ay muddo difaacaysay. Waxaa kale oo la sheegay inay dooratay inay ku biirto dhinaca Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya. Haddii xogahaasi xaqiijmaan, dhacdadani waxay ka weyn tahay shakhsiyadda Faahiimo, iyadoo si toos ah u taabanaysa jihada siyaasadeed ee maamulka Waqooyi Bari.
Waxaa jira qodob si weyn looga aqoonsan yahay cilmiga siyaasadda: marka dadkii astaanta u ahaa halgan ay ka durkaan mashruucii ay hormuudka ka ahaayeen, waxaa soo baxa su’aalo ku saabsan adkaysiga iyo mustaqbalka mashruucaasi. Micnaheedu ma aha in hal qof uu burburin karo maamul ama dhaqdhaqaaq siyaasadeed, hase yeeshee waxay noqon kartaa calaamad muujinaysa isbeddello hoose oo aan weli si cad dusha ugu soo bixin.
Waqooyi Bari waxay ka dhalatay xaalad siyaasadeed oo ku dhisnayd diidmada Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya iyo taageerada fikradda midnimada Soomaaliya. Taas awgeed, siyaasiyiinta iyo hoggaamiyeyaasha lagu yaqaanay difaaca aragtidaas waxay ahaayeen saldhigga ugu weyn ee sharciyadda siyaasadeed ee maamulka. Haddii qaar ka mid ah tiirarkaas ay safka ka baxaan, waxaa si dabiici ah u dhalanaya su’aalo ku saabsan isku-duubnida gudaha iyo kartida hoggaanka ee ilaalinta mowqifkiisa siyaasadeed.
Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya, dhinaciisa, muddo dheer wuxuu raadinayay inuu ballaariyo saamayntiisa siyaasadeed ee deegaannada lagu muransan yahay. Haddii siyaasiyiin ama masuuliyiin dheeraad ahi u wareegaan dhinaciisa, waxay taasi siin kartaa caddayn siyaasadeed uu ku muujiyo in miisaanka siyaasadeed uu si tartiib ah isu rogayo. Tani waxay saamayn ku yeelan kartaa doodaha gudaha iyo kuwa caalamiga ah ee ku saabsan cidda saamaynta badan ku leh deegaannadaas.
Si kastaba, waxay noqonaysaa khalad weyn in dhacdo keliya laga soo saaro gunaanad sheegaya in Waqooyi Bari dhammaatay ama ay gashay burbur aan laga soo kaban karin. Taariikhda Soomaaliya iyo tan duniduba waxay tusayaan in isbeddellada shaqsiga ahi marar badan aanay isu rogin hir siyaasadeed. Dhinaca kale, dhacdo marka hore u muuqata mid yar ayaa mararka qaar noqota bilowga isbeddel taariikhi ah. Qiimaynta saxda ahi, sidaas darteed, waxay ku xirnaan doontaa waxa soo baxa toddobaadyada iyo bilaha dambe.
Su’aasha ugu weyn ee maanta taagan ma aha oo keliya waxa ay samaysay Faahiimo Quuje. Su’aashu waa tan: ma jiri doonaan siyaasiyiin kale, xildhibaanno ama xubno ciidan oo qaada jid la mid ah? Haddii jawaabtu tahay haa, maamulka Waqooyi Bari wuxuu geli karaa marxalad cusub oo ay ku adkaan karto ilaalinta isku-duubnidiisa siyaasadeed iyo hay’adihiisa. Haddii jawaabtu tahay maya, dhacdadani waxay ku koobnaan kartaa go’aan shaqsiyeed oo aan wax weyn ka beddelin isu-dheelitirka awoodda.
Waxaa sidoo kale la eegayaa sida hoggaanka maamulku u maareeyo xaaladdan. Hoggaamiye kasta waxaa lagu qiimeeyaa jawaabta uu ka bixiyo caqabadaha siyaasadeed ee lama filaanka ah. Haddii maamulku ilaashado kalsoonida siyaasiyiintiisa, ciidamadiisa iyo bulshada, wuxuu xaddidi karaa saamaynta dhacdooyinka noocan ah. Haddii uu ku guuldarraysto, waxaa furmi kara fursado ay ku sii fidaan kala fogaanshaha siyaasadeed iyo isbeddello kale.
Gebogebadii, wararka la xiriira Faahiimo Quuje waxay xambaarsan yihiin culays siyaasadeed oo aan sahlanayn. Hase yeeshee, cilmiga siyaasaddu wuxuu ina farayaa inaan la isku qaldin calaamad iyo natiijo. Faahiimo waxay noqon kartaa astaan tilmaamaysa isbeddel iman kara, balse weli lama xaqiijin karo in isbeddelkaasi dhacay. Waxa go’aamin doona tallaabooyinka xiga, go’aannada siyaasiyiinta kale iyo awoodda dhinacyada loollamaya ay ku ilaashanayaan ama ku ballaarinayaan taageeradooda.
Sidaa darteed, dhacdadan waxaa habboon in loo arko digniin siyaasadeed oo u baahan dabagal dhow, halkii laga gaari lahaa gunaanad degdeg ah. Siyaasaddu ma aha tartan gaaban oo hal tallaabo lagu kala badiyo; waa geeddi-socod dheer oo natiijadiisu caddaato marka boodhka loollanku dego.
________________________________
Yusuf Said Hersi[email protected]
