Iyerusalem oo toban jir ah ayaa la tacaalaysa sidii ay uga soo kaban lahayd dhaawacyo halis ah oo ka soo gaadhay waqooyiga Itoobiya, halkaas oo weerar lagu qaaday guriga qoyskeeda uu ku dilay walaalkeed ka weyn iyo faraskoodii, isla markaana looga gooyay labada lugood.
Lugaha Iyerusalem waxaa lagu dul dhigay bustayaal la duubay oo yaalla Isbitaalka Ayder Comprehensive Specialised Hospital ee Mekelle, caasimadda gobolka waqooyi ee Tigray, iyadoo ay weerarka uga warrantay Agence France-Presse (AFP).
- Advertisement -
“Waxaan ku jiray barxaddeenna aniga, walaalkay iga weyn iyo faraskayaga markii nala garaacay. Walaalkay iyo faraskii way dhinteen,” ayay tidhi.
Iyerusalem waxay ka mid tahay tobannaan qof oo rayid ah oo dhaawacmay tan iyo markii dagaalladu dib uga qarxeen 23-kii Sebtembar, kuwaas oo u dhexeeya Jabhadda Xoreynta Dadka Tigray (TPLF) iyo ciidamada federaalka Itoobiya, taasoo dib u furtay colaaddii ka jirtay gobol weli si qoto dheer u xambaarsan raadadkii dagaalkii 2020-22.
Ciidamada federaalka ayaa jabiyey duullaankii TPLF, waxayna 3-dii Oktoobar galeen Mekelle iyagoo aan wax iska caabin ah kala kulmin, kaddib markii hoggaamiyeyaasha iyo dagaalyahannada jabhaddu ay magaalada ka baxeen.
Hase yeeshee, rabshadaha soo cusboonaaday waxay rayidka, oo ay carruurtu ku jiraan, gaadhsiiyeen dhaawacyo aad u daran, iyadoo qoysaskuna ka barooranayaan ehel lagu dilay duqaymo.
Qaar badan oo ka mid ah dadka isbitaalka la keenayo waxaa laga soo qaaday tuulooyin go’doonsan oo ku yaalla koonfurta Tigray. Gaarista xarumaha caafimaadku waxay qaadan kartaa saacado, iyadoo waddooyinka qallafsan ay carqaladeeyeen dagaallada iyo madaafiicdu.
Iyerusalem, oo ka timid tuulada Qarsole ee degmada Alamata, waxay sheegtay inay xanuun daran dareemayso kaddib markii lugaha laga gooyay.
“Haddii la i daaweeyo oo aan mar kale socon karo, waxaan doonayaa inaan ku laabto dugsiga,” ayay tidhi. Aabaheed, Hiluf, ayaa isagoo walaacsan meel u dhow ka daawanayay.
Hana oo 12 jir ah ayaa qayb kale oo isbitaalka ka mid ah kaga soo kabanaysay dhaawacyo halis ah oo wejiga ka soo gaadhay iyo lug jabtay. Qaraxii dhaawacay wuxuu dilay hooyadeed iyo walaalkeed labadaba.
“Markii hore waxaan maqlay qarax weyn, gurigiina oo dhan ayaa ruxmay. Waan baqay, xitaa ma garanayn waxa dhacay. Indhahayga iyo afkayga ma furi karin,” ayay tidhi.
“Dhawaqa qaraxu wuxuu maskaxdayda ku soo noqnoqdaa.”
Qol kale, Betelhem oo 10 jir ah ayaa laga daawaynayay lug jabtay, halka walaasheed 6 jirka ah, Melet, ay qabtay dhaawac qoorta ah. Hooyadood oo uur lahayd ayaa dhimatay markii madaafiic culus ay ku dhufteen guriga qoyska.
“Bambadu si toos ah ayay gurigayaga ugu dhacday, dadkan oo dhan way dhinteen, laakiin cidna mas’uuliyadda looma qaban. Dawlad ma jirto,” ayuu yidhi aabbahood Haftom oo ah dukaanle 39 jir ah.
Burburka gaari xamuul ah oo gubtay ayaa la dayacay kaddib weerar diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay ka geysteen dagaallada u dhexeeya Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya (ENDF) iyo ciidamada Jabhadda Xoreynta Dadka Tigray (TPLF) ee magaalada Rama, Itoobiya, 15-kii Oktoobar 2026. (Sawirka Reuters)
Isbitaallada oo la tacaalaya xaaladda iyadoo xiisadaha gobolku sii kordhayaan
Birhanu Hailemariam, oo ah isku-duwaha gurmadka degdegga ah ee Isbitaalka Ayder, ayaa sheegay in 34 qof oo ay dhaawaceen madaafiic culus, diyaarado aan duuliye lahayn, rasaas iyo walxaha qarxa ay xarunta soo gaadheen maalmihii u dambeeyay. 23 ka mid ah waxay ahaayeen carruur, hal bukaanina wuu dhintay.
Waxa uu sheegay in isbitaalku ka yar yahay qalabka caafimaad ee aasaasiga ah iyo dawooyinka, oo ay ku jirto suuxdintu.
“Laakiin waxaan samaynaynaa intii karaankayaga ah si aan qof walba u daawayno,” ayuu yidhi.
Iska horimaadyadii ugu dambeeyay ma gaadhin heerkii dagaalkii hore ee Tigray, kaas oo Midowga Afrika (AU) ku qiyaasay inuu dilay ku dhowaad 600,000 oo qof. Si kastaba ha ahaatee, cabsi baahsan ayaa weli ka jirta bukaannada iyo shaqaalaha caafimaadka.
“Labadooduba waxay dadka u geysanayaan dhibaato,” ayuu yidhi dhakhtar kale isagoo ula jeeda TPLF iyo ciidamada federaalka. Dhakhtarku wuxuu codsaday inaan magaciisa la shaacin.
Qoysasku waxay ka taxaddarayeen inay cid gaar ah ku eedeeyaan weerarrada. Hiluf wuxuu sheegay inuusan garanayn dhinicii duqeeyay tuuladiisa, isla markaana uu ka baqayo aargoosi haddii uu midkood eedeeyo.
“Ma doonayo inaan cidna la dagaallamo,” ayuu yidhi. “Nabad ha noo ahaato.”
Zalambessa, oo ah magaalo xuduud ku taalla oo ka sii waqooyi xigta, dadka deggan waxay sheegeen inay ku dhex go’doonsan yihiin ciidamada Itoobiya iyo Ereteriya, iyadoo walaacu sii kordhayo in dagaallada cusub ee Tigray ay isu beddeli karaan colaad ballaadhan.
Ilo amni ayaa sheegay in Ereteriya ay kumannaan askari u dirtay waqooyiga Tigray si ay u taageeraan ciidamada la dagaallamaya dawladda dhexe ee Itoobiya.
“Ciidamada Itoobiya waxay joogaan hal dhinac, ciidamada Ereteriyana dhinaca kale,” ayay tidhi Selam oo 33 jir ah, magaceeda hore loo beddelay sababo amni awgood.
Waxay sheegtay in ciidamada Ereteriya ay markii hore koonfur u dhaqaaqeen, balse ay buuraha u dhow dib ugu laabteen kaddib weerarro ay qaadeen diyaaradaha aan duuliyaha lahayn. Waxay tidhi dagaalladii firfircoonaa tan iyo markaas way joogsadeen aagga, laakiin gurigeeda iyo dukaan yar oo ay leedahay ayaa koronto iyo biyo la’aan ahaa muddo toddobaad ah.
“Waxaan ku dhex jirnaa xaaladda, waxaana ku noolnahay walaac qoto dheer,” ayay tidhi.
Hay’adda la socodka colaadaha ee ACLED ayaa sheegtay in ciidamada federaalka Itoobiya maalmihii u dambeeyay hub culus u dhaqaajiyeen dhanka Zalambessa. Goobjoogayaal ayaa sheegay in kolonyo weyn oo taangiyo iyo hub kale oo culus ah ay koonfurta uga soo dhaqaaqday dhanka waqooyi, inkastoo AFP aysan si madax-bannaan u xaqiijin karin wararkaasi.
Dadka deggan waxay sheegeen in jidadka magaalada ay inta badan madhnaayeen, ganacsiyaduna xirmeen, sahayduna sii yaraanaysay iyadoo xiritaanka waddooyinku carqaladeynayaan gaarsiinta.
“Dadka badankoodu waxay bannaanka u baxaan oo keliya si ay kaniisadda u tagaan oo u tukadaan,” ayuu yidhi Hadush oo 45 jir ah, kaas oo isaguna codsaday inaan la aqoonsan.
“Hadda rooti ma jiro,” ayuu yidhi.
Selam waxay sheegtay in askarta federaalku ay dadka deggan ka hor istaagayaan inay u safraan Adigrat, oo qiyaastii 30 kiiloomitir (18 mayl) koonfur ka xigta, taasoo dadka ka hor istaagaysa inay booqdaan eheladooda, isla markaana adkaynaysa helitaanka badeecadaha muhiimka ah.
Wasiirka Warfaafinta Ereteriya Yemane Gebremeskel kama jawaabin su’aalihii AFP ee ku saabsanaa wararka sheegaya in ciidamada Ereteriya ay ku sugan yihiin aagga.
Is-weydaarsiga eedaha
Isu-uruursiga ciidamada ayaa walaac caalami ah ka dhaliyay in colaadda Tigray ay Itoobiya iyo deriskeeda ku riixdo dagaal kale.
Arbacadii, Maraykanku wuxuu ugu baaqay Itoobiya iyo Ereteriya inay raadiyaan “dejinta xiisadda.” Washington waxay sidoo kale ugu baaqday dhammaan dalalka inay ixtiraamaan madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee deriskooda, kana fogaadaan duullaannada xuduudaha ka gudba.
Ereteriya waxay Itoobiya ka qaadatay madax-bannaanideeda 1993. Labada dal waxay dagaal dhiig badan ku daatay ku galeen xuduudda intii u dhaxaysay 1998 iyo 2000, ka hor intii aanu xiriirkoodu hagaagin 2018 kaddib markii Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed uu xafiiska qabtay oo uu doonay inuu xiriir dhow la yeesho Asmara.
Xiriirkoodu tan iyo markaas wuu xumaaday, iyadoo Itoobiya iyo Ereteriya ay bishan jareen xiriirkooda markii colaadda Tigray mar kale qaraxday.
Itoobiya waxay Ereteriya ku eedaynaysaa inay taageerayso TPLF, oo duullaankeeda bilowday 23-kii Sebtembar. Ereteriya, dhankeeda, waxay ku andacoonaysaa in Itoobiya ay colaadda marmarsiiyo uga dhigatay inay ku duusho dhulkeeda oo ay qabsato dekedda Assab ee Badda Cas.
TPLF ayaa markii hore ku hormartay gobolka Afar, balse markii dambe dib u guratay iyadoo ciidamada federaalku soo socdaan, kana tagtay magaalooyin una carartay buuraha ku hareeraysan.
Ciidamada federaalka ayaa 3-dii Oktoobar galay Mekelle iyagoo aan wax iska caabin ah kala kulmin, kaddibna waxay qabsadeen dhowr magaalo oo kale iyagoo aan la kulmin wax iska caabin ah. Horumarkii ugu dambeeyay ee la soo sheegay ayaa ciidamada dawladda dhigay Rama, oo qiyaastii 7 kiiloomitir (4 mayl) u jirta xuduudda Ereteriya, sida ay sheegeen laba qof oo deggan deegaanka.
