Cudurka Ebola ee ugu dambeeyay ee Afrika ayaa dhaafay 10,000 qof oo uu ku dhacay, wuxuuna ku dhowaad 4,900 qof ku dilay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo (DRC), sida ay sheegeen mas’uuliyiinta caafimaadka Kongo.
Mas’uuliyiinta DRC ayaa Talaadadii sheegay in 10,060 qof uu fayrasku ku dhacay, halka 4,887 qof ay dhinteen tan iyo markii cudurka dillaacay bishii May. Tirooyinkan ayaa ka dhigaya cudurkan dillaacay kii ugu weynaa uguna dhimashada badnaa ee Ebola ee dalkaasi ka dhaca.
- Advertisement -
Fayraska ayaa sidoo kale laga helay Kenya iyo Nigeria. Uganda, oo soo sheegtay kiisas horaantii dillaaca, ayaa Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) ku dhawaaqay in laga ciribtiray Ebola bishii Agoosto. WHO ayaa ka digtay in xakamaynta cudur dillaacay oo ku fiday dalal badan ay tahay caqabad aan caadi ahaan adag.
Machadka Qaranka ee Caafimaadka Dadweynaha ee DRC ayaa sheegay in 2,684 bukaan ay bogsadeen. Marka loo eego wadarta la soo sheegay, heerka dhimashada ee cudurkan dillaacay wuxuu ku dhow yahay 50%.
Caqabad weyn ayaa ah in aan la hayn tallaal la ansixiyay ama daaweyn si gaar ah loogu beegsanayo fayraska Bundibugyo, oo ah nooca sababay dillaacan. Cilmi-baarayaashu waxay tijaabinayaan in Ervebo, oo la muujiyay inuu wax ka tari karo nooca Zaire ee sida badan loo helo, uu sidoo kale ka difaaci karo Bundibugyo.
Cudurka dillaacay lama ogaan dhowr toddobaad, ka hor inta aan lagu aqoonsan gobolka waqooyi-bari ee Ituri. Tani waxay ahayd markii 17-aad ee Ebola uu ka dillaaco DRC.
Tan iyo markaas, cudurku wuxuu gaaray deegaanno ku yaalla waqooyiga iyo bariga dalka, halkaas oo rabshadaha kooxaha hubeysan iyo kalsoonida yar ee hay’adaha dowladda ay caqabad ku noqdeen dadaallada xakamaynta.
Kiisaska ugu badan ee la soo sheegay ayaa laga diiwaangeliyay Ituri iyo Waqooyi Kivu. Kooxda fallaagada ee M23 oo ay taageerto Rwanda ayaa gacanta ku haysa qaybo ka mid ah Waqooyi Kivu.
Haweeney Swiss ah oo la daadgureeyay
Uganda ayaa soo sheegtay 20 kiis iyo laba dhimasho ka hor inta uusan WHO ku dhawaaqin in dalkaasi ka xoroobay Ebola dabayaaqadii Agoosto.
Kenya ayaa xaqiijisay kiiskeedii ugu horreeyay 6-dii Oktoobar, tan iyo markaasna waxay diiwaangelisay sagaal kiis iyo laba dhimasho. Mas’uuliyiintu waxay infekshannada ku xireen qof safar ah oo dalka uga soo galay DRC isagoo sii maray Uganda.
Nigeria ayaa 20-kii Oktoobar xaqiijisay kiis ku dhacay haweeney Swiss ah oo 42 jir ah, taas oo ninkeeda kula booqatay Uganda. Markii dambe waxaa loo daadgureeyay isbitaal ku yaalla Geneva, Switzerland. Mas’uuliyiintu waxay baarayaan halka uu infekshanku ka yimid, maadaama aysan lahayn taariikh safar oo la og yahay oo ay ku tagtay DRC.
Jean Kaseya, agaasimaha guud ee Xarumaha Afrika ee Xakamaynta iyo Ka Hortagga Cudurrada, ayaa Agence France-Presse u sheegay in ururku ka shaqeynayay raadraaca halka uu infekshanku ka yimid.
“Waxaan aragnay in baaritaanka hidde-sideyaasha ee kiiska Kenya uu la mid yahay kiiska Nigeria. Shalayna waxaan taas ku ogaanay kiisas ka jira Beni,” ayuu yiri.
“Maanta waa cudur dillaacay oo ka jira saddex gobol. Tan ma aanan arag tan iyo markii aan bilownay inaan khibrad u yeelanno dillaacyada Ebola. Ma aanan fileyn in Nigeria ay noqon karto dal halis ugu jira.”
Kaseya ayaa sheegay in cudurka dillaacay markii hore uu ku koobnaa oo keliya saddex aag caafimaad oo ku yaalla hal gobol.
“Maanta waxaan ka hadlaynaa siddeed gobol iyo in ka badan 66 aag caafimaad. Si aan fikrad kaaga siiyo, waxay la mid tahay laba jibbaar cabbirka Boqortooyada Midowday.”
Mas’uuliyiinta caafimaadka Nigeria ayaa helay 53 qof oo xiriir la lahaa haweeneyda Swiss-ka ah, iyagoo ka shaqeynayay joojinta faafitaan dheeraad ah.
Khubarada qaar ayaa walaac ka muujiyay in fayrasku faafay ka dib markii lammaanuhu ay 3-dii Oktoobar gaareen Nigeria.
Sida ay sheegtay WHO, haweeneydu waxay calaamado yeelatay 7-dii Oktoobar, waxay daaweyn ka raadsatay Abuja 11-kii Oktoobar, waxaana 20-kii Oktoobar laga helay fayraska Bundibugyo.
Mas’uuliyiinta Uganda ayaa beeniyay sheegashada ah in ay haweeneydu ku qaadday infekshanka gudaha Uganda.
Kalkaaliye caafimaad oo la dilay
Kalsooni darrada bulshada ayaa sii adkaysay dadaallada lagu xakameynayo cudurka dillaacay ee DRC.
WHO ayaa sheegtay in Sabtidii lagu dilay kalkaaliye caafimaad, halka shaqaale kale oo caafimaad si daran loogu dhaawacay gobolka waqooyi-bari ee Tshopo.
Marcel Likolo, oo ah madaxa caafimaadka degmada Bafwasende, ayaa AFP u sheegay in dhallinyaro deegaanka ahi ay weerareen labada shaqaale ka dib markii ay ku eedeeyeen inay kiniinno ku doonayeen inay dadka deegaanka ku qaadaan infekshan.
Likolo ayaa sheegay in xaruntii daaweynta Ebola ee weerarku ka dhacay tan iyo markaas la xiray.
Ebola ayaa tan iyo markii cudurka markii ugu horreysay la aqoonsaday 1976-kii ku dilay in ka badan 15,000 qof guud ahaan Afrika.
Cilmi-baarayaashu waxay weli qiimeynayaan in Ervebo, oo la xaqiijiyay inuu wax ku ool ka yahay nooca Zaire, uu sidoo kale ka difaaci karo fayraska Bundibugyo.
