Ciidamada Itoobiya ayaa habeenkii oo dhan dagaallamay si ay u jebiyaan weerar ay fuliyeen fallaagada Tigray ee gobolka Canfarta, sida uu maanta sheegay ilo bini’aadantinimo, iyadoo ay soo baxayeen warar sheegaya in internet-ka laga jaray guud ahaan waqooyiga dalka.
Ciidamo ka socda gobolka waqooyi ee Tigray ayaa toddobaadkan qabsaday dhowr garoon diyaaradeed oo maxalli ah, waxayna u gudbeen gobollada deriska la ah ee Canfarta iyo Amxaarada, iyagoo ku dhawaaqay inay mar kale ku jiraan “dagaal buuxa” oo ay la galeen dowladda federaalka Itoobiya.
- Advertisement -
Dagaallada dib u soo cusboonaaday ayaa soo nooleeyay cabsi laga qabo in Tigray mar kale lagu soo rogo xannibaaddii isgaarsiinta iyo go’doomintii sahayda ee lagu dhaqangeliyay intii lagu jiray dagaalkii sokeeye ee 2020-2022, kaas oo lagu qiyaasay inuu dilay 600,000 oo qof.
Kormeeraha internet-ka ee Netblocks ayaa sheegay inuu jiro “carqalad internet oo ka jirta waqooyiga Itoobiya, taas oo waafaqsan wararka ku saabsan in isgaarsiinta laga jaray Tigray”. AFP maanta telefoon kuma gaari karin ilo ku sugan gobolka.
“Ciidamada federaalka ayaa ka hor istaagay fallaagada inay magaalada galaan,” ayuu yiri ishaasi, isagoo ku daray in ciidanku adeegsadeen diyaarad aan duuliye lahayn.
Dagaal culus ayaa shalay laga soo sheegay Aagga Waqooyiga Wollo ee Amxaarada, oo ay ku jiraan deegaanno u dhow Lalibela, oo ah goobta Dhaxalka Adduunka ee UNESCO kuna caan ah kaniisadaha dhagaxa laga qoday.
Falanqeeyayaashu waxay aaminsan yihiin in Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) ay dib u adeegsanayso istaraatiijiyaddii ay ku dhaqantay dagaalkii hore: inay dhanka koonfureed uga gudubto Amxaarada kuna wajahdo caasimadda Addis Ababa. Weerarka Canfarta, ayay sheegeen, waxaa laga yaabaa in loogu talagalay in lagu carqaladeeyo khadadka sahayda ee ka yimaada Jabuuti, oo ah halka ay ka soo gasho ku dhowaad dhammaan xamuulka ganacsiga caalamiga ah ee Itoobiya, oo ay ku jirto shidaalku.
TPLF waxay la midoowday lix kooxood oo kale oo hubeysan oo ka kala socda dalka oo dhan, si ay isugu dayaan inay afgembiyaan dowladda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed.
“Isbahaysigu waxay u badan tahay inuu isku dayayo inuu qabsado deegaanno ku teedsan marinnada kaabayaasha muhiimka ah si uu u wiiqo awoodda dowladda federaalka ee sahay bixinta,” ayuu yiri Edward Bach oo ka tirsan shirkadda la-talinta ee Verisk Maplecroft.
Dadka Mekelle ayaa saf ugu jira inay iibsadaan kaararka SIM-ka kadib carqalad ku timid isgaarsiinta
Si kastaba ha ahaatee, dowladda federaalka ayaa haysata awood ciidan oo weyn, oo ay taageerayaan kayd aad u badan oo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah, ciidan gaaraya qiyaastii 500,000 oo askari iyo taageero ay ka hesho quwado dibadeed, gaar ahaan Isutagga Imaaraadka Carabta.
Dagaalladu waxay qarxeen xilli siyaasadeed oo adag oo Mareykanka u ah, kaas oo bishan cunaqabateyn ka qaaday Itoobiya iyo Eritrea oo la xiriirtay xadgudubyadii la geystay intii lagu jiray dagaalkii sokeeye ee hore, isagoo sheegay in “xaaladdii degdegga ahayd ee qaran… ay dhammaatay”.
Safaaradda Mareykanka ayaa toddobaadkan taageertay dowladda Itoobiya, iyadoo sheegtay inay “ka niyad jabtay inay aragto hoggaanka TPLF… oo bilaabay weerar baaxad weyn”.
Khilaafku wuxuu sidoo kale halis u yahay inuu ku fido Eritrea deriska ah, oo ka cabsi qabta in Itoobiya oo aan bad lahayn ay diyaarinayso duullaan si ay u hesho marin ay ku gaarto Badda Cas.
Iibsasho argagax leh
Dhanka kale, Tigray, dadka deggan ayaa ku yaacay inay helaan sahayda muhiimka ah iyadoo qiimaha badeecadaha aasaasiga ah uu si weyn kor ugu kacay.
“Argagax ayaa bulshada ka jira,” ayuu shalay yiri Samuel Gebreslassie, 37 jir, oo ka shaqeeya dukaan xawaash ah oo ku yaalla Mekelle, caasimadda gobolka.
“Waxaa jirta cabsi weyn oo ah in bangiyada, shabakadaha isgaarsiinta, korontada iyo badeecadaha aasaasiga ah mar kale la jari karo.”
TPLF waxay xukumi jirtay Itoobiya oo dhan laga soo bilaabo 1991 ilaa 2018, markii soo bixitaankii Abiy uu xukunka ka tuuray, taas oo ugu dambayn gacan ka geysatay abuurista xaaladdii horseeday dagaal sokeeye oo ay hareeyeen dambiyo dagaal oo baahsan iyo rabshado galmo.
Heshiiskii Nabadda Pretoria ee 2022 ayaa keenay xasillooni aan sugnayn oo socotay ilaa sannadkii hore, balse qodobbo muhiim ah ayaan waligood si buuxda loo hirgelin, halka qiyaastii hal milyan oo qof ay weli barakac ku yihiin.
Iskahorimaadyadu waxay markii dambe mar kale bilaabeen inay holcaan, iyadoo ciidamada federaalku bilihii u dambeeyay ka fuliyeen Tigray dhowr duqeyn oo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah, isla markaana ay ciidamo ku ururiyeen xadka.
Kooxaha xuquuqda aadanaha ayaa TPLF ku eedeeyay inay sannadkan si khasab ah u qoranaysay dad, iyadoo isu diyaarinaysay iska horimaad dib u soo cusboonaada.
