Digniin duqeyn cirka ah ayaa ka yeertay bannaanka hoteel ku yaalla Warsaw daqiiqado ka hor inta aan Ra’iisul Wasaaraha Poland Donald Tusk furin Madasha Ammaanka Warsaw ee toddobaadkan, taas oo si kooban halista colaadda ugu soo dhoweysay hoolka shirka.
Si kastaba ha ahaatee, digniintu waxay ahayd tababar maxalli ah oo keliya, kana mid ah tijaabo toddobaad soconaysa oo seerinnada ah oo ka dhacaysa Mazovia, gobolka dhexe ee Poland.
- Advertisement -
Hase yeeshee, tababarku wuxuu bixiyay jawi ku habboon xilli ay mas’uuliyiinta Poland xoojinayaan nidaamyadooda gurmadka, iyadoo ay sare u kaceen dhacdooyinka looga shakisan yahay kharribaad uu Ruushku ka geystay gobolka.
Bannaanka goobta, NAKO, oo ah koox Yukreeniyaan ah oo u ololeysa la-dagaallanka musuqmaasuqa, ayaa soo bandhigtay haraadiga burburay ee diyaarad aan duuliye lahayn oo nooca Geran ah, kana samaysan Ruushka. Qaabkeeda culus ee waxyeelladu gaartay wuxuu xusuusin cad u ahaa in dagaalka Ukraine laga wado meel aad uga fog jiidaha hore.
Muddo laba maalmood ah, saraakiil xiran direysyo cagaaran iyo buluug ah oo ka kala yimid daafaha Yurub ayaa dhex marayay marinnada iyo qolalka shirarka ee madasha.
Wasiirrada arrimaha dibadda iyo gaashaandhigga Yurub, falanqeeyayaal, madax sare oo warshadaha difaaca ah iyo ugu yaraan saddex ra’iisul wasaare ayaa sidoo kale ka qayb galay kulanka, kaas oo hadda soo jiita ku dhowaad 3,000 oo ka qaybgalayaal ah, kana koray xarun muhiim u ah doodaha amniga Yurub iyo iskaashiga transatlantic.
Toddobaadyadii la soo dhaafay, dhowr dowladood oo Yurub ah iyo hay’adaha sirdoonka ayaa ka digay in Ruushku xoojinayo hanjabaaddiisa ku wajahan Yurub, oo ay ku jiraan qorshayaal suurtagal ah oo lagu khaarijinayo madaxda sare ee shirkadaha hubka Yurub. Hase yeeshee, hadallada ka jeediyay madasha waxay muujiyeen calaamado yar oo muuqda oo walaac ah.
Ka qaybgalayaal ayaa eegaya hub lagu soo bandhigay Madasha Ammaanka Warsaw
Beddelkeeda, ka qaybgalayaasha sare ayaa inta badan muujiyay kalsooni ay ku qabaan awoodda Yurub iyo NATO ee ay iskaga difaaci karaan isbahaysiga weerar suurtagal ah oo Ruushku qaado.
Inta badan doodaha guddiyada waxay diiradda saareen sii wadidda taageerada Ukraine iyo siyaabaha Ruushka looga hor istaagi karo inuu fuliyo weerarro kale oo isku-dhafan ama militari oo ka dhan ah xubnaha NATO.
Laakiin ergooyin badan ayaa ka cadhooday tallaabooyinkii ugu dambeeyay ee Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump uu ugu dhawaanayay Moscow, oo ay ku jirto fududeynta cunaqabateynta Maraykanka ee dhoofinta naaftada Ruushka iyo ku dhawaaqistiisa xabbad-joojin dhinaca tamarta ah oo ka jirta dagaalka — heshiis aan Kyiv loo sheegin, Moscow-na ay ugu dambeyn iska dhega tirtay.
“Waxaan u maleynayaa inay tahay mid ka mid ah tallaabooyinka siyaasadeed ee ugu fadeexadda badan uguna foolxun ee Maraykanku abid ka sameeyo arrimaha caalamiga ah,” Bill Browder, oo ah u ololeeye la-dagaallanka musuqmaasuqa, isla markaana horraantii 2000-meeyadii ahaa maalgeliyihii shisheeye ee ugu weynaa Ruushka, ayaa u sheegay RTÉ News markii la weydiiyay heshiiska naaftada ee Maraykanka iyo Ruushka.
Iibka billaha ah ee Moscow ay Washington uga iibinayso inta u dhexeysa 300,000 iyo 500,000 oo tan oo naafto ah wuxuu ahaa “dhibic ku jirta badweynta marka la eego waxa Maraykanku u baahan yahay”, ayuu yiri Mr Browder, isaga oo intaa ku daray inuusan “hoos u dhigi doonin qiimaha”.
Sannadkii 2005, mas’uuliyiinta Ruushka ayaa Mr Browder, oo ah muwaadin British ah oo ku dhashay Maraykanka, ku tilmaamay halis amni qaran, waxayna kala noqdeen fiisihiisa kaddib markii uu kashifay musuqmaasuq ka jiray shirkadaha dowladdu leedahay ee Ruushka.
Garyaqaankiisa, Sergei Magnitsky, ayaa ku dhintay xabsi ku yaalla Moscow sannadkii 2009 kaddib markii ay garaaceen shaqaalaha xabsiga. Geeridu waxay ku dhalisay Mr Browder inuu u ololeeyo sharciyo la-dagaallanka musuqmaasuqa ah oo laga hirgeliyo Maraykanka iyo Yurub, dadaallo gacan ka geystay meelmarinta Sharciga Magnitsky ee Maraykanka sannadkii 2012.
Mr Browder wuxuu madasha uga qayb galay si uu u xoojiyo ololihiisa ku aaddan in musuqmaasuqa culus Midowga Yurub u aqoonsado dembi lagu soo rogi karo cunaqabateyn.
“Mar kasta oo kleptocrats-ka musuqmaasuqa ah ee Ruushka ay awoodaan inay lacagtooda wareejiyaan, waxay Putin siinaysaa xorriyad aad u badan oo uu hub ku iibsado, laaluush ku bixiyo, siyaasiyiin ku bixiyo, una sameeyo waxyaabo kala duwan sida dilalka qorsheysan,” ayuu yiri.
Madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelensky, oo khudbad muuqaal ah ugu jeediyay hool buuxay, ayaa sheegay in Maraykanku cadaadiska ku kordhin lahaa Ruushka halkii uu cunaqabateynta ka fududeyn lahaa.
Marxaladdan dagaalka, Mr Zelensky wuxuu caddeeyay in dulqaadkiisa ku aaddan habka xaddidan ee maamulka Trump ula macaamilayo Moscow uusan ahayn mid aan xad lahayn.
Wuxuu muujiyay yaab ku aaddan ku dhawaaqista Mr Trump ee joojinta weerarrada lagu hayo bartilmaameedyada tamarta, balse wax doorasho ah oo badan uma uusan hadhin marka laga reebo inuu soo dhaweeyo hindisaha, isaga oo xabbad-joojinta tamarta ee la soo jeediyay ku tilmaamay “tallaabo muhiim ah oo loo qaaday soo afjaridda dagaalka”.
Khamiistii, si kastaba ha ahaatee, dulqaadkii Ukraine ayaa yaraaday kaddib maalmo ay Ruushku ku garaacayeen kaabayaasheeda tamarta. Kyiv waxay dib u billowday weerarrada ay ku hayso warshadaha sifeynta shidaalka ee Ruushka, taas oo kicisay caro ka timid Mr Trump.
Taliyaha ugu sarreeya NATO ee Yurub, Jeneraal Alexus Grynkewich, ayaa soo bandhigay istaraatiijiyaddiisa ‘Aragtida Guusha’
Ergooyinka ka niyad jabay tallaabadii ugu dambeysay ee maamulka Trump uu ugu dhaqaaqay Ruushka ayaa farriin aad uga duwan ka helay Taliyaha Sare ee NATO ee Yurub, Jeneraal Alexus Grynkewich. Madasha, wuxuu ku sharraxay “Aragtidiisa Guusha”, oo ah istaraatiijiyad loogu talagalay in looga hortago hanjabaad suurtagal ah oo Ruushku ku hayo isbahaysiga.
“Waxaan hor istaagi doonnaa weerarka bilowga ah. Haddii weerarku sii socdo, waan wiiqi doonnaa, waxaanan ka hortagi doonnaa horusocodka cadowga,” ayuu jeneraalka Maraykanku ka yiri masraxa weyn ee madasha Isniintii.
“Adeegsiga dhaqdhaqaaqyo ciidan, waxaan xannibi doonnaa cutubyada cadowga, waxaanan ka hor istaagi doonnaa qabsashada dhulka isbahaysiga. Ciidamada dhulka waxay weerari doonaan cadowga, waxayna burburin doonaan ciidamadiisa soo socda.
“Ciidamadeenna cirka iyo ciidamada badda, oo wada shaqeynaya ciidamadeenna hawada sare iyo kuwa internetka, waxay si degdeg ah u heli doonaan xorriyad ay ku dhaqaaqaan,” ayuu yiri Jeneraal Grynkewich.
Wuxuu sheegay in colaadu aysan ahayn mid “soo fool leh” ama “lama huraan ah”.
Dowladaha Yurub oo dhan, gaar ahaan kuwa bariga, waxay rajeyn doonaan in qiimeyntaas ay sax noqoto.
Ma jirin qof ka hadlay shirka oo si cad u sheegay in dagaalku ku fidi doono inta kale ee Yurub.
Ergooyinka ka socday bariga iyo waqooyiga Yurub ayaa si toos ah uga hadlay suuragalnimada iska hor imaad weyn oo Ruushka lala galo, gaar ahaan mid Moscow ay billowdo.
“Waan dagaallami doonnaa, waan difaaci doonnaa dalkeenna,” ayuu yiri wasiirka gaashaandhigga Lithuania Robertas Kaunas markii la weydiiyay sida dalkiisu uga jawaabi lahaa weerar Ruushku qaado.
Mr Kaunas wuxuu sheegay inuu ku kalsoon yahay in Lithuania ay laba toddobaad iska caabin karto inta ay sugayso xoojinta NATO ee soo mari lahayd Marin-biyoodka Suwalki, oo ah marin istaraatiiji ah oo muhiim ah kana fidsan qiyaastii 70km inta u dhexeysa Poland iyo Lithuania.
Ra’iisul Wasaaraha Poland Donald Tusk iyo Ra’iisul Wasaaraha Lithuania Mindaugas Sinkevičius ayaa ugu baaqay dalalka kale ee Yurub inay sii wadaan taageerada maaliyadeed ee Ukraine, iyaga oo u arkaya hab lagu ilaalinayo ammaanka Yurub lafteeda.
“Haddii aad doonaysaan inaad ilaalisaan danihiinna qaran, waajibkiinnu maanta waa inaad taageertaan Ukraine,” ayuu yiri Mr Tusk.
Mr Sinkevičius wuxuu sheegay in taageerada Ukraine ay si isa soo taraysa u noqotay “dadaal waqooyiga Yurub ah”, balse wuxuu ku daray: “Waa inaan ka dhignaa mid Yurub oo dhan leedahay”.
Wasiirrada arrimaha dibadda ee Jarmalka, Britain iyo Poland ayaa taageeray sii wadidda cunaqabateynta ka dhanka ah Ruushka
Doodaha guddiyada madasha ayaa marar badan muujiyay kala qaybsanaan weyn oo u dhexeysa hadallada badan ee Yurub iyo jihada uu maamulka Trump hadda u muuqdo inuu qaadayo marka uu la macaamilayo Moscow.
Wasiirrada arrimaha dibadda, oo ay ka mid yihiin Radosław Sikorski oo Poland ah, Johann Wadephul oo Jarmal ah iyo Ed Miliband oo Britain ah, ayaa ku dooday in cunaqabateynta Ruushka ay sii jirto, taas oo ka hor imaanaysa tallaabooyinka dhowaan uu qaaday madaxweynaha Maraykanka.
Dhowr taliye sare oo hore oo ciidan ah ayaa sidoo kale ku dooday in reer Galbeedku u baahan yihiin inay muujiyaan go’aan adag oo dheeraad ah marka ay wajahayaan Moscow.
“Ruushku wuxuu awood weyn ku yahay oo keliya maskaxda madaxda Yurub iyo Maraykanka,” ayuu Sarreeye Guuto Maraykan ah oo hawlgab ah Ben Hodges, oo taliye u ahaa ciidamada Maraykanka ee Yurub intii u dhexeysay 2014 iyo 2018, u sheegay ergooyinka xilli madashu gabagabo ku dhowdahay.
Ruushka, ayuu yiri, “ma jabin karo Ukraine”.
“Maxay Yurub iyo Maraykanku mar walba uga cabsadaan inay Ruushka ka xanaajiyaan? Waa in aan lahaannaa kalsooni badan.”
Gary Kasparov, horyaalkii hore ee adduunka ee shaxda iyo naqdiyaha Kremlin-ka ee dibadjoogga ah
Qaar kale ayaa bixiyay aragti taxaddar badan oo ku saabsan awoodaha militari ee Ruushka. Intii lagu jiray dood ku saabsan muhiimadda istaraatiijiga ah ee Kaliningrad, ku xigeen admiral u dhashay Poland ayaa diiday fikradda ah in ciidamada badda Baltiga ee Ruushku noqdeen kuwo aan waxtar lahayn.
Gary Kasparov, oo ahaa horyaalkii hore ee adduunka ee shaxda, kana mid ah dhaleeceeyayaasha Kremlin-ka ee dibadjoogga ah, ayaa sheegay in wada-hadallo badan oo madasha ka dhacay ay ahaayeen kuwo “mala-awaal ah”. Wuxuu sidoo kale su’aal geliyay sababta hoggaamiyeyaasha reer Galbeedku uga caga jiidayaan inay si cad u sheegaan in Ukraine ay tahay inay guuleysato, Ruushkuna uu khasaarayo.
“Si ka duwan ciyaarta shaxda, dagaalka Ukraine kama jirto doorasho barbaro ah. Ama Ukraine, Ilaahay ha ka dhowree, way burburtaa, ama taliska Putin ayaa dhacaya,” ayuu Mr Kasparov ku yiri wareysi masraxa lagu qabtay.
Macallinka weyn ee shaxda Ruushka ayaa ku dooday in waxa keliya ee Mr Putin u baahan yahay si uu u tijaabiyo in dammaanadda Qodobka 5-aad ee NATO shaqeyso ay tahay inuu amro duullaan xaddidan oo lagu qaado Estonia ama Latvia, kadibna uu arko in Maraykanku “dhinac iska fariisan doono” iyo in kale.
“Shaxda waxaan ku leenahay xeerar, Vladimir Putin se xeerarka dan kama gelin. Wuxuu beddelaa xeerarka mar kasta oo uu doono.”