Talaado, Agoosto 4, 2026
Dad saaran doon kalluumeysi oo maraysa Marinka Bab al-Mandab, meel ka baxsan gobolka Taiz ee koonfurta Yemen [AFP]
Isbahaysi cusub oo dhinaca badda ah, oo ay hoggaaminayso Sacuudi Carabiya ayna ku biireen 13 dal oo kale, ayaa ka shaqayn doona ilaalinta xorriyadda maraakiibta ee Marinka Bab al-Mandab, Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Wasaaradda Difaaca Sacuudi Carabiya ayaa bayaan ay daabacday Khamiistii ku sheegtay in Isbahaysiga Difaaca Badda ee Dalalka Badani loo aasaasay xoojinta iskaashiga difaaca wadajirka ah ee badda.
Dalalka ka qaybgalaya ayaa sheegay inay doonayaan inay sugaan ganacsiga caalamiga ah iyo marinnada sahayda tamarta ee saddexda marin-biyood, kuwaas oo ah marin istaraatiiji ah oo isku xira Badweynta Hindiya iyo Badda Mediterranean-ka.
Ku dhawaaqistan ayaa ku soo beegmaysa xilli khilaafka u dhexeeya Mareykanka iyo Iiraan uu si isa soo taraysa diiradda ugu saaray Marinka Hormuz. Ku dhowaad xirnaanshaha marinkan, oo hore loo marin jiray qiyaastii 20 boqolkiiba dhoofinta saliidda iyo gaaska adduunka, ayaa cadaadis weyn saaray dhaqaalaha caalamka.
Isla mar ahaantaana, marinka badda ee isku xira Bab al-Mandab, Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ayaa wajahay weerarro soo noqnoqday oo ay fuliyeen dagaalyahannada Xuutiyiinta Yemen ee ay Iiraan taageerto.
‘Mas’uuliyad la wadaago’
Sida ay sheegtay wasaaradda Sacuudigu, wakiillo ka socday 43 ka mid ah 51-ka dal ee lagu casuumay shirkii aasaaska isbahaysiga ayaa ka qaybgalay.
Shirka waxaa sidoo kale ka qaybgalay wafdi ka socday Midowga Yurub. Midowga Yurub wuxuu hore u maamulaa Aspides, oo ah hawlgal ciidan-badeed oo loogu talagalay ilaalinta maraakiibta ku sugan Badda Cas, inkasta oo aan weli caddayn sida isbahaysiga uu Sacuudigu hoggaaminayo uga duwanaan doono hawlgalkaas.
Dalalka kale ee saxiixay ayaa la rumaysan yahay inay ka mid yihiin Turkiga, Kuwait, Baxrayn, Qatar, Urdun, Masar, Pakistan, Jabuuti, Soomaaliya, Bangladesh, Yemen, Suudaan iyo Comoros.
Imaaraadka Carabta iyo Cumaan midkoodna kuma biirin isbahaysiga, inkasta oo ay leeyihiin ujeeddooyin la mid ah oo ku saabsan amniga badda, xilli uu socdo khilaafka diiradda saaraya Iiraan.
“Albaabku weli wuu u furan yahay dalalka kale inay ku biiraan axdiga isbahaysiga kaddib marka ay dhammaystiraan habraacyadooda qaran,” ayay tiri wasaaradda Sacuudigu.
Xubnuhu waxay wadaagaan “qanaacada ah in amniga baddu yahay mas’uuliyad la wadaago, isla markaana iskaashiga iyo isku-duwidda dalalku ay yihiin tiirka ugu muhiimsan ee lagaga hortagayo khataraha guud iyo kuwa xuduudaha ka gudba ee badda”, ayaa lagu daray bayaanka.
Wasaaraddu ma aysan faahfaahin maraakiibta ama diyaaradaha uu xubin kastaa ku biirin doono. Iskaashiga la qorsheeyay waxaa ka mid noqon doona wadaagista xogta sirdoonka iyo macluumaadka, qorshaynta hawlgallada, dhoollatusyo wadajir ah iyo hawlgallo badeed.
Isbahaysigu, ayay sheegtay, “dabeecad ahaan waa mid difaac oo keliya, mana bartilmaameedsanayo dalna”.
Sacuudi Carabiya waxaa loo aqoonsaday xubin aasaase ah, waxayna martigelin doontaa xarunta dhexe ee isbahaysiga, inkasta oo bayaanku uusan sheegin goobta saxda ah.
Kooxda fallaagada Xuutiyiinta ee Yemen ayaa toddobaadkii hore Sacuudi Carabiya ku soo rogtay go’doomin dhinaca badda ah, taas oo carqaladaysay shixnadihii saliidda ee loo weeciyay Badda Cas.
Tan iyo markii dagaalka Iiraan uu billowday dabayaaqadii Febraayo, Marinka Hormuz-na si wax ku ool ah loo xiray, Riyaad waxay sii wadday inay inta badan saliiddeeda ku dhoofiso dhuumaha Bari-Galbeed. Dhuumahani wuxuu isku xiraa sifaymaha saliidda ee bariga Sacuudi Carabiya iyo dekedda Yanbu ee xeebta Badda Cas.
Shixnadaha Sacuudigu weli waa inay maraan Bab al-Mandab, oo ah marinka ciriiriga ah ee u dhexeeya Eritrea, Jabuuti iyo Yemen. Gobolka galbeed ee Yemen ee ku teedsan marinka waxaa maamula Xuutiyiinta, taas oo kooxda hubaysan siinaysa goob istaraatiiji ah oo ay kaga hanjabaan maraakiibta ku sugan Badda Cas.
Qiyaastii 10 ilaa 12 boqolkiiba ganacsiga badda ee caalamka ayaa mara Bab al-Mandab, oo ay ku jiraan malaayiin fuusto oo saliid ah maalin kasta. Marinku sidoo kale waa mid ka mid ah labada marin-badeed ee keliya ee laga galo Badda Cas; kan kalena waa Kanaalka Suweys.
Meesha ugu ciriirisan, Bab al-Mandab ballaciisu waa 29km (18 mayl) oo keliya, taas oo maraakiibta ku xaddidaysa laba marin oo loogu talagalay kuwa soo galaya iyo kuwa baxaya. Sidaas darteed, carqalad kasta oo halkaas ka dhacda waxay sababi kartaa koror kale oo xooggan oo ku yimaadda qiimaha tamarta adduunka.
