Itoobiya ayaa Eritrea iyo Suudaan ku eedeysay inay taageeraan fallaagada Tigray iyadoo dagaalku sii xoogeysanayo
Taliyaha ciidamada Itoobiya ayaa Axaddii ku eedeeyay Eritrea iyo Suudaan inay taageeraan kooxaha hubeysan ee la dagaallamaya ciidamada federaalka, iyadoo iska horimaadyo dib u soo cusboonaaday oo lala galay fallaagada Tigray ay sare u qaadeen cabsi laga qabo in dalku dib ugu laabto dagaal sokeeye oo ba’an. Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray ayaa sheegtay inay waddo “dagaal difaac ah” isla markaana ay qabsatay dhowr garoon diyaaradeed. Ilo samafal ayaa sheegay in fallaagadu sidoo kale Axaddii la wareegeen magaalada Erebti ee gobolka Canfarta.
- Advertisement -
Dagaal culus oo u dhexeeya Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray’s Liberation Front (TPLF) iyo dowladda federaalka ayaa socday tan iyo Arbacadii, taas oo dib u soo nooleysay xusuusta colaaddii 2020-2022 ee lagu qiyaasay inay ku dhinteen 600,000 oo qof.
TPLF ayaa weerarro ka fulisay gobollada deriska ah ee Canfarta iyo Amxaarada, iyadoo ku doodeysa in howlgalladeedu yihiin tallaabooyin difaac oo ka dhan ah dowladda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed.
Canfarta, magaalada Erebti oo ku dhow xadka Tigray, ayaa Axaddii gacanta u gashay fallaagada kadib markii ay la kulantay duqeyn culus oo madaafiic ah, sida uu sheegay ilo samafal.
Ilahaasi wuxuu sheegay in TPLF ay u sii siqeysay dhanka Afdeera, oo ah magaalo qiyaastii 100 kiiloomitir (60 mayl) bari kaga beegan Erebti.
Ugu yaraan 150,000 oo qof ayaa ku barakacay Canfarta, sida uu ilahaasi qiyaasay, isagoo carrabka ku adkeeyay inaan la xaqiijin karin tiro sax ah.
Isagoo ka hadlayay kanaalka YouTube-ka ee ciidanka, taliyaha ciidamada Field Marshal Birhanu Jula ayaa sheegay in milatarigu wajahayo ciidamo la safan dano shisheeye.
“Waxaan la dagaallamaynaa ciidamo abaabulan oo isbahaystay si ay ugu adeegaan danaha quwadaha dibadda,” ayuu yiri.
“Shaebia (Eritrea) iyo TPLF midkoodna waxba ma gaari karo kaligiis, xitaa haddii ay isbahaystaan, haddii aanay taageero, gargaar iyo sahay ka helin Suudaan, Masar iyo quwado kale oo dibadeed,” ayuu ku daray.
Weerar lagu qaaday xarun TV
TPLF ayaa isbahaysi la sameysatay toddobo kooxood oo hubeysan oo ku kala sugan Itoobiya, waxayna u muuqataa inay dib u soo nooleynayso istaraatijiyad ay adeegsatay intii uu socday dagaalkii hore: inay dhanka koonfureed uga sii gudubto Amxaarada si ay ugu wajahdo caasimadda Addis Ababa.
Weerarkeeda Canfarta ayaa halis gelin kara waddooyinka sahayda ee ka yimaada Jabuuti, oo ah marinka ay maraan ku dhowaad dhammaan xamuulka ganacsiga caalamiga ah ee Itoobiya, oo ay ku jirto shidaalka.
Diyaarad aan duuliye lahayn ayaa Axaddii ku dhufatay xarunta Tigrai TV, oo ah warbaahinta ugu weyn ee xiriirka la leh maamullada fallaagada ee Mekelle, caasimadda Tigray.
“Waxaan meel kale ka maqalnay jug weyn oo ka dhalatay duqeyn diyaaradeed, markaas ayaana ka cararnay dhismaha,” ayuu weriye ka tirsan telefishanka u sheegay AFP, isagoo codsaday inaan magaciisa la sheegin.
Telefishinku wax bayaan ah oo dadweyne kama soo saarin dhacdada.
Sawirro uu qaaday weriye maxalli ah ayaa muujiyay wejiga hore ee dhismaha Tigrai TV oo waxyeello soo gaartay oo madoobaatay, iyadoo daaqado badan ay qaraxu jajabiyeen.
Weriye kale ayaa sheegay in telefishanka, oo ay ka shaqeeyaan qiyaastii 400 oo qof, uu hawada ka baxay weerarka kadib. Isla markiiba lama soo sheegin wax khasaare naf ah.
21-kii Sebtembar, dowladda federaalka ee Addis Ababa ayaa sheegtay in Tigrai TV la hakiyay “si aan waqti loo cayimin” isla markaana warbaahinta kale laga mamnuucay inay baahiyaan warbixinnadeeda.
Xayiraad
Warbixinnada laga sameeyo Tigray ayaa noqday kuwo sii adkaanaya tan iyo Jimcihii, markii shirkadaha isgaarsiintu sheegeen inay carqalado waaweyn ku yimaadeen adeegyada taleefanka iyo internetka ee gobolka oo dhan.
Dad badan oo deggan gobolka ayaa ka cabsi qaba in ay soo noqoto xayiraaddii ay dowladda federaalku ku soo rogtay xilligii dagaalkii 2020-2022, markaas oo la jaray korontada iyo adeegyada bangiyada, lana hor istaagay ku dhowaad dhammaan gargaarkii bini’aadannimo.
Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa Jimcihii muujiyay walaac. Afhayeenkiisa ayaa sheegay in Guterres uu “si gaar ah uga walaacsan yahay warbixinnada ku saabsan adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo sidoo kale dhacdooyinka waxyeellada loo geysto rayidka”.
Dowladda federaalka ayaa leh awood milatari oo weyn, oo ay ku jiraan keyd badan oo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, qiyaastii 500,000 oo askari iyo taageero shisheeye, gaar ahaan tan Isutagga Imaaraadka Carabta.
Hase yeeshee, dagaalku wuxuu Eritrea ku jiidi karaa colaadda iyadoo garab siinaysa fallaagada. Eritrea waxay ka cabsi qabtaa in Itoobiya oo aan bad lahayn ay isu diyaarinaysay inay soo gasho dhulkeeda si ay u hesho marin toos ah oo ay ku gaarto Badda Cas.
TPLF waxay Itoobiya maamuleysay 1991 ilaa 2018, markaas oo dhinac loo riixay kadib markii Abiy loo magacaabay ra’iisul wasaare.
Kala qaybsanaantaas siyaasadeed ayaa horseeday dagaal sokeeye ay hareeyeen dambiyo dagaal oo baahsan iyo tacaddiyo galmo.
Heshiiskii Nabadda ee Pretoria ee 2022, oo ay dhexdhexaadiyeen hay’ado Afrikaan ah iyo Washington, ayaa keenay xasillooni aan adagayn oo socotay ilaa sannadkii hore. Hase yeeshee, heshiiska si buuxda looma hirgelin, waxaana qiyaastii hal milyan oo qof weli u suurtageli weyday inay guryahooda ku laabtaan.
Iska horimaadyadu waxay markii dambe dib u bilowdeen si goos-goos ah, iyadoo ciidamada federaalku bilooyinkii u dambeeyay dhowr duqeyn oo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ka fuliyeen Tigray isla markaana ciidamo ku ururiyeen meel u dhow xadka.
Kooxaha xuquuqda aadanaha ayaa TPLF ku eedeeyay inay sanadkan fulisay askareyn khasab ah, iyadoo isu diyaarinaysa suurtagalnimada dib ugu noqoshada dagaal.
(FRANCE 24 iyadoo adeegsanaysa AFP)
