Ka dib dadaal badbaadin ah oo socday shan sano, kaas oo dhex maray laba goobood oo dagaal ah, laguna safray 13,500km, ayaa laba orso oo bunni ah oo ka yimid Dagestan waxay gaareen goob kayn ah oo lagu xanaaneeyo xayawaanka oo ku taalla Burnfoot, Co Donegal.
Aasaasaha iyo agaasimaha Wild Ireland Killian McLaughlin, imaatinka Bu iyo Tyapa wuxuu u ahaa xilligii hawlgal u muuqday mid aan suurtagal ahayn uu ugu dambayn noqday “hawlgalku wuu guulaystay”.
- Advertisement -
Wild Ireland, oo la aasaasay toddoba sano ka hor iyadoo ku taalla deegaan kaymo roobaad ah, waxay hoy iyo dib-u-daryeel siisaa xayawaanno ay ka mid yihiin orsada, yeyda, dawacooyinka Arctic-ga, deerada iyo lynx-ka.
Labadan xayawaan ee cusub waxay tirada orsada bunni ah ee xarunta Co Donegal ka dhigayaan afar, taasoo ka dhigaysa orsada bunni ah ee nool ee keliya ee ku nool Ireland.
Tyapa, oo ka mid ah orsada, wuxuu ku noolaa qafis ay biyuhu si xaddidan uga heli jireen
Mr McLaughlin wuxuu markii ugu horreysay maqlay orsada sannadkii 2021, xilligaas oo lagu hayey goob lagu xanaaneeyo eeyaha iyo bisadaha oo ku taalla Dagestan, taas oo uu sheegay in aanay u qalabaysnayn inay muddo dheer daryeesho.
Tyapa wuxuu ka yimid goob dadka loogu oggolaado inay xayawaanka taabtaan, waxaana la sheegay in loo hayey in jirkiisa la taxidarmeeyo, taasoo ka dhiganayd in la dili karo oo la buuxin karo.
Waxaa lagu xidhay qafis, wuxuuna heli jiray oo keliya biyo xaddidan.
Bu ayaa hore loogu isticmaali jiray goob wareegto.
Ka dib markii lagu wareejiyey Right to Life Sanctuary ee Dagestan, waxay sannado ku qaadatay qafis cidhiidhi ah oo gudaha ah, halkaas oo helitaanka biyuhu sidoo kale xaddidnaa.
Daawo: Bu iyo Tyapa oo la qabsanaya deegaankooda cusub ee Donegal
Maadaama goobtu aanay bixin karin daryeelka khaaska ah ee xayawaanku u baahnaayeen, waxay caawimo ka raadsatay Mr McLaughlin iyada oo loo marayo hay’adda samafalka ee Dutch-ka ah Bears in Mind.
Mr McLaughlin ayaa hore ula shaqeeyey hay’addaas.
Qorshihii hore wuxuu ahaa in orsada dhulka looga soo qaado Ruushka, laga soo maro Ukraine, kadibna loo sii gudbiyo Co Donegal.
<p duulankii Ruushka ee Ukraine sannadkii 2022 ayaa soo afjaray qorshahaas.
Khariidad faahfaahinaysa safarkii ay mareen kooxda iyo orsadu
Dagaalka, cunaqabataynta iyo xannibaadaha saaran gaadiidka caalamiga ah ee xayawaanka ayaa sababay dib-u-dhacyo soo noqnoqday, taasoo orsada ku qasabtay inay Dagestan joogaan muddo aad uga dheer intii markii hore la filayey.
Mr McLaughlin wuxuu qoray qareen fadhigiisu yahay Moscow si uu u diyaariyo qorshe badbaadin oo waafaqsan cunaqabataynta ganacsi, halka mutadawiciin laga abaabulay daafaha Ruushka.
Tiger House, oo ah goob lagu xanaaneeyo xayawaanka oo ku dhow St Petersburg, isla markaana daryeesha shabeellada hore loogu isticmaali jiray goobaha wareegga, ayaa sidoo kale oggolaatay inay ka qayb qaadato hawlgalka.
Goobtu waxay diyaarisay baadhitaanno caafimaad, tallaallo iyo daaweyn ka hor inta aan orsadu u bilaabin safarkooda Ireland.
Bishii Oktoobar 2025, milkiilayaasha Tiger House, Dima iyo Yana Kim, waxay 36 saacadood ku kaxeeyeen gaadhi ilaa Dagestan.
Markii ay gaadheen, orsada waa in qafisyada laga soo gooyaa oo la suuxiyaa ka hor inta aan la qaadin.
Labada xayawaanba waxay si daran u nafaqo-darroobeen, waxayna muujiyeen calaamado dhaawac nafsi ah, iyo sidoo kale dhibaatooyin kelyaha ah oo la xidhiidhay fuuqbax. Waxaa la geliyey karantiil, waxaana daryeel dheeraad ah lagu siiyey Tiger House.
Mr McLaughlin, oo la shaqaynayey Dima iyo Yana Kim, masuuliyiinta Ruushka iyo Ireland iyo kooxaha sharciga, wuxuu dhammaystiray waraaqihii looga baahnaa wareejinta caalamiga ah.
Orsada oo laga dejinayo Abu Dhabi
Maadaama duulimaadyadii tooska ahaa ee u dhexeeyey Ruushka iyo Midowga Yurub la hakiyey sababo la xidhiidha dagaalka Ukraine, Mr McLaughlin wuxuu raadiyey marin soo mara Bariga Dhexe.
Kororka dagaalka Iran dabayaaqadii Febraayo wuxuu keenay hubanti-darro dheeraad ah, iyadoo hawada la xidhay, duulimaadyaduna ay carqalado ka dhaceen gobolka oo dhan.
Intradco Global iyo Etihad Cargo ayaa ugu dambayn ku biiray dadaalka badbaadinta, waxayna gacan ka geysteen qaadista orsada bishii Juun.
Intradco waxay ku deeqday adeeggeeda khaaska ah ee gaadiidka xayawaanka, halka Etihad Cargo ay oggolaatay inay orsada ku qaaddo qiime la dhimay.
Kooxo ka tirsan gegida diyaaradaha caalamiga ah ee Zayed ee Abu Dhabi ayaa isku dubbariday imaatinka, maaraynta iyo kala wareejinta xayawaanka ee duulimaadyada.
Ka dib markii la dhammeeyey qorshayaasha gaadiidka, Bu iyo Tyapa waxaa loo qaaday gegida diyaaradaha caalamiga ah ee Sheremetyevo Alexander S Pushkin ee Moscow, halkaas oo ay ka raaceen duulimaadkoodii ugu horreeyey ee Abu Dhabi.
Mr McLaughlin wuxuu u safray Abu Dhabi si uu ula kulmo, u kormeero kala wareejintooda, uguna raaco duulimaadkii ku xigay ee Dublin.
Bu iyo Tyapa waxay Ireland yimaadeen 3-dii Agoosto.
William Gill Livestock Transport ayaa kadib orsada gaadhi xoolo ku qaaday ilaa Wild Ireland ee Co Donegal, halkaas oo ay ka bilaabeen karantiil.
<p Xaaladda jireed ee Bu ayaa soo hagaagtay labadii bilood ee ugu horreeyey ee ay goobta joogtay
Mr McLaughlin wuxuu sheegay in badbaadintu ay isu keentay dad ka kala yimid dalal dhowr ah, kuwaas oo go’aansanaa inay orsada geeyaan meel ammaan ah.
Wuxuu yidhi: “Waxaa jiray naxariis iyo damqasho dhexda khilaaf iyo dagaal intaas le’eg.
“Waxaa laga yaabaa in sheekada Bu iyo Tyapa ay bixiso xoogaa rajo ah.”
Ka dib baadhitaanno ay sameeyeen dhakhaatiirta xoolaha iyo markii laga sii daayey karantiilka 7-dii Sebtembar, Bu iyo Tyapa waxaa loo geliyey deegaankooda kaynta ah ee Wild Ireland.
Labadii bilood ee ugu horreeyey ee ay goobta joogeen, labada orsoba waxay muujiyeen horumar jireed. Baadhitaannada dhiigga ayaa muujiyey in shaqada kelyahoodu caadi ku soo noqotay ka dib daaweyn iyo helitaan joogto ah oo biyo nadiif ah.
Mr McLaughlin wuxuu sheegay in soo kabashadooda jireed ay ahayd mid rajo leh, inkasta oo la qabsiga deegaanka kaynta uu waqti dheeraad ah qaadan doono, maadaama labada xayawaanba ay weli ka walaacsan yihiin meelaha bannaan.
Tyapa oo jooga goobta lagu xanaaneeyo ee Co Donegal
Wuxuu yidhi: “Waxaan khibrad u leenahay dib-u-daryeelka xayawaanka la soo badbaadiyey, waxaana ku shaqayn doonnaa xawaarahooda.
“Dhammaantood waxay qayb ka yihiin dib-u-daryeelkooda.
“Shaqadeennu waa inaan siinno waxa ay u baahan yihiin si ay u dareemaan ammaan.”
Deegaanka gaarka ah ee Wild Ireland loo diyaariyey wuxuu ka kooban yahay dhul kaymo ah, biyo iyo meel ay ku sahamiyaan, iyo sidoo kale guryo yaryar oo ay orsadu ugu noqon karto marka ay rabto inay qarsoonto.
Mr McLaughlin wuxuu intaas ku daray: “Waxay sahamin karaan kaynta, waxay ku noqon karaan guryahooda ama way ka fogaan karaan indhaha dadweynaha.
“In la siiyo doorashadaas waxay qayb ka tahay soo kabashadooda.”
Booqdayaasha Wild Ireland waxay awoodi doonaan inay arkaan Bu iyo Tyapa inta lagu jiro fasaxa dhexe ee bisha Oktoobar, inkasta oo goobtu ka digtay in aan la dammaanad qaadi karin in la arko.
“Waxaan booqdayaasha ka codsanaynaa inay dulqaad u yeeshaan inta ay la qabsanayaan,” ayuu yidhi Mr McLaughlin.
Dokumentari ka warramaya hawlgalka badbaadinta ayaa la filayaa in la sii daayo sannadka dambe.
Etihad, kooxda Moondance Productions iyo Killian McLaughin oo jooga dhabaha diyaaradaha ee Abu Dhabi
Shane Brennan, oo ah agaasimaha guud ee Moondance Productions, wuxuu hawlgalka ku tilmaamay “safar aan caadi ahayn” oo rajo bixinaya xilli “inta badan sii madoobaanaya”.
Mr McLaughlin wuxuu sheegay inuusan “wax shaki ah ka qabin” in Bu iyo Tyapa ay ugu dambayn u caafimaadi doonaan oo kalsooni u yeelan doonaan sida labada orso ee kale ee goobta, iyagoo ku nool deegaan “dib u abuuraya deegaankoodii dabiiciga ahaa”.
Wuxuu yidhi: “Deegaanka aan naqshadeeyey wuxuu leeyahay wax kasta oo orso u baahan tahay si ay orso u noqoto; geedo ay fuuli karto, balli ay ku dabaalan karto, iyo geedo dhacay iyo dhagxaan ay hoostooda ka raadin karto cunto.
“Waxaan leenahay koox daryeel xayawaan oo khibrad badan leh, kuwaas oo maalinta oo dhan la jooga, cuntada qariya, ku qasba inay maskaxdooda isticmaalaan, kuna dhiirrigeliya inay jimicsadaan.
“Markaan siino deegaan dib u abuuraya deegaankoodii dabiiciga ahaa, taasi waa tallaabo weyn oo ku saabsan jidka ay ugu soo kabanayaan.
“Tani waa deegaan ku habboon iyaga.
“Waxaan xubnaha dadweynaha ku casuumaynaa inay yimaadaan oo wax ka bartaan orsada bunni ah, taariikhdooda Ireland iyo dhibaatada ay dunida kala kulmaan.”
