Itoobiya ayaa sugatay caasimadda Tigray iyadoo hoggaamiyeyaasha gobolka ay isugu yimaadeen Masar
Addis Ababa: Ciidamada federaalka Itoobiya ayaa Axaddii haystay caasimadda gobolka Tigray ka dib markii hoggaamiyeyaasha fallaagada iyo dagaalyahannadoodu ka baxeen, iyadoo dalalka deriska ah ee xiriirkoodu xumaaday Addis Ababa ay ku kulmeen Masar si ay u qiimeeyaan halista colaadda ku fidi karta.
- Advertisement -
Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) ayaa weerarro ku qaaday ciidamada federaalka 23-kii Sebtembar, taas oo dib u soo nooleysay cabsi laga qabo in lagu noqdo dagaalkii sokeeye ee ba’naa ee socday 2020 ilaa 2022.
Madaxweynayaasha Masar, Soomaaliya, Suudaan iyo Eritrea — oo dhammaantood xiriir adag la leh Itoobiya — ayaa lagu waday inay Axaddii ku kulmaan magaalada Alamein ee Masar si ay uga wada hadlaan dagaallada.
Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay inay si cad u taageerto fallaagada Tigray, iyadoo taageero ka helaysa Suudaan iyo Masar. Saddexda dalba way beeniyeen eedeymahaas.
Hawlgal jawaab-celin degdeg ah, ciidamada Itoobiya ayaa si qoto dheer ugu gudbay dhul ay fallaagadu maamusho, waxayna Sabtidii galeen caasimadda gobolka, Mekelle, iyaga oo aan wax iska caabin ah kala kulmin. Hoggaamiyeyaasha TPLF iyo dagaalyahannadoodu hore ayay magaalada uga baxeen.
Ciidamada federaalka ayaa Axaddii roondo ka sameeyay Mekelle waxayna qabsadeen hay’adaha muhiimka ah, sida uu AFP u sheegay weriye maxalli ah. Isgaarsiinta ayaa dib loo soo celiyay markii ugu horreysay muddo ka badan toddobaad.
“Waxaan la wareegnay gacan ku haynta Mekelle, horayna waan u sii soconnaa,” ayuu AFP u sheegay taliye ka tirsan maleeshiyo taageerta dowladda.
Dukaamada iyo goobaha ganacsigu way xirnaayeen, halka milkiilayaashu badeecadahooda u rareen meelo ammaan ah iyagoo ka cabsi qaba bililiqo iyo burburin.
“Boolis ma jiro. Xalay, waxaan ku qasbanaannay inaan is-abaabulno oo aan ammaanka ilaalinno,” ayuu AFP u sheegay mid ka mid ah dadka deggan magaalada, isagoo codsaday inaan magaciisa la sheegin, sida kuwa kale, sababo la xiriira hubanti la’aanta ku xeeran xaaladda.
Shir-madaxeed yar oo Masar ka dhacaya
Kulanka Alamein ayaa loo qorsheeyay inay ka qeybgalaan Madaxweynaha Masar Abdel Fattah al-Sisi, Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki iyo Madaxweynaha Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud, iyo sidoo kale Abdel Fattah al-Burhan, oo ah madaxa Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan (SAF). Wadahadallada ayaa ka dhacayay dhinacyada Madasha Ganacsiga Afrika.
Eritrea, oo xuduud dheer la wadaagta Tigray, ayaa ah dalka sida tooska ah ugu lugta leh dagaallada.
Waxay Itoobiya oo aan bad lahayn ku eedeysay inay doonayso inay dalka ku soo duusho oo ay hesho marin ay ku gaarto xeebihiisa. Falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in Eritrea ay taageertay fallaagada Itoobiya si ay uga hortagto in colaadda ay gaarto xuduuddeeda.
TPLF ayaa muddo dheer ahayd awoodda siyaasadeed iyo milatari ee ugu weyn Tigray, waxayna horaantii sannadkan xilka ka qaaday maamul ay soo magacawday dowladda federaalka.
Debretsion Gebremichael, hoggaamiyaha fallaagada, ayaa toddobaadkan tilmaamay in kooxdu dib u bilaabi doonto weerarro qaab jabhadeed ah, sidii ay samaysay kaddib markii Mekelle ay ciidamada dowladda qabsadeen 2020-kii intii lagu jiray dagaalkii hore.
Fallaagadaas ayaa ugu dambayn u suurtagelisay TPLF inay magaalada dib u qabsato sannadkii xigay.
“Waxaan ku shaqeynaa istaraatiijiyad aan cadowga ku weerarno meel kasta oo aan dooranno,” ayuu yiri Debretsion.
TPLF waxay Itoobiya xukumi jirtay laga soo bilaabo 1991 ilaa 2018, markaas oo dhinac loo riixay kaddib markii uu soo baxay Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed, oo ka soo jeeda gobolka Oromia.
Xiisadaha ka dhashay arrintaas ayaa gacan ka geystay dagaal sokeeye socday 2020 ilaa 2022, kaas oo dilay in ka badan 600,000 oo qof, sida ay sheegtay Midowga Afrika, taas oo ka dhigtay mid ka mid ah colaadaha ugu dhimashada badan dunida waqtiyadii u dambeeyay.
Heshiiskii nabadda ee Pretoria ee 2022, oo ay dhex-dhexaadiyeen hay’adaha Afrika iyo Washington, waligiis si buuxda looma hirgelin. Hase yeeshee, wuxuu gacan ka geystay ilaalinta xasillooni heer ah ilaa sannadkii hore.
