Ka bixitaanka Itoobiya ee Burhakaba wuxuu gelinayaa kala-guurka amniga Soomaaliya baaritaan dhow
Falanqayn
- Advertisement -
MUQDISHO, Soomaaliya — Ka bixitaanka Itoobiya ee saldhigga millatari ee istaraatiijiga ah ee Burhakaba ayaa si degdeg ah u tijaabinaya kala-guurka amniga Soomaaliya, iyadoo ay soo baxayaan su’aalo cusub oo ku saabsan in ciidamada Soomaaliya ay xajin karaan goobaha ay ku wareejiyeen ciidammada Midowga Afrika, xilli ay jirto hubanti la’aan ku saabsan maalgelinta iyo saadka AUSSOM.
AUSSOM ayaa 8-dii Agoosto saldhigga howlgalka hore ee Burhakaba ku wareejisay Qeybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, iyadoo taageero dhinaca saadka ah ay bixisay Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.
Ciidamada Itoobiya waxay saldhiggan ku sugnaayeen tan iyo 2014 iyagoo hoos joogay hawlgallo isdaba-joog ah oo Midowga Afrika ah. Warbixino maxalli ah ayaa sheegay in cutubkii halkaas joogay uu ka baxay magaalada wax yar kadib xafladdii wareejinta, inkastoo ciidamada Itoobiya ay weli ka howlgalaan meelo kale oo ka tirsan gobollada Bay iyo Bakool.
Qaar ka mid ah xogta iyo qiimeynta ku jirta warbixintan waxaa laga soo qaatay falanqayn ay daabacday Horn Review, oo ah hay’ad cilmi-baaris iyo warbaahineed oo Itoobiyaan ah kuna taalla Addis Ababa.
Burhakaba waxay ku taallaa waddada muhiimka ah ee isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo. Ciidamada dowladda ayaa gacanta ku haya magaalada, balse al-Shabaab weli saameyn ayay ku leedahay qaybo ka mid ah dhulka miyiga ah ee ku hareeraysan. Goobteedu waxay saldhigga ka dhigaysaa cabbir muhiim ah oo lagu ogaan karo in ciidamada Soomaaliya ay difaaci karaan dhulka ay baneeyeen ciidamada shisheeye.
Wareejintani waxay qayb ka tahay dadaal ballaaran oo lagu gelinayo masuuliyadaha amniga Soomaaliya gacanta hay’adaha qaranka. Hase yeeshee waxay dhacaysaa ka hor inta aan la xallin su’aalaha waaweyn ee ku saabsan maalgelinta AUSSOM, habraacyada saadka iyo diyaar-garowga ciidamada Soomaaliya.
AUSSOM waxay beddeshay Hawlgalka Kala-guurka Midowga Afrika ee Soomaaliya bilowgii 2025. Hawlgalka waxaa loo aasaasay in uu taageero ciidamada Soomaaliya iyadoo si tartiib tartiib ah loogu wareejinayo masuuliyadda amniga qaranka.
Bishii Luulyo, Mareykanka ayaa u sheegay Midowga Afrika inuusan taageeri doonin kordhinta gargaarka saadka ee Qaramada Midoobay ay siiso AUSSOM wixii ka dambeeya 31-ka Diseembar. Washington kama aysan hor imaan cusboonaysiinta hawlgalka laftiisa, balse waxay sheegtay inaysan taageeri doonin qaraar sii wadaya kaalmada saadka iyo howlgalka ee UNSOS.
UNSOS waxay AUSSOM siisaa shidaal, cunto, gaadiid, isgaarsiin, daadgureyn caafimaad iyo adeegyo kale oo aasaasi ah. Midowga Afrika ayaa ka digay in hawlgalku uu wajihi doono dhibaato weyn oo ku timaadda sii wadista howlgaladiisa hadda jira haddii taageeradaas la waayo.
Kulan ka dhacay Kampala dabayaaqadii Luulyo, dalalka ciidamada ku biiriya AUSSOM ayaa ku baaqay kala-guur nidaamsan oo soconaya 18 illaa 24 bilood. Waxay sidoo kale dalbadeen maalgelin lagu kalsoonaan karo, balse wali lama shaacin wax beddel ah oo maalgelin buuxda leh oo lagu beddelayo taageerada UNSOS.
Hubanti la’aantaas dhaqaale waxay imanaysaa xilli Soomaaliya ay wajahayso cadaadis siyaasadeed iyo amni oo sii xoogaysanaya.
Iskahorimaadyo dhowaan ka dhacay Baydhabo oo u dhexeeyay ciidamada federaalka iyo ciidamo daacad u ah madaxweynihii hore ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa sababay dhimasho iyo dhaawac. Al-Shabaab sidoo kale waxay weerarro qaaday muddadaas, taasoo muujinaysa awoodda kooxda ee ka faa’iidaysiga kala-qaybsanaanta ka dhex jirta madaxda Soomaaliyeed.
Khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada federaalka ee ku saabsan doorashooyinka, wax-ka-beddellada dastuurka iyo qaybsiga awoodda siyaasadeed ayaa wiiqay isku-duwidda arrimaha amniga. Iyadoo aanay jirin iskaashi siyaasadeed, waxaa adkaan karta in la xoojiyo saldhigyada la wareejiyay lana fuliyo howlgallo wadajir ah oo ka gudba xuduudaha maamulka.
Al-Shabaab waxay marar badan ka faa’iidaysatay daldaloollada ka dhasha marka ciidamada shisheeye baxaan. Kooxdu badanaa waxay beegsataa khadadka saadka, deegaannada u dhow iyo fariisimo yar-yar oo ciidan si ay u go’doomiso ciidamada ku sugan magaalooyinka waaweyn.
Sidaas darteed ciidamada Soomaaliya ee jooga Burhakaba waxaa laga yaabaa inay cadaadis kala kulmaan hareeraha magaalada iyo sidoo kale waddooyinka ku xira Baydhabo iyo Muqdisho.
Qeybta 60-aad waxay khibrad dagaal ku leedahay Bay iyo Bakool. Si kastaba ha ahaatee, cutubyada Soomaaliya si joogto ah uma helaan hubka culus, sirdoonka, taageerada cirka iyo saadka lagu kalsoonaan karo ee ciidamada Itoobiya hore ugu keeni jireen aagga.
Al-Shabaab waxay sii wadaa inay dakhli abuurato, dagaalyahanno qorto oo ay la qabsato hababka ay uga dagaallanto furimaha. Falanqeeyayaasha amniga ayaa sheegaya in kooxdu kordhisay adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee kormeerka.
Warbixino ayaa sidoo kale tilmaamay xiriir u dhexeeya al-Shabaab iyo dhaqdhaqaaqa Xuuthiyiinta ee Yemen. Xogta la heli karo waxay muujinaysaa xiriir iyo suurtagalnimada ganacsi hub, inkastoo baaxadda iskaashi kasta oo farsamo ama howlgal ah aan si madax-bannaan loo xaqiijin.
Itoobiya waxay muddo dheer al-Shabaab u aragtay khatar amni qaran. Ciidamadeeda ku sugan Bay, Bakool iyo deegaannada u dhow xadka ayaa gacan ka geystay xaddididda dhaq-dhaqaaqa kooxda ee ku wajahan bariga Itoobiya.
Ka bixitaan degdeg ah ama aan si wanaagsan la iskugu dubbaridin wuxuu ku qasbi karaa Addis Ababa inay xoojiso ciidamadeeda ku sugan xadka. Waxa kale oo uu kordhin karaa halista weerarro xuduudda ka gudba, barakac dadweyne iyo carqalad ku timaadda ganacsiga gobolka.
Waxa ka dhaca Burhakaba kuma xirnaan doono oo keliya tirada ciidamada qabsada saldhiggii hore ee Itoobiya. Mas’uuliyiinta Soomaaliya waa inay sugaan waddooyinka saadka, la shaqeeyaan bulshooyinka maxalliga ah, isla markaana ilaaliyaan sirdoon, taageero cirka ah iyo saad lagu kalsoonaan karo. Iskaashiga u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada federaalka ayaa sidoo kale si siman muhiim u noqon doona.
Wareejin nidaamsan waxay muujin kartaa in ciidamada Soomaaliya ay kasbanayaan awoodda ay ku difaaci karaan goobaha istaraatiijiga ah ee muhiimka ah. Laakiin ka bixitaan degdeg ah oo aan lahayn maalgelin ku filan wuxuu u oggolaan karaa al-Shabaab inay go’doomiso magaalooyinka, dib u hanato dhulal oo ay wiiqdo kala-guurka amniga ee Soomaaliya guud ahaan.
Sidaas darteed Burhakaba ma aha oo keliya saldhig gacmo isu beddelaya. Waxay ka tarjumaysaa caqabadda ballaaran ee hortaalla Soomaaliya iyo saaxiibadeeda iyadoo maalgelinta caalamiga ahi yaraanayso, ciidamada Midowga Afrika ay dhimayaan joogitaankooda, al-Shabaab-na ay raadinayso meelaha nugul ee nidaamka amni ee dalka ee isbeddelaya.
