Istaraatiijiyadda Sacuudiga ee Badda Cas waxay caqabad ku tahay sheegashadiisa dhexdhexaadnimo
Sacuudi Carabiya waxay isu soo bandhigtaa inay tahay dhexdhexaadiye aan dhinacna raacsanayn oo ka dhex shaqeeya colaadaha gobolka. Hase yeeshee, laga bilaabo Suudaan iyo Yemen ilaa Ereteriya iyo Soomaaliya, ficilladeedu waxay tilmaamayaan mashruuc ka hawl badan: dhisidda shabakad amni oo loogu talagalay in lagu ilaaliyo marinnada badeed iyo danaha juqraafi-siyaasadeed ee Riyaad.
- Advertisement -
Riyaad waxay si joogto ah isu muujisaa inay tahay awoodda awoodda u leh inay dhinacyada iska soo horjeeda keento miiska wadaxaajoodka, kana caawiso soo afjaridda dagaallada gobolka. Hase yeeshee, hab-dhaqankeeda ka baxsan kamaradaha wuxuu sheegayaa sheeko ka adag. Dhibaatooyin is daba joog ah, Sacuudi Carabiya waxay taageertay kooxo gaar ah—door ay adag tahay in lala jaanqaado dhexdhexaadnimo dhab ah.
Laga bilaabo Boosaaso Suudaan ilaa Muqdisho, iyada oo loo sii marayo Yemen iyo Ereteriya, su’aasha udub-dhexaadka ahi hadda ma aha oo keliya in Sacuudi Carabiya ay dhex-dhexaadin karto dhinacyada iska soo horjeeda. Waxay tahay halka ay boqortooyadu kaga jirto colaadahaas, iyo inta saamayn ah ee ay ku leedahay dheellitirka awoodda ee ku xeeran Badda Cas, oo ay ku jiraan dekedaha iyo marinnada ganacsi ee ay u aragto kuwo istaraatiiji ahaan muhiim ah. Marka sidaas loo eego, sawirka dhexdhexaadiye aan dhinacna raacsanayn wuxuu isu beddelayaa mid dawlad dhisanaysa dhidib saamayn ah oo ku fidsan labada xeebo.
Suudaan waxay ahayd goobtii ugu horreysay ee ay labada door ee Riyaad si toos ah isugu dhaceen. Sacuudi Carabiya waxay maalgelisay wadaxaajoodyadii Jeddah ee u dhexeeyay ciidanka Suudaan iyo Ciidamada Taageerada Degdegga ah sannadkii 2023, iyada oo isu soo bandhigtay awood doonaysa inay joojiso dagaalka oo ay ilaaliso rayidka. Hase yeeshee, tan iyo markaas, mowqifkeedu wuxuu si isa soo taraysa ugu janjeeray dhanka ciidanka uu hoggaamiyo Cabdifataax al-Burhaan.
Isbahaysigaas wuxuu keenay kharash weyn bishii Janaayo 2026, markii Reuters ay soo werisay wadaxaajoodyo ku saabsanaa xirmo hub oo Pakistan ah oo qiimaheedu yahay 1.5 bilyan oo doollar, looguna talagalay ciidanka Suudaan, taas oo ay ku jireen diyaarado, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo nidaamyada difaaca cirka, iyadoo Sacuudi Carabiya ay ahayd dhex-dhexaadiye. Heshiisku wuxuu hakaday bishii Abriil, mar kale sababo la xiriira ku lug lahaanshaha Riyaad. Reuters waxay sheegtay in Pakistan ay hakisay iibka kaddib markii Sacuudi Carabiya ay diidday oo ay kala noqotay maalgelinteedii. Isla maalintaas, Dhaxal-sugaha Boqortooyada Maxamed bin Salmaan wuxuu al-Burhaan ku martigeliyay Jeddah. Dhexdhexaadiye ku lug leh hubaynta mid ka mid ah dhinacyada dagaal si dhab ah iskuma soo bandhigi karo inuu dhexdhexaad yahay.
Suudaan, dhexdhexaadnimada iyo taageeridda dhinac gaar ah ayaa isku milmay. Yemen, doorka Sacuudi Carabiya ayaa ka toos badan. Tan iyo Maarso 2015, Riyaad waxay hoggaaminaysay isbahaysi militari, waxay fulisay howlgallo cirka ah, waxay taageertay ciidamada dowladda iyo kooxaha hubaysan ee maxalliga ah, waxayna gargaar dhaqaale siisay dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay.
Ku lug lahaanshaha Sacuudigu wuxuu ka gudbay ololaheeda ka dhanka ah Xuutiyiinta. Boqortooyadu waxay noqotay awood weyn oo ka dhex jirta xerada ka soo horjeedda Xuutiyiinta, gaar ahaan iyadoo iska horimaadkeeda Golaha Ku-meelgaarka ah ee Koonfurta uu sii xoogaystay. Horraantii Janaayo 2026, diyaaradaha Sacuudiga waxay duqeeyeen fariisimaha Golaha Ku-meelgaarka ah ee Xadramawt, xilli ciidamada ay Riyaad taageerto ay u dhaqaaqayeen inay dib ula wareegaan dhulalka koonfureed—isla waqtigaas oo Sacuudi Carabiya ay dhinacyada Yemen ku boorrinaysay inay wadaxaajood galaan. Tallaabada militari waxay beddeshaa cidda gacanta ku haysa dhulka; wadaxaajoodyada siyaasadeedna waxay markaas rasmiyeeyn karaan natiijada.
Xiriirka Riyaad ay la leedahay Xisbiga Islaax ee Yemen wuxuu sii xoojinayaa iska horimaadkaas. Hay’adda Carnegie Endowment waxay diiwaangelisay ku-tiirsanaanta Sacuudiga ee ciidamada xiriirka la leh Islaax ee dagaalka ka dhanka ah Xuutiyiinta, iyo sidoo kale taageerada militari iyo dhaqaale ee la siiyay. Taageeradaasi si dhib leh ayay ula jaanqaadaysaa mucaaradka Riyaad ee ay ku sheegto Ikhwaanul Muslimiinka, oo ah dhaqdhaqaaqa siyaasadeed ee Islaax uu xiriirka la leeyahay. Sidaas darteed, Sacuudi Carabiya waxay gacan ka geysatay qaabaynta dagaalka Yemen, xulashada saaxiibbadiisa iyo go’aaminta khariidadda gacan-ku-haynta.
Isla habkan ayaa laga arki karaa guud ahaan Badda Cas. Intii uu socday dagaalka Yemen, Sacuudi Carabiya waxay xiriirro amni oo dhow la yeelatay Ereteriya, oo dhulkeeda iyo dekedaheedu taageereen hawlgallada militari ee isbahaysiga. Isku-duwidda Riyaad iyo Asmara waxay sii socotay intii lagu jiray 2025 iyo 2026, xilli ay sii kordhayeen xiisadaha u dhexeeya Ereteriya iyo Itoobiya ee ku saabsan helitaanka Badda Cas. Qiimaynno goboleed ayaa sheegaya in Sacuudi Carabiya iyo Masar ay u janjeereen dhanka Ereteriya khilaafkeeda Itoobiya ee ku saabsan hammiga badeed, halka Addis Ababa ay walaac ka muujisay xiriirka sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Riyaad, Qaahira iyo Asmara. Horumarkani wuxuu si gaar ah u muuqdaa mid layaab leh, maadaama Sacuudi Carabiya ay maalgelisay heshiiskii nabadeed ee 2018 ee Ereteriya iyo Itoobiya, kaas oo lagu saxiixay Jeddah, ka hor inta aysan iskaashiyadeeda amni ku dhex milmin loollanka istaraatiijiga ah ee labada dal.
Soomaaliya waxay dhammaystiraysaa qaabka soo baxaya. Kaddib markii Sacuudi Carabiya ay ku dhawaaqday taageeradeeda midnimada dhuleed ee Soomaaliya ayna diidday aqoonsiga Israa’iil ee Waqooyi Galbeed, Riyaad iyo Muqdisho waxay Febraayo 2026 kala saxiixdeen is-afgarad iskaashi militari. Gargaarka horumarineed iyo bani’aadantinimo ee Sacuudiga ayaa sidoo kale sii socday. Heshiisku wuxuu yimid xilli uu sii xoogaysanayay tartanka ku saabsan dekedaha iyo saldhigyada militari ee ku teedsan Bab al-Mandab, daraasadaha gobolkuna waxay isu soo dhowaanshaha ku tilmaameen qayb ka mid ah dadaalka Riyaad ee lagu ballaarinayo joogitaankeeda amni ee xeebaha Afrika ee Badda Cas. Is-afgaradku keligiis kama dhigayso Sacuudi Carabiya dhinac ka mid ah khilaafka gudaha Soomaaliya, balse wuxuu Muqdisho ku soo darayaa shabakadda sii fidaysa ee iskaashiyada amni ee Riyaad, wuxuuna boqortooyada siinayaa awood dheeraad ah oo ay ku yeelato Geeska Afrika.
Qiimayn kasta oo lagu sameeyo siyaasadda Sacuudiga waa inay sidoo kale tixgelisaa taariikhda dheer ee ku saabsan maalgelinta xagjiriinta ee ay sameeyeen deeq-bixiyeyaasha iyo hay’adaha Sacuudiga. Fiilooyin diblomaasiyadeed oo Maraykanku leeyahay oo WikiLeaks ay sii daysay sannadkii 2010 ayaa muujiyay walaaca Washington ee ku saabsan dhaqaalaha ka soo qulqulaya deeq-bixiyeyaasha Sacuudiga una socda kooxaha xagjirka ah. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale laamo ka tirsan Hay’adda Al-Haramain ku daray liisaska cunaqabataynta ee lala xiriiriyo al-Qaacida. Dacwadaha ay gudbiyeen qoysaska dhibbanayaashii 11-kii Sebtembar waxay qayb ka yihiin isla taariikhdaas. Maxkamaduhu waxay oggolaadeen in dacwadaha ku saabsan shaqsiyaad lala xiriiriyo Sacuudi Carabiya ay sii socdaan, taas oo siyaasadaha hore ee Sacuudiga ku haysay baaritaan, xilli Riyaad ay isu muujinayso inay tahay shuraako ka tirsan la-dagaallanka argagixisada iyo xasilloonida gobolka.
Hababka ayaa ku kala duwan gobolka, balse ujeeddada istaraatiijiga ahi waa isku mid: helidda shuraako awood u leh inay ilaaliyaan danaha Sacuudiga ee Badda Cas iyo Geeska Afrika. Suudaan, taasi waxay ka dhigan tahay taageero siyaasadeed oo loo fidiyo ciidanka iyo ku lug lahaanshaha soo iibinta hubkiisa; Yemen, tallaabo militari oo toos ah; Ereteriya, iskaashi amni iyo isku-raac goboleed; Soomaaliya, qaab sii fidaya oo iskaashi militari ah.
Tani macnaheedu ma aha in Sacuudi Carabiya ay shan dagaal isku mar waddo. Waxay ka dhigan tahay in boqortooyada aan si sax ah loogu tilmaami karin inay dhexdhexaad ka tahay midkoodna. Dhexdhexaadintu waxay la jiri kartaa danaha qaran, balse sheegashadeeda dhexdhexaadnimo way daciifaysaa marka dhexdhexaadiyuhu qayb ka noqdo dheellitirka awoodda uu isku dayayo inuu maareeyo. Taasi waa meesha uu muuqaalka eex-la’aantu ku burburo—ma aha sababtoo ah Riyaad ay joojisay qabashada wadaxaajoodyada, balse sababtoo ah, goobba goobta ka dambaysa, waxay gacan ka geysanaysaa go’aaminta cidda wadaxaajoonaysa, cidda awoodda haysanaysa iyo cidda dhulka maamuleysa. Dhexdhexaadiye gacan ka geysta qaabaynta dheellitirka dagaal ma dalban karo in loola dhaqmo garsoore ka sarreeya dhinacyada is haya.
