Skip to content
Friday, November 20, 2026 9 Jumada al-Thaniyah 1448 AH Maghrib 17:46
Muqdisho 28°C
Breaking: Trump Deportees Face Hunger, Abuse and Extortion After Removal from U.S.
Breaking News
Axadle
Axadle Newsroom Central-Africa English

Xaaladda Ebola ee DRC oo kasii dartay iyadoo WHO ay sii waddo jawaabteeda

Follow
Newsroom published Updated 52 minutes ago 5-minute read
DRC's Ebola crisis deepens as WHO maintains
DRC’s Ebola crisis deepens as WHO maintains its response

Cudurka Ebola ee ka dillaacay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo wuxuu sii ahaan doonaa xaalad degdeg ah oo caafimaadka dadweynaha ah oo walaac caalami ah leh, ayay Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) sheegay Arbacadii, iyadoo infekshannada iyo dhimashadu kor u sii kacayaan, isla markaana ay isku hayaan colaado hubaysan, farqiga maalgelinta iyo helitaanka xaddidan ee bulshooyinka uu cudurku saameeyay.

Agaasimaha Guud ee WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus ayaa go’aanka ku dhawaaqay kaddib markii Guddiga Degdegga ah ee hay’addu uu dib u eegay cudurka dillaacay, isla markaana uu ku taliyay in xaaladda degdegga ah ee caalamiga ah la sii hayo.

“Waxaan ugu baaqaynaa dhammaan dowladaha iyo bahwadaagta inay sii ballaariyaan jawaabta, ayna helaan kheyraadka loo baahan yahay si loo ilaaliyo bulshooyinka bilaha soo socda,” ayuu Tedros ku sheegay qoraal uu ku daabacay X.

Waxa kale oo uu ugu baaqay dowladaha iyo kooxaha hubaysan inay ilaaliyaan shaqaalaha caafimaadka, xarumaha daaweynta iyo kooxaha gurmadka ee ka hawlgala goobaha ay rabshaduhu si isdaba joog ah uga carqaladeeyeen dadaallada lagu xakameynayo fayraska.

WHO waxay qorshaynaysaa inay maalmaha soo socda soo saarto talooyin la cusboonaysiiyay oo ku saabsan Koongo iyo dalal kale, ayuu Tedros sheegay, iyadoo cudurka dillaacay uu weli yahay khatar caafimaad dadweyne oo ka gudbi karta xuduudaha.

Cudurka waxaa wada nooca Bundibugyo ee Ebola oo aad u dhif ah. Hadda waa cudurkii Ebola ee ugu weynaa ee abid ka dillaaca Koongo, waana kii labaad ee ugu weynaa dunida. Tirooyinka WHO waxay muujinayaan in in ka badan 11,300 qof ay qaadeen cudurka, halka 5,500 kalena ay dhinteen tan iyo markii cudurka lagu dhawaaqay 15-kii May.

Xarunta dhexe ee hay’adda ee Geneva Talaadadii, Tedros wuxuu sheegay in toddobaad kasta la diiwaangelinayo inta u dhaxaysa 400 iyo 500 infekshan oo cusub. Xawaarahaasi wuxuu muujinayaa sida ay u adag tahay in la yareeyo gudbinta lix bilood kaddib markii cudurku dillaacay.

WHO waxay si gaar ah uga walaacsan tahay tirada dadka dhimanaya ka hor inta aysan gaarin xarumaha daaweynta Ebola, taas oo muujinaysa in bukaannadu aysan helin daryeel ku filan oo degdeg ah.

Qiyaastii saddex-meelood laba meel dhimashada la xaqiijiyay waxay ka dhacday bannaanka xarumaha daaweynta. Carruurtu waxay ka yihiin in ka badan rubuc infekshannada la xaqiijiyay iyo saddex-meelood meel dhimashada la diiwaangeliyay.

“Carruurtu waxay bixinayaan qiime aad u xun,” ayuu Tedros yiri.

Cudur dillaacay oo ka dheereynaya cudurradii hore

Mas’uuliyiinta caafimaadka dadweynaha ayaa ka walaacsan xawaaraha iyo baaxadda cudurka dillaacay. Lixdiisii bilood ee ugu horreeyay, infekshannada iyo dhimashadu waxay kordheen ku dhowaad laba jibbaar heerkii lagu arkay lixdii bilood ee ugu horreeyay cudurkii Ebola ee Galbeedka Afrika ee 2014-2016, kaas oo ahaa kii ugu weynaa ee abid la diiwaangeliyo.

Cudurkaasi, oo inta badan saameeyay Guinea, Liberia iyo Sierra Leone, wuxuu ugu dambayn ku dhacay in ka badan 28,600 qof, halka ay ka dhinteen in ka badan 11,000, sida ay sheegtay WHO.

Inkasta oo Koongo ay la kulantay cudurro Ebola ah oo soo noqnoqday, midkoodna lama uusan mid noqon cudurka hadda jira. Dalka wuxuu wajahaya cudurkiisii 17-aad, tirada dhimashaduna waxay durba dhaaftay rikoodhkii qaran ee la sameeyay intii u dhexeysay 2018-2020.

Cudurkaasi hore, oo xaruntiisu ahayd bariga Koongo, wuxuu sababay 3,481 infekshan iyo 2,299 dhimasho.

Dhibaatada hadda jirta, amni-darrada joogtada ah, yaraanta agabka caafimaadka iyo shaqaalaha, iyo isku-duwidda daciifka ah ee ka dhex jirta gobollada ay dhibaatadu saameysay ayaa dhammaantood caqabad ku noqday xakameynta cudurka.

Shaqaalaha caafimaadka, kooxaha ilaalinta iyo baabuurta caafimaadka ayaa la weeraray. Bulshooyinka qaarkood, kalsooni-darrada loo qabo dadka dibadda ka yimid ayaa adkaysay in la aqoonsado kiisaska, lala socdo dadka lala xiriiray bukaannada, laguna qanciyo dadka cudurka qaba inay raadsadaan daaweyn.

Tedros wuxuu sheegay in amni-darradu weli ka mid tahay caqabadaha ugu waaweyn ee lagu soo afjarayo cudurka dillaacay, isagoo ka digay in rabshaduhu ay sii wadaan carqaladaynta hawlgallada caafimaad.

Medecins Sans Frontieres, oo sidoo kale loo yaqaan Dhakhaatiir aan Xuduud lahayn, ayaa toddobaadkii hore sheegtay in agabka caafimaad ee muhiimka ah iyo shaqaaluhu aysan gaarin dhowr goobood oo cudurku si xooggan uga dillaacay oo ka baxsan halkii uu markii hore ka billowday ee gobolka Ituri.

Haweeney reer Koongo ah ayaa ka falcelinaysa bannaanka guriga nin u dhintay Ebola, iyadoo sugaysa shaqaalaha caafimaadka inay qaadaan meydkiisa, xilli hay’adaha gargaarku ay xoojinayaan dadaallada lagu xakameynayo cudur cusub oo Ebola ah oo uu sababay nooca Bundibugyo, gudaha Quartier Shuni 1, oo ah xaafad la deggan yahay oo ku taalla Mongbwalu, dhulka Djugu ee gobolka Ituri, DRC, 24-kii May 2026. (Sawirka Reuters)

Jawaabta cudurka waxaa sidoo kale culays ku kordhiyay khilaafaadka shaqaalaha iyo dib u dhaca mushaharka shaqaalaha caafimaadka. Shaqaale caafimaad oo qaar ka mid ah ayaa la sheegay inaysan mushahar helin tan iyo bishii Agoosto, taas oo dhalisay shaqo-joojinno oo cadaadis dheeraad ah saartay nidaam caafimaad oo horeba u culeys badnaa.

Tedros wuxuu sheegay in dib u dhaca lacag-bixintu uu gaabis gelinayo hawlgallada. Dowladda Koongo waxay sheegtay inay ka shaqaynayso wax ka qabashada arrinta.

Maalgelintu waa walaac kale oo sii kordhaya. Qiyaastii 2.9 bilyan oo doollar ayaa loo ballanqaaday jawaabta cudurka, balse hay’adda caafimaadka dadweynaha ee Afrika ugu horreysa ayaa sheegtay in wax ka yar kala bar lacagtaas dhab ahaan la bixiyay.

Hay’addu waxay ugu baaqday deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah inay si dhow ula shaqeeyaan dowladda fadhigeedu yahay Kinshasa, si lacagaha la heli karo ay u gaaraan bulshooyinka u baahan, halkii ay ku lumin lahaayeen dadaallo is dul saaran ama la isku celceliyay.

Laba tallaal oo tijaabo ah oo geli doona tijaabooyin caafimaad

Iyadoo kooxaha jawaabtu ay wajahayaaan caqabadahaas, WHO waxay isu diyaarinaysaa in ay adeegsato laba tallaal oo tijaabo ah oo si gaar ah loogu sameeyay nooca Bundibugyo, taas oo suurtagal ka dhigi karta in la helo aalad cusub oo lagula dagaallamo cudurka dillaacay.

Tijaabooyinka caafimaad ee wajiga labaad ayaa la filayaa inay 26-ka ama 27-ka Noofambar ka billowdaan Bunia, oo ah caasimadda gobolka Ituri ee waqooyi-bari iyo halka uu cudurku ka dillaacay.

WHO ayaa qorshaha ku dhawaaqday Talaadadii, iyadoo sheegtay in labada tallaal ee la tijaabinayo ay soo dhammaysteen tijaabooyinka wajiga koowaad, kuwaas oo inta badan diiradda saara badbaadada iyo jawaabta hore ee difaaca jirka.

Mid ka mid ah tallaallada, ChAdOx1, waa tallaal ku salaysan adenovirus oo ay samaysay Jaamacadda Oxford. Kan kale, mRNA-1469, waxaa sameysay shirkadda dawooyinka ee Maraykanka ah Moderna iyadoo adeegsanaysa tignoolajiyada messenger RNA, oo ah hab guud oo caan ka noqday dunida intii lagu jiray cudurkii COVID-19.

Illaa hadda lama ansixin tallaallo ama daaweyn gaar ah oo loogu talagalay nooca Bundibugyo, taas oo kordhinaysa muhiimadda ay leedahay horumarinta waxyaabo si gaar ah loogu beegsanayo fayraska.

Tallaallada la tijaabinayo waxaa lagu daraasayn doonaa tijaabada Tumaini ee ay taageerto WHO, oo ah qaab cilmi-baaris caafimaad oo lagu qiimeeyo badbaadada, waxtarka iyo awoodda tallaallo badan ay u leeyihiin inay abuuraan jawaab difaac.

Daraasaddu waxay adeegsanaysaa tallaalka giraanta, oo ah istaraatiijiyad mudnaanta siinaysa dadka xiriirka la yeeshay bukaannada la xaqiijiyay, iyo sidoo kale kuwa loo arko inay khatar sare ugu jiraan infekshan.

Qaab-dhismeedkan wuxuu 23-kii Oktoobar bilaabay tijaabinta Ervebo, oo ah tallaal la ansixiyay oo ka hortaga nooca Zaire ee Ebola oo aad u badan. Cilmi-baarayaashu waxay eegayaan in tallaalku sidoo kale ka hortagi karo Bundibugyo.

Meg Doherty, oo ah mas’uulka WHO u qaabilsan hoggaaminta waaxda cilmiga caafimaadka ee hay’adda, ayaa sheegtay in in ka badan 140 qof ay iska diiwaangeliyeen tijaabada Tumaini, isla markaana la filayo in kumannaan qof oo kale oo xiriir la sameeyay bukaannada ay ka qaybqaataan.

Cilmi-baaristu waxay marka hore ka socotaa hal goob oo ku taalla Bunia, iyadoo qorshuhu yahay in lagu ballaariyo goobo kale.

Haddii tijaabada wajiga labaad ay soo saarto natiijooyin la aqbali karo oo ku saabsan badbaadada iyo jawaabta difaaca jirka, tallaallada la tijaabinayo waxay u gudbi karaan tijaabooyin waaweyn oo wajiga saddexaad ah. Daraasadahaasi waxay bixin doonaan caddayn dheeraad ah oo ku saabsan in tallaalladu ka hortagi karaan infekshan ama cudur.

Ebola wuxuu ku gudbaa taabashada tooska ah ee dheecaannada jirka ee dadka cudurka qaba ama walxaha wasakhaysan. Fayrasku wuxuu sababi karaa xanuun daran, oo ay ku jirto qandho dhiig-bax ah, wuxuuna shantii iyo tobankii sano ee la soo dhaafay Afrika ku dilay in ka badan 15,000 qof.

Sidee u aragtaa warbixintan?

0 votes