MUQDISHO, Soomaaliya — Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku boorriyey dalka inuu ka gudbo siyaasadda ku dhisan shakhsiyad iyo hoggaaminta ku salaysan qabiilka, isaga oo ku baaqay nidaam siyaasadeed oo si cad loo qeexay, hay’ado ka xooggan iyo hannaan hufan oo lagu gaaro go’aannada qaran.
Isagoo ka hadlayey munaasabad diiradda lagu saaray waxbarashada, horumarinta hay’adaha iyo awood-siinta shacabka Soomaaliyeed, Xasan Sheekh wuxuu sheegay in Soomaaliya ay weli mugdi kaga jiro halka ay taallo awoodda siyaasadeed, sida loo gaaro go’aannada saameeya qaranka iyo hay’adaha masuulka ka ah arrimahaas.
- Advertisement -
Hadaladiisu waxay dib-u-habaynta siyaasadda ka dhigeen xudunta caqabadaha ballaaran ee horumarka Soomaaliya. Madaxweynaha ayaa ku dooday in horumarka dhinacyada sida waxbarashada, dhaqaalaha iyo horumarka bulshada uu sii ahaan doono mid xaddidan haddii aanu dalku dhisan hay’ado awood u leh inay adeegsadaan awoodda isla markaana lagula xisaabtami karo go’aannada qaran.
Dhaleeceyn loo jeediyey siyaasadda ay hoggaamiyaan kooxuhu
Xasan Sheekh ayaa dhaleeceeyey siyaasiyiinta weli ku faana inay isu soo bandhigaan hoggaamiyeyaal kooxeed. Wuxuu sheegay in Soomaaliya aanay gaari karin horumar macno leh marka awoodda siyaasadeed iyo go’aan-qaadashadu ku wareegaan shakhsiyaad halkii ay ka ahaan lahaayeen hay’ado.
“Waxaan leeyahay shacabka Soomaaliyeed: toosa oo baraaruga. Toosa oo baraaruga. Dhisa nidaam. Siyaasaddu waa waxa aad leedihiin,” ayuu yiri madaxweynuhu.
Wuxuu sheegay in dalka uu u baahan yahay inuu dhiso hannaan siyaasadeed oo si cad u muujinaya cidda ka masuulka ah go’aannada lagu gaarayo danta qaranka. Masuuliyaddaas, ayuu carrabka ku adkeeyey, waa inay leedahay hay’aduhu halkii ay ka ahaan lahayd shaqsiyaad siyaasadeed.
“Haddii aynaan nidaamin siyaasadda dalka, haddii aynaan ogaan cidda masuulka ka ah dalka — ma aha qof gaar ah, ee hay’adda masuulka ka ah — iyo sida go’aannada loogu gaarayo dadka, horumar ma gaari doonno,” ayuu yiri Xasan Sheekh.
Baahi loo qabo caddayn ku saabsan awoodda qaranka
Faallooyinka madaxweynaha waxay diiradda saareen baahida loo qabo caddayn dheeraad ah oo ku saabsan nidaamka siyaasadeed ee Soomaaliya. Wuxuu is weydiiyey in muwaadiniinta iyo jilayaasha siyaasadeed ay si cad u fahamsan yihiin halka ay taallo awooddu, sida loo gaaro go’aannada qaran iyo hay’adaha lagula xisaabtamo hirgelintooda.
Xasan Sheekh, wax ka qabashada su’aalahaas waxay lama huraan u tahay dhismaha kalsoonida dadweynaha iyo sameynta saldhig u ah horumar qaran oo waara. Haddii aanay jirin masuuliyad hay’adeed oo cad, ayuu sheegay, tartanka siyaasadeed wuxuu halis ugu jiraa inuu sii ahaado mid ku kooban shakhsiyado iyo kooxo halkii uu ka ahaan lahaa siyaasado iyo hay’ado dadweyne.
Baaqiisa ayaa sidoo kale masuuliyad saaray shacabka Soomaaliyeed si ay u yeeshaan wacyi siyaasadeed oo dheeraad ah una taageeraan horumarinta nidaam shaqaynaya. Madaxweynaha ayaa wacyiga siyaasadeed ku xidhay dadaalka ballaaran ee lagu xoojinayo dalka laguna suuragelinayo muwaadiniinta inay ka qayb qaataan qaabeynta mustaqbalkiisa.
Amniga oo ah saldhigga horumarka
Xasan Sheekh ayaa sidoo kale ku tilmaamay amniga inuu yahay saldhigga lama huraanka u ah horumarka waxbarashada, dhaqaalaha iyo guud ahaan horumarka bulshada.
Isagoo habkaas la barbar dhigaya beeraley dhul diyaarinaya ka hor beerista, wuxuu sheegay in Soomaaliya ay tahay inay marka hore sugto amniga ka hor inta aanay ka faa’iidaysan waxbarashada, kobaca dhaqaalaha, karaamada iyo barwaaqada. Isbarbardhiggaasi wuxuu xoojiyey dooddiisa ah in horumarku u baahan yahay xasillooni aasaasi ah iyo deegaan ammaan ah oo ay hay’adaha iyo muwaadiniintu ku shaqayn karaan.
Madaxweynaha ayaa amniga ku xidhay awoodda dadka ee ah inay wax bartaan, ganacsiyo maamulaan oo ay ka qayb qaataan horumarka qaranka. Wuxuu sheegay in himilooyinka horumarineed ee Soomaaliya aan laga sooci karin baahida loo qabo abuurista xaalado ay muwaadiniintu ku dareemaan ammaan isla markaana hay’adaha qaranku si wax ku ool ah ugu shaqayn karaan.
Dadka oo ah hantida ugu weyn ee Soomaaliya
Xasan Sheekh wuxuu sheegay in hantida ugu weyn ee Soomaaliya aanay ku koobnayn khayraadkeeda dabiiciga ah, dhismayaasha dhaadheer ama hubka. Taa beddelkeeda, wuxuu tilmaamay in aqoonta, xirfadaha iyo tayada guud ee dadka Soomaaliyeed ay yihiin khayraadka ugu muhiimsan ee dalka.
Wuxuu xusay in dhaqaaluhu hore u socdo, muwaadiniintuna ay firfircoon yihiin ganacsiga, waxbarashaduna ay kobcayso. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sheegay in Soomaaliya aanay weli gaadhin awooddeeda buuxda.
Hadalada madaxweynaha waxay muujinayeen in horumarinta aadanaha iyo dib-u-habaynta hay’adaha ay tahay inay isla socdaan. Waxbarashadu waxay ballaarin kartaa aqoonta iyo xirfadaha dadka, halka hay’ado xooggan ay abuuri karaan qaab-dhismeedka siyaasadeed ee looga baahan yahay in awooddaas loogu beddelo horumar qaran oo waara.
Sidaas darteed, baaqiisa ku aaddan in laga guuro siyaasadda ku dhisan shakhsiyadda wuxuu ka dheeraa dhaleeceyn loo jeedinayo hoggaamiyeyaal gaar ah. Wuxuu sidoo kale ahaa baaq ku wajahan in Soomaaliya ay dhisato nidaam ay awooddu si cad ugu qeexan tahay, go’aannaduna hufan yihiin, isla markaana hay’adaha — halkii ay ka ahaan lahaayeen shakhsiyado siyaasadeed ama kooxo — ay qaadaan masuuliyadda maamulidda dalka.
Farriinta Xasan Sheekh waxay ku qotontay baahida ay Soomaaliya u qabto inay dhisto kala dambayn siyaasadeed ka hor inta aanay si buuxda uga faa’iidaysan awooddeeda dhaqaale, waxbarasho iyo bulsho. Aragtidiisa, hay’ado xooggan, amni la hagaajiyey iyo maalgashiga dadka Soomaaliyeed waa tallaabooyin isxiran oo loo marayo gaarista horumar qaran.
