Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed oo dhaaranaya xilka muddo shan sano ah oo cusub baarlamaanka Addis Ababa [Sawir la bixiyey/Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya oo loo sii maray Reuters]
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed ayaa dib u cusboonaysiiyey baaqiisa ku aaddan helitaanka marin loo maro Badda Cas, isaga oo ku dooday in mustaqbalka dalka aan bad lahayn uu ku xiran yahay xaqiijinta waddo uu ku gaaro marin-biyoodkan istiraatiijiga ah, inkasta oo ay arrintaas ka biyo diideen dalalka xeebaha leh ee deriska ah.
- Advertisement -
Abiy ayaa dalabkaas ku celiyey Isniintii, xilli loo dhaarinayey xilli xileedkiisii labaad ee shanta sano ahaa.
Isaga oo la hadlayey Baarlamaanka, wuxuu ku celiyey mowqifkiisa ah in Itoobiya ay raadin doonto marin deked oo ku taal Badda Cas, isaga oo arrintan ku tilmaamay mid muhiim u ah “ilbaxnimada” dalka.
“Iyadoo lagu salaynayo mabda’a wax-is-weydaarsiga, waxaan si dadaal leh uga shaqayn doonnaa in Itoobiya ay hesho marin ay badda ku gaarto,” ayuu yiri.
Itoobiya waxay lumisay marinkeedii tooska ahaa ee Badda Cas sannadkii 1993-kii, markii Eritrea oo hore u ahaan jirtay gobol Itoobiya ka tirsan ay xornimada qaadatay.
Hadalka ra’iisul wasaaraha ayaa imanaya xilli ay sii xumaanayaan xiriirka Addis Ababa iyo dhowr dal oo deris ah. Itoobiya waxay Eritrea, Masar iyo Suudaan ku eedaysay inay taageerayaan xoogagga mucaaradka ee Tigray, halkaas oo dagaalka lagula jiro dowladda Abiy uu mar kale ku sii xoogaystay gobolka waqooyi.
Eritrea, dhankeeda, waxay Itoobiya ku eedaysay inay marin badeed ku raadinayso dhulka Eritrea. Xiriirka Masar iyo Suudaan ayaa sidoo kale uu cakiran yahay muran kale oo ku saabsan Biyo-xidheenka Weyn ee Itoobiya ee Dib-u-curashada oo ku yaalla Webiga Niil, kaas oo labada dalba ay biyihiisa ku tiirsan yihiin.
Axaddii, afar ka mid ah shanta dal ee xuduudda la leh Badda Cas – Masar, Eritrea, Suudaan iyo Soomaaliya – ayaa ku kulmay magaalada New Alamein ee Masar, halkaas oo ay ku baaqeen iskaashi dheeraad ah oo ku saabsan arrimaha gobolka.
Dalalku waxay sheegeen in mas’uuliyadda maamulka Badda Cas ay si gaar ah u leedahay dalalka xeebaha leh, waxayna diideen tallaabooyin saamayn kara helitaanka biyaha Niil ee Masar iyo Suudaan.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya ayaa ka jawaabtay maalintii xigtay, iyada oo sheegtay in wada hadal kasta oo ku saabsan Badda Cas ay tahay inuu tixgeliyo “danaha sharciga ah iyo xiriirka waara” ee dalka uu la leeyahay marin-biyoodkan.
Madaxweynaha Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud, oo ka qayb galay shirkii ka dhacay Masar, ayaa Abiy ugu hambalyeeyey dib u doorashadiisa.
“Waxaan rajaynayaa inaan si dhow u wada shaqaynno si aan u xoojino xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya & aan u horumarino nabadda, xasilloonida & barwaaqada wadajirka ah ee shucuubteena & Geeska Afrika,” ayuu ku yiri qoraal uu ku baahiyey X.
Mohamud ayaa hore Al Jazeera ugu sheegay in Soomaaliya aysan wax diidmo ah ka qabin in Itoobiya ay marin Badda Cas ka hesho dhulka Soomaaliya, balse wuxuu sheegay in labada dal ay tahay inay arrinta si rasmi ah uga wada xaajoodaan.
Madaxweynaha Burundi Evariste Ndayishimiye ayaa isaguna Abiy u rajeeyey “guul kasta muddada xilkiisa ee dib loo cusboonaysiiyey”. Mahmoud Ali Youssouf, oo ah guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa isna hambalyo u diray.
