Qalalaasaha Ebola ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo ayaa sii xoogaysanaya, iyadoo caabuqyada la xaqiijiyey ay gaareen 2,973, dhimashaduna kor u kacday 1,309, sida ay muujiyeen tirokoobyo dowladdu soo saartay Sabtidii, xilli mas’uuliyiintu ay la tacaalayaan xakamaynta cudurka oo noqday dillaacii Ebola ee ugu dhaqsaha badnaa dalka marka la eego marxaladdiisa hore.
Xogtii ugu dambeysay, oo la cusboonaysiiyey ilaa Khamiistii, ayaa heerka dhimashada kiisaska ka dhigtay qiyaastii 44%. Mas’uuliyiintu waxay sheegeen in 540 bukaan ay bogsadeen, halka 766 kalena ay weli isbitaal ku jiraan ama lagu hayo karantiil.
- Advertisement -
Raad-raaca dadka la xiriiray bukaannada ayaa weli ah tabar-darri weyn oo hortaagan gurmadka. Mas’uuliyiinta caafimaadku waxay sheegeen in kooxuhu ay gaareen 73.9% dadka la og yahay inay xiriir la sameeyeen bukaannada, taas oo aad uga hooseysa heerka 90% ilaa 95% ee khubarada caafimaadka dadweynuhu guud ahaan u arkaan mid lagama maarmaan u ah joojinta gudbinta cudurka.
Fayrasku wuxuu sidoo kale gaaray aag caafimaad oo kale oo ku yaalla gobolka Haut-Uele, taas oo tirada aagagga caafimaad ee uu saameeyey ka dhigaysa 48. Gudbinta firfircoon ayaa weli laga soo sheegayaa 47 ka mid ah.
Dillaaca cudurka waxaa si rasmi ah loogu dhawaaqay 15-kii May, kaddib markii caabuqyo laga helay gobolka Ituri ee waqooyi-bari dalka. Waa dillaacii 17-aad ee Ebola ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo tan iyo markii fayraska markii ugu horreysay dalka laga aqoonsaday sannadkii 1976.
Khubarada caafimaadku waxay rumaysan yihiin in cudur-sidaha, oo ah nooca dhifka ah ee Bundibugyo ebolavirus (BDBV), uu faafayey dhowr toddobaad ka hor inta aysan mas’uuliyiintu ogaan.
Cilmi-baarayaashu waxay sheegeen in dillaaca hadda socda uu bilihiisii ugu horreeyey uga faafay si ka dhakhso badan dillaacii Ebola ee Galbeedka Afrika 2013-16, kaas oo ahaa kii ugu dhimashada badnaa ee la diiwaangeliyey, kuna dhacay in ka badan 28,000 oo qof isla markaana dilay in ka badan 11,000.
Ituri ayaa weli ah xuddunta dillaaca, iyadoo laga diiwaangeliyey saamiga ugu badan ee caabuqyada iyo dhimashada la xaqiijiyey. Kiisas ayaa sidoo kale laga soo sheegay gobollada North Kivu, South Kivu, Haut-Uele iyo Tshopo.
Dadaallada lagu joojinayo cudurka waxaa carqaladeeyey duruufaha ka jira bariga Congo, halkaas oo sannado rabshado hubaysan ah, barakac, nidaamyo caafimaad oo liita iyo dhaqdhaqaaq joogto ah oo dadweyne ay xakamaynta dillaaca ka dhigeen mid si gaar ah u adag. Cadaadisyadaas ayaa hakad geliyey kormeerka, raad-raaca dadka xiriirka la sameeyey bukaannada, karantiilka bukaannada iyo habraacyada aasidda badbaadada leh.
Si ka duwan nooca Zaire ee Ebola oo si weyn loo yaqaan, Bundibugyo ebolavirus ma laha tallaal ruqsad haysta ama daaweyn la ansixiyey. Bukaannada waxaa inta badan la siiyaa daryeel taageero ah, iyadoo saynisyahannadu ay qiimaynayaan ikhtiyaarro caafimaad oo tijaabo ah.
Tijaabooyin caafimaad oo billowday horraantii sannadkan ayaa lagu tijaabinayaa daaweynta unugyada difaaca jirka ee monoclonal-ka ah, dawada fayraska lidka ku ah ee remdesivir iyo tallaalka tijaabada ah ee ChAdOx1 BDBV ee Jaamacadda Oxford, taas oo sare u qaadaysa rajada laga qabo helidda agab wax-ku-ool ah oo lagula dagaallamo fayraska.
Kooxaha gurmadku waxay sidoo kale la tacaalayaan kalsooni-darrada dadweynaha, wararka khaldan iyo diidmada baaritaannada, oo ay ku jiraan diidmada baaritaannada meydadka. Caqabadaha noocaas ah ayaa dib u dhigay dadaallada lagu doonayo in si dhakhso ah kiisaska loo aqoonsado loona jebiyo silsiladaha gudbinta.
Khataraha amniga ayaa cadaadis dheeraad ah saaray gurmadka. Weerarrada lagu qaado xarumaha caafimaadka, yaraanta sahayda caafimaadka, goobaha daaweynta oo kooban iyo bukaannada oo dib u dhiga raadinta daryeelka ilaa astaamuhu ka sii daraan ayaa dhammaantood adkeeyey dadaallada xakamaynta.
Ururka Caafimaadka Adduunka iyo la-hawlgalayaasha kale ee gurmadka ayaa ka digay in tirooyinka rasmiga ahi ay u badan tahay inaysan muujin baaxadda dhabta ah ee dillaaca, gaar ahaan deegaannada fogfog iyo kuwa colaaduhu saameeyeen ee kormeerku aanu dhammaystirnayn. Qiyaasaha qaarkood waxay muujinayaan in tirada dhabta ah ee caabuqyadu ay laba ilaa afar jeer ka badan karto inta la soo sheegay.
Dillaaca cudurku wuxuu sidoo kale ka gudbay xuduudaha Congo. Uganda waxay xaqiijisay 20 kiis oo xiriir la leh dillaaca iyo laba dhimasho, inkastoo bukaankeedii ugu dambeeyey isbitaalka laga saaray bartamihii July, taas oo billowday muddada khasabka ah ee 42-ka maalmood ah ee kormeerka ka hor inta aysan mas’uuliyiintu ku dhawaaqin in dillaaca halkaas ka dhammaaday.
Kiisas dibadda laga keenay ayaa laga helay Faransiiska, waxaana dillaaca lala xiriiriyey muwaadin Mareykan ah oo ka soo shaqeeyey Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo.
Dowladda Congo, iyadoo la kaashanaysa Ururka Caafimaadka Adduunka, Africa CDC, Médecins Sans Frontières iyo la-hawlgalayaal kale oo caalami ah, ayaa ballaarisay baaritaannada shaybaarka, furtay xarumo daaweyn oo dheeraad ah, kordhisay awoodda karantiilka, isla markaana xoojisay kormeerka iyo hawlaha wacyigelinta bulshada.
Mas’uuliyiintu waxay sidoo kale bilaabeen inay kormeeraan dadka safarka ah ee ka soo laabanaya deegaannada uu cudurku saameeyey, halka deeq-bixiyeyaasha caalamiga ahi ay ballanqaadeen boqolaal milyan oo dollar oo loogu talagalay hawlgallada caafimaad iyo kuwa bani’aadannimo.
Mas’uuliyiintu waxay xuseen calaamado kooban oo muujinaya xasillooni ka soo ifbaxaysa meelo ay ka mid yihiin Mongbwalu iyo Goma. Si kastaba ha ahaatee, gudbinta cudurku waxay ka sii socotaa inta badan bariga Congo, waxaana mas’uuliyiinta caafimaadku sheegeen in dillaacu aanu weli gaarin heerkiisii ugu sarreeyey.
Ebola waa cudur fayras oo halis ah, kaas oo ku gudba taabashada tooska ah ee dhiigga ama dheecaannada kale ee jirka dadka qaba, ama sagxadaha iyo agabka wasakhaysan. Hawada kuma gudbo, daryeelka taageerada ah ee goor hore la bilaabana wuxuu si weyn u kordhin karaa fursadda bukaanku ku badbaadayo.
Warsidaha The Axadle Times
La soco wararkii ugu dambeeyey ee ka soo kordha Turkiga,
gobolka iyo daafaha dunida.
II DIIWAANGELI
Waad ka bixi kartaa rukumashada wakhti kasta. Markaad isdiiwaangeliso, waxaad oggolaanaysaa Shuruudahayaga Isticmaalka iyo Siyaasadda Asturnaanta.
Boggan waxaa ilaaliya reCAPTCHA, waxaana khuseeya Siyaasadda Asturnaanta iyo Shuruudaha Adeegga ee Google.
