waxaa qoray STEPHEN ASTARIKO Jimce, Luulyo 31, 2026
Dadweynaha Garissa oo ka qaybgalaya xero caafimaad oo bilaash ah oo ay maalgelisay M-PESA Foundation. /STEPHEN ASTARIKO
In ka badan 2,700 oo qof oo deggan Garissa ayaa helay daryeel caafimaad oo bilaash ah kaddib markii M-Pesa Foundation ay qabatay xero caafimaad oo ballaaran intii lagu jiray Toddobaadka Wacyigelinta Maamul-daadejinta ee 2026, taas oo adeegyada dhakhaatiirta takhasuska leh, baaritaannada iyo waxbarashada caafimaadka u soo dhoweysay bulshooyinka deegaanka.
Ololahan oo lala kaashaday Dowladda Ismaamulka Garissa, Zuri Health iyo daneeyayaal kale, ayaa soo jiitay dadweyne aad u tiro badan oo doonayay adeegyo ay ka mid yihiin la-talinta dhakhaatiirta takhasuska leh, baaritaannada shaybaarka, raajada, daryeelka ilkaha, daaweynta carruurta, taageerada caafimaadka maskaxda iyo waxbarashada caafimaadka.
Dadweynaha ayaa barnaamijka ku tilmaamay gurmad muhiim u ah qoysaska aan awoodin kharashka daaweynta. Waxay qabanqaabiyeyaasha iyo bahwadaagtooda ugu baaqeen inay xeryo caafimaad oo la mid ah si joogto ah uga qabtaan qaybo kala duwan oo ka tirsan ismaamulka.
Hussie Mohamed, ololahan wuxuu u horseeday rajo cusub kaddib markii hooyadii ay heshay daaweyn loogu sameeyay xanuun indhaha ah oo muddo dheer hayay.
“Hooyaday muddo ayay la daalaa-dhacaysay dhibaato indhaha ah, balse maanta waa la baaray, waxayna heshay daryeelkii caafimaad ee ay sida weyn ugu baahnayd. Aad ayaan ugu mahadcelinaynaa M-Pesa Foundation iyo dhammaan bahwadaagta soo qabanqaabisay xeradan. Qoysas badan oo annaga oo kale ah mar walba ma awoodaan kharashka daaweynta takhasuska leh, sidaas darteed hindisahani wuxuu isbeddel dhab ah ku sameeyay nolosheenna,” ayuu yiri.
Fatuma Sharif, oo iyaduna ka mid ahayd ka-faa’iideystayaasha, ayaa martay baaritaanno dhowr ah, waxayna muujisay nafis kaddib markii dhakhaatiirtu u xaqiijiyeen inay caafimaad qabto.
“Waxaa la iga baaray xaalado caafimaad oo kala duwan, dhakhaatiirtuna waxay ii sheegeen inaan caafimaad qabo. Baaritaannadan caadiyan lacag ayay iiga bixi lahaayeen isbitaal, balse maanta bilaash ayaan ku helay. Waxaan si kal iyo laab ah ugu mahadcelinayaa qabanqaabiyeyaasha adeegyada keenay Garissa, sababtoo ah waxay caawiyeen dad badan oo haddii kale dib u dhigan lahaa raadinta daryeel caafimaad sababo la xiriira kharashka,” ayay tiri.
Kaddib markii uu kormeeray xerada, Danjire Injineer Mahboub Maalim oo ka tirsan Guddiga Ammaanada M-Pesa Foundation, ayaa sheegay in maalgashiga caafimaadku udub-dhexaad u yahay horumarka qaranka. Wuxuu sheegay in hawshani muujisay sida iskaashigu u ballaarin karo helitaanka adeegyo caafimaad oo tayo leh.
Wuxuu sheegay in M-Pesa Foundation ay ku maalgelisay ku dhowaad Sh1.1 bilyan mashaariic horumarineed oo laga fuliyay guud ahaan Ismaamulka Garissa, iyadoo qiyaastii Sh169 milyan loo qoondeeyay xoojinta waaxda caafimaadka.
Maalim ayaa guusha xerada u nisbeeyay wada-shaqaynta bahwadaag badan, wuxuuna sheegay inuu ku dhiirraday tirada badan ee dadka ka soo qaybgalay.
“Dhinacyada Toddobaadka Wacyigelinta Maamul-daadejinta ee 2026, waxaan ka hirgelinnay xeradan caafimaad ee dhammaystiran, waxaana aad ula dhacay tayada adeegyada la bixiyo iyo sida baaxadda leh ee dadweynuhu uga soo jawaabeen. In ka badan 2,700 oo bukaan ah ayaa durba loo adeegay, waxaana filaynaa in tiradu dhaafto 3,000 marka hawshu soo dhammaato,” ayuu yiri.
Maalim wuxuu sheegay in xeradu ay hal goob isugu keentay nidaam caafimaad oo ku dhowaad dhammaystiran, iyadoo daryeelka ilkaha iyo carruurta lagu bixiyay adeegyada raajada, baaritaannada shaybaarka iyo taageerada caafimaadka maskaxda.
Ahmednadhir Omar, oo ah Xubinta Guddiga Fulinta Ismaamulka Garissa ee Caafimaadka, ayaa sheegay in guusha barnaamijku ay muujisay doorka iskaashigu ku leeyahay horumarinta bixinta adeegyada caafimaadka, gaar ahaan bulshooyinka xoolo-dhaqatada ah oo dadka deggani inta badan dib u dhigaan daaweynta ilaa adeegyada caafimaad ee guurguura la heli karo.
“Tani waa ruuxa dhabta ah ee u adeegidda bani’aadamka. Iskaashigu waa mid ka mid ah tiirarka muhiimka ah ee nidaam caafimaad oo xooggan, waxa aan halkan ku arkaynana waa caddayn muuqata oo muujinaysa sida wada-shaqayntu u xoojiso bixinta adeegyada,” ayuu yiri Omar.
Inkastoo caafimaadku yahay waajibaad la maamul-daadejiyay, wuxuu sheegay in dowladaha ismaamulladu ay weli taageero uga baahan yihiin bahwadaagta horumarinta, waaxda gaarka loo leeyahay iyo dowladda qaranka si ay si ku filan uga jawaabaan baahiyaha caafimaad ee sii kordhaya.
Guddoomiyaha Golaha Guddoomiyeyaasha Ismaamullada ahna Guddoomiyaha Wajir, Ahmed Abdullahi, ayaa ammaanay hay’adihii taageeray hawlihii toddobaadka, isagoo sheegay in xerada bilaashka ahi ay muujisay qiimaha maamul-daadejinta maadaama adeegyada aasaasiga ah si toos ah loo gaarsiiyay muwaadiniinta.
Wuxuu sheegay in hindisuhu uu ka tarjumayay hal-ku-dhegga shirka ee ahaa, “Maamul-daadejin lagu Horumarinayo Caafimaadka iyo Bulshooyin Awood Leh,” iyadoo kumannaan qof ay heleen baaritaanno bilaash ah, la-talin dhakhaatiir takhasus leh, waxbarasho caafimaad iyo gudbin caafimaad.
Abdullahi ayaa ku baaqay in la joogteeyo wada-shaqaynta u dhexeysa dowladda qaranka iyo dowladaha ismaamullada, bahwadaagta horumarinta, bulshada rayidka ah iyo waaxda gaarka loo leeyahay. Wuxuu sheegay in iskaashi xooggan uu muhiim u yahay wanaajinta bixinta adeegyada iyo xaqiijinta in qof kasta oo Kenyan ah uu heli karo adeegyo dadweyne oo tayo leh, meel kasta oo uu ku nool yahay.
