Muqdisho (AX) – Dowladda Soomaaliya ayaa Khamiistii soo saartay digniin culus oo ku aaddan in qalalaasaha siyaasadeed iyo colaadaha kasii daraya ee ka taagan dalka deriska ah ee Itoobiya ay saameyn toos ah ku yeelan karaan howlgalada lagu sugayo amniga gudaha Soomaaliya, gaar ahaan howlgalka Midowga Afrika ee dagaalka kula jira al-Shabab.
Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda, Ali Mohamed Omar Balcad, oo wareysi siiyay warbaahinta TRT World, ayaa sheegay in deganaanshaha Itoobiya uu xiriir toos ah la leeyahay amniga Soomaaliya, sababo la xiriira xadka dheer ee labada waddan wadaagaan iyo xiriirka qotada dheer ee dhinacyada dhaqaalaha, bulshada iyo sooyaalka taariikheed.
- Advertisement -
Waxa uu ka digay in xasilooni-darrada daba-dheeraatay ee ka dhex aloosan Itoobiya ay saameyn taban ku yeelan karto ciidamada Itoobiya ee ka tirsan howlgalka Midowga Afrika ee African Union Support and Stabilization Mission in Somalia (AUSSOM), taasoo keeni karta in xukuumadda Addis Ababa ay ku qasbanaato inay dhimato ama gabi ahaanba la baxdo ciidankeeda si ay wax uga qabato cadaadiska dhanka amniga ee kaga furan gudaha dalkeeda.
Ciidamada Itoobiya ayaa lafdhabar u ah howlgalka AUSSOM, iyadoo Midowga Afrika uu meelmariyay cutubyo ka kooban ilaa 2,500 oo askari oo Itoobiyaan ah inay qeyb ka noqdaan howlgalka, iyagoo garab socda ciidamo kale oo ka kala socda Uganda, Kenya, Djibouti iyo Egypt.
Itoobiya ayaa sidoo kale ciidamo dheeraad ah ku haysata gudaha Soomaaliya iyadoo cuskanaysa heshiisyo labo-geesood ah. Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee Midowga Afrika ayaa bishii February bogaadiyay Itoobiya iyo Uganda oo soo diray ciidamo dheeraad ah oo xal ku-meel-gaar ah looga dhigayo wax ka qabashada xaaladda amniga Soomaaliya.
Bishii September, ciidamada difaaca Itoobiya ee Ethiopian National Defence Force ayaa soo gabagabeeyay wareeg ballaaran oo ay ku sameeyeen ciidankooda ka howlgala Qeybta 4-aad ee AUSSOM, aaggaas oo daboola qeybo ka mid ah bartamaha Soomaaliya. Ciidamo cusub oo Itoobiyaan ah ayaa badalay kuwii muddo saddex sano ah ku sugnaa Beledweyne iyo Halgan.
Ali Balcad ayaa ku nuuxnuuxsaday in haddii amniga gudaha ee Itoobiya uu faraha ka baxo ay dhibaato ba’an ku noqon karto Soomaaliya, gaar ahaan haddii ciidanka Itoobiya dib loogu yeero dalkooda ama ay taasi wiiqdo awooddooda ay ku taageerayaan gulufka ka dhanka ah al-Shabab.
Tallaabada noocaas ah ayaa culays hor leh dusha kaga keeni karta ciidamada amniga Soomaaliya, xilli dowladda federaalka iyo AUSSOM ay wadaan dadaallo xooggan oo si tartiib-tartiib ah mas’uuliyadda amniga qaranka loogu wareejinayo hay’adaha amniga ee dowladda Soomaaliya.
Digniintan ayaa timid iyadoo dagaallo cusub ay ka qarxeen gudaha dalka Itoobiya.
Colaadda u dhaxaysa dowladda federaalka Itoobiya iyo xoogagga xiriirka la leh Tigray People’s Liberation Front ayaa mar kale dib u qarxay bishii September, taas oo dhabarjab ku noqotay heshiiskii nabadeed ee Pretoria ee la gaaray sanadkii 2022 oo lagu soo afjaray colaaddii ba’nayd ee labada sano socotay. Ciidamada dowladda Itoobiya ayaa markii dambe dib ula wareegay inta badan gobolka Tigray, oo ay ku jirto magaalada xarunta u ah ee Mekelle.
Dagaallada ayaa sidoo kale si isdaba joog ah uga sii socda gobolka Amhara. Duqeymo ay fuliyeen diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee loo yaqaan drones-ka oo lala beegsaday xero ay ku jiraan dad barakacayaal ah ayaa 30-kii Oct. halkaas ku dilay ugu yaraan 15 qof oo ay carruuri ku jirtay, sida ay warbaahinta Reuters u xaqiijiyeen dad ka qeybqaatay gurmadka. Ma cadda cidda rasmi ahaan ka dambaysay duqeyntaas.
Xiisadaha gobolka ayaa sidoo kale sare u kacay kaddib markii ay sii xumaatay xiriirka u dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea, maadaama ay labada dal kala goosteen cilaaqaadkii diblomaasiyadeed, iyadoo wararku ay sheegayaan in ciidamada Eritrea ay gudaha u galeen waqooyiga Itoobiya xilligii uu dib u bilaabmay dagaalkii Tigray.
Ali Balcad ayaa sidoo kale tibaaxay in colaadaha ka socda Itoobiya ay saameyn toos ah ku yeelan karaan bulshada Soomaalida ah ee degan Dowlad Degaanka Soomaalida ee dalka Itoobiya, kaas oo dhul ballaaran xad kala wadaaga Soomaaliya.
Howlgalka AUSSOM ayaa beddelay howlgalkii kumeel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya bilowgii sanadkii 2025. Waajibaadka howlgalkan ayaa ah inuu taageero ciidamada Soomaaliya howlgalada ay kula jiraan al-Shabab, ilaalinta goobaha ay dadku ku badan yihiin iyo kaabayaasha dhaqaalaha, iyo sidii loo awood-siin lahaa hay’adaha amniga Soomaaliya si ay ula wareegaan amniga guud ee dalka.
Midowga Afrika ayaa dhowr jeer ku celceliyay in tallaabo kasta oo lagu beddelayo howlgalka loo baahan yahay in si taxadar leh loo qorsheeyo si aysan u dhalan daloolo dhanka amniga ah, gaar ahaan xilli ay al-Shabab wali awood u leedahay inay weerarro culus ka fuliso koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.
