Muqdisho (AX) — Iyadoo Soomaaliya isu diyaarinayso inay gasho suuqa weyn ee mideysan ee Afrika, isbahaysiga qaran ee ururrada shaqaalaha dalka ayaa ku baaqaya in la xoojiyo ilaalinta shaqaalaha isla markaana shaqaaluhu helaan kursi rasmi ah oo ay kaga qaybqaataan hirgelinta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika.
Baaqan ayaa yimid Isniintii intii lagu jiray kulan dhexmaray Xoghayaha Guud ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA) Wamkele Mene iyo hoggaanka Federaalka Ururrada Shaqaalaha Soomaaliya (FESTU), oo uu hoggaaminayo xoghayaha guud Omar Faruk Osman.
- Advertisement -
Wadahadalladan ayaa dhacay intii lagu jiray booqashadii ugu horreysay ee rasmi ah ee Mene ku yimid Soomaaliya, taas oo socotay 16 ilaa 18 Agoosto, xilli xasaasi ah oo ka mid ah diyaar-garowga dalka ee hirgelinta wax-ku-oolka ah ee heshiiska ganacsiga. Soomaaliya waxay dhammaystirtay hannaan-keedii ansixinta gudaha waxayna hadda diyaarinaysaa tallaabooyinka loo baahan yahay si shirkadaha iyo badeecadaha Soomaaliyeed ugu ganacsan karaan xeerarka AfCFTA.
FESTU waxay sheegtay in helitaanka Soomaaliya ee suuq ay ku nool yihiin in ka badan 1.4 bilyan oo qof aysan ahayn inay keento oo keliya koror ku yimaadda mugga ganacsiga. Isbahaysigu wuxuu rabaa in heshiisku gacan ka geysto horumarinta dhaqaalaha wax-soo-saarka dalka, abuurista shaqooyin hufan, iyo hubinta in shaqaalaha iyo ururradoodu cod ku yeeshaan siyaasadaha ganacsiga iyo maalgashiga.
Kulanka, FESTU waxay ku boorrisay masuuliyiinta in ururrada shaqaalaha lagu daro bilowga hore ee hirgelinta AfCFTA, halkii aragtidooda la raadin lahaa kaddib marka go’aannada dhaqaale ee muhiimka ahi mar hore la gaaro. Waxay ku doodday in dowladaha iyo shirkaduhu kaligood qaabayn karin suuq ganacsi xor ah, maadaama shaqaaluhu door dhexe ku leeyihiin wax-soo-saarka, adeegyada iyo guud ahaan dhaqdhaqaaqa dhaqaale.
Isbahaysigu wuxuu xusay in furfurnaanta ganacsiga, maalgashiga iyo isdhexgalka dhaqaale ay si toos ah u saameeyaan shaqooyinka, mushaharka, xaaladaha goobta shaqada iyo xuquuqda shaqaalaha. Iyadoo la waafajinayo mowqifyada ay horumariyeen Isbahaysiga Caalamiga ah ee Ururrada Shaqaalaha (ITUC) iyo ITUC-Africa, FESTU waxay ku baaqday wada-hadal bulsho oo hay’adeedaysan iyo matalaad joogto ah oo ururrada shaqaalaha ku yeeshaan qaab-dhismeedyada khuseeya ee maamulka AfCFTA.
“Shaqaaluhu waa laf-dhabarta wax-soo-saarka, adeegyada iyo horumarinta dhaqaalaha. Iyadoo Soomaaliya ay sii xoojinayso ka-qaybgalkeeda AfCFTA, waxaan rabnaa inaan aragno ganacsi iyo maalgashi abuura shaqooyin hufan, ilaaliya xuquuqda shaqaalaha isla markaana gaarsiiya faa’iidooyin dhab ah dadka shaqeeya iyo qoysaskooda, iyadoo ururrada shaqaaluhuna ay yeeshaan ka-qaybgal joogto ah oo habaysan oo ay la leeyihiin AfCFTA,” ayuu yiri Osman.
Mene wuxuu soo dhaweeyay ka-qaybgalka FESTU iyo doorka ballaaran ee shaqaalaha abaabulan ku leeyihiin ajandaha isdhexgalka dhaqaale ee Afrika. Wuxuu ku tilmaamay ka-qaybgalka isbahaysiga Soomaaliyeed ee doodaha hirgelinta AfCFTA tusaale wanaagsan oo wada-hadal bulsho ah, wuxuuna tilmaamay dadaallada lagu xoojinayo iskaashiga lala yeesho ururrada shaqaalaha ee qaaradda oo dhan.
Booqashadiisu waxay ku soo beegantay xilli Soomaaliya ay qiimaynayso saamaynta suurtagalka ah ee heshiisku ku yeelan karo dhaqaalaheeda. Dowladda ayaa sheegtay in AfCFTA ay u furi karto ganacsiyada Soomaaliyeed suuqa ballaaran ee Afrika, taageeri karto kobaca dhoofinta, dhiirrigelin karto qiime-kordhin, islamarkaana soo jiidan karto maalgashi. Iyadoo hirgelintu horay u socoto, Soomaaliya waxay sidoo kale isha ku haysaa dhoofinteedii ugu horreysay ee ku dhacda mudnaanta AfCFTA.
FESTU waxay sheegtay in furitaankani ku qasbayo Soomaaliya inay dib uga fiirsato booskeeda ganacsiga gobolka. Halkii ay inta badan ahaan lahayd dal wax cuna oo wax soo dejiya, isbahaysigu wuxuu aaminsan yahay in dalku dhiso awooddiisa wax-soo-saarka, farsamaynta iyo dhoofinta badeecadaha loo iibgeeyo suuqyada Afrika oo dhan.
Gaarista yoolkaas waxay u baahan doontaa maalgashi lagu sameeyo warshadaha wax-soo-saarka, xirfadaha shaqaalaha iyo shaqooyin hufan, si loo hubiyo in ballaarinta helitaanka suuqyadu ay fursado ka abuurto gudaha Soomaaliya. Habkan ayaa sidoo kale ka muuqda qorshayaasha dowladda ee AfCFTA, kuwaas oo ay ku jiraan kordhinta dhoofinta badeecadaha gudaha lagu warshadeeyo laguna farsameeyo iyo kor u qaadista badeecadaha hoos taga aqoonsiga “Made in Somalia”.
FESTU waxay ku ammaantay wasiirka ganacsiga iyo warshadaha, Danjire Gamal Mohamed Hassan, inuu dhiirrigeliyay hannaan loo dhan yahay oo ku dhisan wada-hadal bulsho oo ku saabsan hirgelinta AfCFTA, isaga oo la shaqeynaya dowladda, ganacsatada iyo shaqaalaha abaabulan.
Isbahaysigu wuxuu u arkaa iskaashiga saddex geesoodka ah mid lama huraan ah iyadoo Soomaaliya u beddelayso ballanqaadyadeeda AfCFTA siyaasad qaran iyo tallaabooyin wax-ku-ool ah. Waxay sheegtay in wada-shaqaynta saddexdan dhinac ay gacan ka geysan karto hubinta in ganacsiga iyo maalgashiga sii kordhaya ay abuuraan shaqooyin hufan iyadoo la dhowrayo xuquuqda shaqaalaha.
