Muuqaal guud oo laga soo qaaday magaalada Moyale ee gobolka Marsabit County, halkaas oo hadda ku jirta jawi ganacsi oo ballaaran. Joseph Kanyi | Nation Media Group
Sanado badan ayaan ku guda-jiray ka fikirka masiirka dadkeenna iyo caqabadaha ragaadiyay horumarka Geeska Afrika. Xaqiiqada dhabta ah ee aan bartay ayaa ah inaanan marnaba dhisi karin mustaqbal ifaya inta aynu deriskeenna u aragno cadow. Dhacdooyinka ka socda Moyale waa kuwo xanuun badan, waxaana habboon inaan ka gudubno dhiillada dagaalka oo aynu isweydiinno tubtii aynu ku soo gaarnay marxaladdan adag.
- Advertisement -
Qof Muslim ah ahaan, ma fahmi karo sababta aynu u oggolaaneyno in dano siyaasadeed, kala-qaybsanaan qowmiyadeed iyo muranno dhuleed ay isu beddelaan gumaad aynu isku layno. Eebbe weyne wuxuu Qur’aanka ku leeyahay: “Mu’miniintu waa uun walaalo, ee heshiisiiya labadiinna walaal” (49:10). Erayadani ma aha kuwo la akhriyo oo keliya, balse waa mabaadi’ aasaasi ah oo ay tahay inaan ku dhaqanno, gaar ahaan marka ay colaaduhu ka dhex qarxaan bulshooyinkeenna.
Waligay ma aamminsanayn in soohdimaha ay awoodaha shisheeye jeexeen ay tirtiraan taariikhda qotada dheer ee aynu wadaagno ama ay noo xakameeyaan hab-dhaqankeenna iyo wada-noolaanshaheenna. Ka hor intaanay jirin xuduudaha maanta iyo maamullada gobolka, bulshada Geeska Afrika waxay ahaayeen kuwo wada ganacsada, raacda xoolahooda meel kasta, wadaaga aqoonta, ku midaysan diintooda, isla markaana xiriirro sokeeye ka dhex dhigay beelahooda. Taariikhdeenna lama soo koobi karo khadad lagu xardhay khariidad.
Marar badan waxaan dib u milicsadaa taariikhda dahabiga ah ee dunida Islaamka. Waxaa jirtay xilli ay bulshooyinka Muslimiintu hormuud u ahaayeen aqoonta, sayniska, caafimaadka, xisaabta iyo kobaca ganacsiga. Aqoonyahanno ka soo kala jeeda dadyow kala duwan ayaa safka hore kaga jiray horumarkaas ballaaran. Waxaa maanta habboon inaan isweydiinno halka ay ku baxday ruuxdii aqoon-kororsiga, caddaaladda iyo iskaashiga ee bulshooyinkaas u horseedday barwaaqada. Ma sii wadi karno inaan taariikhdeena ammaanno innagoo dhanka kale ku celcelinayna khaladaadkii kala-qaybsanaanta iyo colaadaha sokeeye.
Maanta, Abiy Ahmed wuxuu si joogto ah uga hadlayaa baahida ay Itoobiya u qabto helitaanka marin-biyood. Waan fahamsanahay in dalalku u baahan yihiin ganacsi iyo fursado dhaqaale, balse xeebaha Soomaaliya waxay gaar u yihiin Soomaaliya. Heshiis kasta waa inuu si buuxda u dhawraa madaxbannaanida Soomaaliya. Damaca iyo hammiga dalna ma aha inuu ku yimaado dulmiga iyo ku tumashada xuquuqda shacab kale.
Isla mar ahaantaana, eega dhibaatada hadda ka taagan Moyale. Dadkii waa la laayay, qoysas badan ayaa ku barakacay, bulshooyin muddo dheer deris wanaag ku wada noolaana waxaa lagu qasbay cabsi iyo kalsooni-darro buuxda. Marka la eego xogaha aan dusha kala socday, waxaan aamminsanahay in ciidamada gobolka Oromia ay bilaabeen gacan-ka-hadalka. Maamulka Oromia waa inuu la yimaadaa isla-xisaabtan dhab ah oo ku aaddan tallaabooyinka ciidamadooda, dawladda federaalka ee Abiy Ahmed-na waxaa laga doonayaa inay sharraxaad buuxda ka bixiso waxa ay u qabatay badbaadinta dadka rayidka ah.
Walaac weyn ayaan ka qabaa xaaladda guud ee siyaasadda, balse waxaan sidoo kale aaminsanahay inay lama-huraan tahay inaan daacad ka ahaanno waxa aynu hubno iyo waxyaabaha weli baaritaanka u baahan. Haddii ay jiraan caddaymo colaadda Moyale ku xiraya qorshe siyaasadeed oo ballaaran, waa in baaritaan dhab ah lagu sameeyaa. Waa inaan runta dalbanaa halkii aynu dacaayadaha iyo xanta ka dhigan lahayn sabab kale oo colaadeed.
Dhaleecayntaydu waxay si toos ah ugu socotaa go’aannada siyaasadeed iyo shakhsiyaadka ka dambeeya rabshadaha, kumana wajihna dhammaan bulshada Oromo. Shacabka caadiga ah ee labada dhinacba waxay leeyihiin qoysas ay masruufaan, carruur ay koriyaan iyo mustaqbal ay rabaan inay nabad ku gaaraan. Waa inaysan dushooda u qaadan fashilka ama damaca shakhsiyadeed ee hoggaamiyeyaasha siyaasadda.
Aragtidayda, arrintani way ka ballaaran tahay Moyale oo keliya. Waxay salka ku haysaa inaan weli oggolaanno kala-qaybsanaanta siyaasadeed inay burburiso xiriirkii jiilalku soo dhisayeen. Taariikhda ma beddeli karno, hase yeeshee waxaan go’aan ka gaari karnaa casharrada aynu ka baraneyno.
Waxaan rabaa inaan arko mustaqbal dadkeenna lagu qiimeeyo dabeecaddiisa iyo shakhsiyaddiisa, ee aan lagu xukumin qabiilkiisa; halkaas oo diinteenna suubani na bartay doonista caddaaladda, halkii aynu aargoosi raadin lahayn; soohdimuhuna aysan marnaba noqon marmarsiyo lagu xaqiro laguna dulleeyo deriskeenna.
Moyale waxay u baahan tahay nabad waarta, dhibbanayaashu waxay mudan yihiin caddaalad, kuwii dhibaatada geystayna waa in sharciga lala tiigsadaa. Waa in la dhowraa madaxbannaanida Soomaaliya, qof kasta oo rayid ahna la siiyaa badbaado buuxda.
Waxaynu dhaxalnay taariikh hodan ah. Su’aasha taagani waxay tahay: ma u reebi doonnaa carruurteenna mustaqbal u qalma dhaxalkaas?
_________________________________
Siraj Ahmed waa qoraa iyo khabiir ku xeeldheer horumarinta bulshada oo fadhigiisu yahay gobolka Minnesota, qoraalladiisana waxay si gaar ah diiradda u saaraan Geeska Afrika, iskaashiga gobolka, caddaaladda iyo caqabadaha horyaalla bulshooyinka ku nool guud ahaan gobolka.
[email protected]
