Muhaajiriin ay maamulkii Trump u diray dalal aysan weligood hoy u aqoon ayaa sheegay inay la kulmeen gaajo, biyo sii yaraanaya iyo xabsi dheer oo lagu hayey xarumo aan si weyn loo kormeerin.
Koonfurta Suudaan, eheladu waxay sheegeen in ilaalada ay ka faa’iidaysteen quuskii dadka la xiray, iyagoo kumannaan doollar ka dalbaday waxyaabaha aasaasiga ah, xilli raggu ku xirnaayeen xaalado adag.
Ngoc Phan, oo ah muwaadinad Maraykan ah, ayaa sheegtay inay ilaalada siisay ku dhowaad $4,000 kadib markii ninkeeda, Tuan Phan, uu ku dhowaad sannad xabsi ku qaatay, ka hor intii aan dib loogu celin Vietnam bishii Juun. Waxaa loo sheegay in lacagtu dabooli doonto cunto, biyo iyo taleefan gacanta ah.
Balse, sida la sheegay, qayb weyn oo lacagtaas ah ayay ilaalada qaateen, halka ninkeeda iyo maxaabiista kale ay mararka qaar maalmo ku qaadan jireen cunto ku filan ama biyo nadiif ah oo la cabbo la’aan.
“Waxay ka faa’iidaysteen xaaladdeenna quusta ah. Haddii taasi aysan ahayn ka faa’iidaysi, ma garanayo waxa uu yahay,” ayay tiri.
Phan waxay sheegtay in baadka la sheegay uu si toos ah uga dhashay siyaasadaha socdaalka ee Maraykanka, kuwaas oo dadka la masaafuriyey u dira dalal sabool ah oo musuqmaasuq baahsan ka jiro, halkaas oo ay mar kale ugu nuglaan karaan xadgudub.
Shan qof oo la masaafuriyey ayaa weli lagu hayaa Koonfurta Suudaan, halkaas oo sannado dagaal sokeeye ah iyo daadad masiibo ah ay sii xumeeyeen saboolnimada iyo cunto-yaraanta. Malaayiin qof ayaa wajahaya gaajo daran, dhaqaaluhuna wuxuu ku jiraa xiisad, halka shaqaalaha dowladda ay si joogto ah mushahar la’aan u joogaan.
Tuan Phan, oo 44 jir ah, ayaa sheegay inuu lumiyey ku dhowaad 20 rodol intii lagu hayey dhisme saddex dabaq ah oo albaabaysan oo ku yaalla Juba, caasimadda. Markii sahaydu sii yaraanaysay, xiisadda u dhexeysa ilaalada iyo dadka la xiray ayaa sii korortay.
Mid ka mid ah dadka la xiray ayaa wejiga laga feeray kadib markii uu codsaday in daaqad loo furo si hawo cusub u soo gasho, ayuu yiri Phan. Qof kale ayaa qolkiisa lagu hayey dhowr maalmood kadib markii uu ka cabtay in saabuun aysan jirin.
“Maalin kasta oo aan halkaas joogay waxaan u baqayay naftayda,” ayuu yiri.
Wakaaladda Associated Press waxay la hadashay lix qof oo xog ka hayay sida loola dhaqmay dadka la xiray, oo ay ku jiraan ehel iyo qareenno, waxayna baartay rasiidhada lacagaha la kala diray iyo farriimo ku saabsan qoysaska afar qof oo la xiray. Inta badan dadka la wareystay waxay codsadeen inaan magacyadooda la shaacin, maadaama ay ka baqayeen aargoosi.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Koonfurta Suudaan ayaa diidday eedeymaha. Waxay sheegtay in dadka la xiray ay helaan cunto, biyo iyo daryeel caafimaad oo ku filan, inay si joogto ah ula xiriiraan eheladooda iyo qareennadooda, isla markaana dowladda ay bixiso dhammaan kharashaadka la xiriira.
Qoysasku waxay sheegeen in ilaalada ay dalbadeen kumannaan doollar
Ngoc Phan waxay sheegtay inay bishii Nofeembar 2025 ilaalada u dirtay $300, kadib markii qareen uga digay in dadka la xiray ay cunto ka sii dhammaanayso. Codsiyada lacag dheeraad ah, ayay tiri, waxay noqdeen kuwo sii badanaya.
Markii sahaydu dhammaatay, ilaalada ayaa sida la sheegay ninkeeda ku amray inuu waco oo ka codsado inay lacag soo dirto. Mararka qaar iyaga laftoodu ayay la soo xiriireen, iyagoo aan sharxin sida lacagta loo isticmaali doono.
Ehelada saddex qof oo kale oo la xiray ayaa sheegay warar la mid ah. Rasiidhadu waxay caddeeyeen lacago u dhexeysa $100 iyo $1,000 oo loo diray afar qof oo lagu sheegay inay yihiin ilaalo.
Hal kiis, farriimo iyo rasiidh lacag-dirid ah ayaa muujinaya in waardiye uu dalbaday $1,000 oo loogu talagalay suudhadh, shaatiyo iyo kabo uu qofka la xiray sida la sheegay u baahnaa ka hor inta uusan ku laaban dalkiisa.
Phan waxay sheegtay in cuntadu si degdeg ah u dhammaan jirtay, sababtoo ah ilaa 12 waardiye ayaa isla dhismahaas kula noolaa kuna cuni jiray dadka la xiray. Mararka qaar raggu waxay ku noolaan jireen rooti ama bariis, waxayna marmar maalmo qaadan jireen cunto la’aan.
Sahayda biyaha ayaa sidoo kale aan la isku hallayn karin. Markii biyihii cabitaanka ka dhammaadeen, qaar ka mid ah dadka la xiray waxay ururin jireen biyaha roobka.
“Waxay ku siinayaan weel biyo ah oo ay ku leeyihiin waa inuu toddobaad ku dhaafo. Laakiin marka uu dhammaado, waxaa dhici karta in 10 maalmood oo kale ay qaadato ka hor intaadan helin biyo dheeraad ah,” ayuu yiri.
Shidaal-yaraantu waxay sababtay koronto-go’ socday toddobaadyo. Tuubooyinka biyaha ee xumaaday ayaa dhismahana ka dhigay mid uraya saxarada dadka.
Bishii Sebtembar, mid ka mid ah dadka la xiray ayaa gabadh uu abti u yahay oo ku nool Maraykanka ka codsaday inay joojiso lacag dirista, kadib markii lacag hore loo diray aysan soo gaarin.
Masaafurinta Maraykanka ee dalal saddexaad
Dadka u dooda xuquuqda muhaajiriinta waxay sheegayaan in maamulkii Trump uu kumannaan muhaajiriin ah u masaafuriyey in ka badan 30 dal oo aan ahayn dalalkii ay asal ahaan ka soo jeedeen, iyadoo la raacayo heshiisyo inta badan aan la shaacin.
Qaar badan oo ka mid ah dadka la masaafuriyey waxay ahaayeen magangelyo-doonno ay daboolayeen amarro maxkamadeed oo Maraykan ah, kuwaas oo mamnuucaya in lagu celiyo meelaha ay kula kulmi karaan cadaadis ama jirdil.
Dukumiintiyo ayaa muujinaya in qaar ka mid ah dowladaha qaabilay ay heleen malaayiin doollar oo lacag ah oo Maraykanku bixiyey. Qaar kalena waxay raadsadeen faa’iidooyin ama tanaasulaad diblomaasiyadeed oo la xiriira ganacsiga, socdaalka iyo gargaarka dibadda. Koonfurta Suudaan ayaa la sheegay inay raadisay in laga fududeeyo cunaqabateynta, inkastoo faahfaahinta heshiiskeedu aysan caddayn.
Bishii Luulyo 2025, kadib dagaal sharci oo ku dhammaaday go’aan Maxkamadda Sare, maamulku wuxuu Phan iyo toddobo muhaajiriin oo kale oo lagu helay dambiyo u diray Koonfurta Suudaan. Dambiyadooda waxaa ka mid ahaa dil iyo faraxumayn galmo.
Siddeedda nin, oo ka kala yimid Mexico, Cuba, Vietnam, Laos, Myanmar iyo Koonfurta Suudaan, waxay dhammeysteen xukunnadii xabsiga ka hor intii aan lagu wareejin xabsiga socdaalka. Qof sagaalaad oo la masaafuriyey ayaa markii dambe lagu xiray dalkaas.
Maamulka ayaa siyaasaddan ku difaacay inay tahay hab lagu saarayo muhaajiriinta haysta amarrada kama dambaysta ah ee masaafurinta, marka dowladahooda hooyo ay diidaan inay dib u qaataan.
Alma David, oo ah qareenka mid ka mid ah ragga weli lagu hayo Juba, ayaa sheegtay in macmiilkeeda si aan sharci ahayn loo hayey in ka badan sannad, isla markaana aan lagu soo oogin wax dambi ah.
“Kuwani waa dad lahaa nolol, saaxiibbo iyo qoysas, kuwaas oo la qabtay, diyaarad lagu geeyey dal fog, dabadeedna lagu xiray,” ayay tiri.
Dadka la xiray waxay haystaan fursado yar oo ay ku heli karaan gargaar
Ehelada iyo qareennadu waxay sheegeen in xaaladuhu aysan isbeddeli doonin haddii aysan tallaabo qaadin dowladda Maraykanka ama hay’adaha caalamiga ah.
Balse maamulkii Trump wuxuu muujiyey rabitaan yar oo uu ku faragelinayo, hay’adaha Qaramada Midoobayna waxay sheegeen inaysan iskood wax u qaban karin.
Kaaliye ka tirsan Congress-ka Maraykanka ayaa sheegay in shaqaalaha safaaradda ee Juba lagu amray inaysan booqan dadka la xiray ama kormeerin sida loola dhaqmo. Kaaliyuhu wuxuu sheegay in shaqaalaha safaaraddu sidaas ku sheegeen booqasho dhacday bishii Agoosto 2025, balse wuxuu codsaday inaan magaciisa la shaacin, maadaama uusan u fasaxnayn inuu si fagaare ah uga hadlo.
Safaaradda Maraykanka waxay su’aalaha u gudbisay Wasaaradda Arrimaha Dibadda, oo aan ka jawaabin su’aalaha ku saabsan in amarro noocaas ah la bixiyey.
Ururka Caalamiga ah ee Socdaalka ayaa sheegay inuusan faragelin karin haddii uusan Koonfurta Suudaan codsi soo gudbin.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Koonfurta Suudaan waxay sheegtay in Maraykanku iska wareejiyey mas’uuliyadda dadka la masaafuriyey.
Wasaaraddu waxay bayaan ku sheegtay in Washington ay “si buuxda uga tanaasushay mas’uuliyadda, isla markaana aysan mar dambe wax awood sharci ah ama xiriir ah ku lahayn shakhsiyaadkan.”