Soomaaliya waxay diidi doontaa joogitaan Israa’iil ku yeelato dhulkeeda “xaalad kasta ha ahaatee”, mana oggolaan doonto in lagu dhex jiido colaadaha Bariga Dhexe, ayuu Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud u sheegay Al Jazeera.
Waraysi gaar ah oo uu bixiyay, Mohamud wuxuu sheegay in Israa’iil ay damacsan tahay inay saldhig ciidan oo badeed ka dhisato Berbera isla markaana ay ka hawlgasho garoonka diyaaradaha magaalada, isaga oo ku dooday in ujeeddada ballaaran ay tahay inay u dhowaato dalalka Khaliijka iyo Iiraan.
- Advertisement -
Berbera waa magaalo deked ah oo ku taalla Gacanka Cadmeed, kana tirsan Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya – jamhuuriyad iskeed isu magacawday oo ku taalla waqooyi-galbeed Soomaaliya, taas oo Israa’iil aqoonsatay sannadkii hore, inkastoo Muqdisho ay sheegato dhulkaas.
Magaaladu waxay badda kaga beegan tahay Yemen, waxayna u dhowdahay marinka istaraatiijiga ah ee Bab al-Mandab. Xuutiyiinta taageersan Iiraan ayaa hore xannibaad ugu soo rogay maraakiib lala xiriiriyo Israa’iil oo ku sugan aaggaas.
“Waxaan ka gudbi doonnaa caqabadaha ay tallaabooyinka Israa’iil ku hayaan dalkeenna,” ayuu Mohamud ku sheegay waraysiga ballaaran.
Wuxuu sheegay in hawlaha Israa’iil ee la soo jeediyay ay xiriir la leeyihiin mashruuca “Israa’iil Weyn”, oo ah eray loo adeegsado hindise-yaal kala duwan – inta badan ku salaysan fasiraado kitaabiga ah – kuwaas oo sawiraya in Israa’iil ay maamusho dhul ka baxsan xuduudaheeda hadda. Noocyo ka mid ahi waxay tilmaamaan dhul ka fidsan Webiga Niil ilaa Webiga Furaat.
Israa’iil kama dhigin fikraddan siyaasad rasmi ah. Si kastaba ha ahaatee, Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ayaa waraysi uu bixiyay Agoosto 2025 ku sheegay inuu dareemayo xiriir uu la leeyahay aragtidaas, taas oo cambaareyn kala kulantay dowladaha Carabta.
Mohamud wuxuu Israa’iil ku tilmaamay “xoog xasilloonida wax u dhimaya” oo aan tixgelin sharciga caalamiga ah.
Wuxuu sidoo kale cambaareeyay go’aanka Tel Aviv ay ku aqoonsatay Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya bishii Diseembar.
Israa’iil waa dalka keliya ee aqoonsaday Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya, dadka deggan gobolkuna gebi ahaanba waxay ka soo horjeedaan joogitaan Israa’iil, ayuu Mohamud sheegay.
Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya wuxuu ku dhawaaqay inuu ka go’ay Soomaaliya sannadkii 1991-kii, wuxuuna si iskiis ah u maamulayay in ka badan 30 sano. Ilaa go’aanka Israa’iil, ma uusan helin aqoonsi ka yimid waddan xubin ka ah Qaramada Midoobay.
Dagaalka ka dhanka ah kooxaha hubeysan
Mohamud wuxuu sheegay in Mareykanku weli yahay saaxiibka ugu muhiimsan ee Soomaaliya ee ololaha ka dhanka ah “argagixisada”. Wuxuu intaas ku daray in al-Shabaab aysan joogin magaalooyinka waaweyn ee dalka, taas oo ka dhigaysa mid aan suurtagal u ahayn kooxda inay la wareegto gacan ku haynta Soomaaliya.
Al-Shabaab, oo ah koox hubeysan oo Soomaali ah kana soo baxday Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ah bartamihii 2000-meeyadii, waxay daacadnimo u muujisay al-Qaacida sannadkii 2012. Waxay muddo sannado ah dagaal kacdoon ah kula jirtay dowladda federaalka Soomaaliya, waxayna dhul ku leedahay qaybo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha dalka, iyadoo weerarro dhimasho leh ka fulisay Muqdisho iyo Kenya deriska la ah.
Arrimaha gobolka, Mohamud wuxuu sheegay in xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya uu wanaagsan yahay. Muqdisho, ayuu sheegay, wax diidmo ah kama qabto in Addis Ababa ay marin badeed ku hesho heshiis wadajir ah oo u oggolaanaya inay dekedaha Soomaaliya u isticmaasho ujeeddooyin dhaqaale.
Itoobiya waxay ahayd dal aan bad lahayn tan iyo markii Eritrea ay xornimada qaadatay sannadkii 1993-kii, waxayna ganacsigeeda inta badan ku tiirsan tahay dekedaha Jabuuti. Bishii Janaayo 2024, Addis Ababa waxay heshiis is-afgarad ah oo ku saabsan marin-badeed la saxiixatay Maamulka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya, taas oo Soomaaliya ku dhalisay inay heshiiska ku cambaareyso xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda. Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa markii dambe gaaray is-afgarad lagu yareynayo xiisadda.
Xuutiyiinta oo ‘xasilloonida gobolka wax u dhimaya’
Mohamud wuxuu sidoo kale ku eedeeyay Xuutiyiinta Yemen inay “xasilloonida gobolka wax u dhimayaan” isla markaana ay faragelin ku hayaan maraakiibta maraysa marinka Bab al-Mandab.
Hadaladiisu waxay imanayaan xilli kooxdu ay doonayso inay ka faa’iidaysato guluf degdeg ah oo ay bishii hore ku qabsatay xeebta Yemen ee Badda Cas.
Ciidamada dowladda Yemen ayaa ilaa hadda sii haysta goobahooda ku teedsan jiidaha hore ee dagaalka, waxayna sheegeen inay Xuutiyiinta gaarsiiyeen khasaare weyn.
Xuutiyiintu waxay sidoo kale kordhiyeen weerarrada ay ku hayaan Sacuudi Carabiya. Dhaxal-sugaha Boqortooyada Mohammed bin Salman (MBS) ayaa ballanqaaday in boqortooyadu aysan tanaasul ka gelin doonin amnigeeda, isagoo sheegay in fallaagada Yemen ay doorteen “fowdo iyo burbur, iyagoo khatar gelinaya shacabka Yemen iyo gobolka”.
Al Jazeera Arabic waxay Axadda baahin doontaa waraysiga oo dhan ee Madaxweyne Mohamud.
