Dawladda Britain ayaa isu diyaarinaysa inay soo bandhigto waxa ay ku tilmaantay xirmo wax-ka-beddello waaweyn ah oo lagu sameynayo Hindise-sharciyeedka Rabshadihii Waqooyiga Ireland, iyadoo isbeddellada si rasmi ah golaha loo horgeyn doono dabayaaqada maanta.
Sharcigan ayaa loogu talagalay inuu beddelo Xeerka Dhaxalka ee 2023, kaas oo dejiyay hannaan muran dhaliyay oo xasaanad dacwad-oogis siinayay dadka ku lug lahaa Rabshadihii.
- Advertisement -
Marka la eego wax-ka-beddellada la soo jeediyay, halyeeyada Ciidanka Britain iyo saraakiishii hore ee RUC waxay heli doonaan waxa ay dawladdu ugu yeertay “dammaanado sharci oo adag” oo ku saabsan adeeggoodii intii uu socday iskahorimaadku. Isla markaana, waxaa meesha laga saari doonaa xasaanaddii shuruudaysnayd ee Xeerka Dhaxalka uu siiyay halyeeyada iyo kooxaha hubaysan ee paramilitary-ga.
Isbeddelkaasi wuxuu dib u furayaa suurtagalnimada in dacwad lagu soo oogo askartii hore ee Britain iyo xubnaha ururrada paramilitary-ga, haddii la buuxiyo shuruudaha sharciga ee loo baahan yahay.
Hay’adda mas’uulka ka ah baarista dhaxalka Rabshadihii ayaa sidoo kale laga doonayaa inay xaqiijiso in ay jiraan caddeymo cusub oo wax ku ool ah ka hor inta aysan la xiriirin markhaatiyaal suurtagal ah kiisaska gaarka ah.
Xoghayaha Waqooyiga Ireland Chris Bryant iyo Xoghayaha Difaaca Wes Streeting ayaa sheegay in wax-ka-beddelladu ay sharci ahaan ku adkeyn doonaan mabda’a ah in ficillada ciidamada Boqortooyada aan lala simi karin kuwa kooxaha paramilitary-ga.
Qoraalka la soo jeediyay ayaa ka hor istaagaya Independent Commission for Reconciliation and Information Recovery (ICRIR) iyo baarayaasha dhimashada inay ula dhaqmaan falalka sharciga waafaqsan ee shaqaalaha ciidamada qalabka sida sidii kuwo u dhigma falalka argagixiso ee ay fuliyaan kooxaha paramilitary-ga.
Hindise-sharciyeedku wuxuu sidoo kale soo bandhigayaa dammaanado lagaga hortagayo in halyeeyada si lama filaan ah taleefan loogu waco, wuxuuna farayaa guddiga inuu xaqiijiyo jiritaanka caddeymo cusub oo wax ku ool ah ka hor inta uusan la xiriirin markhaatiyaasha, isla markaana hubinaya in ugu yaraan hal halyeey ama wakiilka halyeeyada uu ka mid noqdo Kooxda La-talinta Dhibbanayaasha iyo Dadka Ka Badbaaday.
Dawladaha oo lagu boorriyay inay sameeyaan hannaan loogu gudbo kala-diridda kooxaha paramilitary-ga
Si gaar ah, warbixin cusub ayaa ku boorrisay dawladaha UK iyo Ireland inay abuuraan hannaan rasmi ah oo ka caawinaya kooxaha paramilitary-ga ee Waqooyiga Ireland inay u gudbaan dhinaca kala-diridda.
Warbixinta Madaxa-bannaan ee Ku Saabsan U Gudbidda Kooxaha Paramilitary-ga ee Kala-diridda ayaa gunaanadday in hannaan noocaas ahi yeelan karo “mudnaan ku filan”, haddii uu ku shaqeeyo shuruudo ay ka mid tahay mamnuucidda abaalmarinno maaliyadeed oo la siiyo ururrada paramilitary-ga.
Sannadkii hore, labada dawladood waxay Fleur Ravensbergen u magacaabeen inay qiimeyso in wada-hadallo lala yeesho kooxaha paramilitary-ga oo ku saabsan kala-diriddu ay faa’iido leeyihiin iyo in kale.
Hindisahaas waxaa xilligaas dhaleecaysay Wasiirka Caddaaladda Waqooyiga Ireland Naomi Long, oo sheegtay in habkaasi aanu habboonayn.
Marwo Ravensbergen ayaa tan iyo markaas samaysay hawl qiimeyn iyo wada-xiriir socotay hal sano, oo ay ku jiraan kulammo ay la yeelatay wakiillo ka tirsan ururrada loyalist-ka iyo republican-ka.
Waxay sidoo kale ku baaqday in la xoojiyo booliseynta xaafadaha, si saraakiishu u sii wadaan “diiradda joogtada ah ee doorkooda asaasiga ah ee ka dhex jira bulshooyinka ay u adeegaan”.
Warbixintu waxay ku talinaysaa barnaamijyo gaar loo beegsaday oo muddo dheer ah si loo taageero dhallinyarada ku nool bulshooyinka ay waxyeello paramilitary ahi saameysay.
Waxay sheegtay in wejiga paramilitarism-ku isbeddelay, balse waxay ka digtay in “kaabeyaasha ballaaran ee la xiriira paramilitarism-ka ay muujiyeen adkaysi ka badan intii ay dad badan filayeen”.
Waxay tiri: “Daneeyayaashu waxay tilmaameen kororka muuqda ee dambiyada la xiriira daroogada, baadda, amaahda sharci-darrada ah, ka faa’iidaysiga iyo noocyo kale oo falal dambiyeed ah oo ka jira deegaannada ay weli ka jirto joogitaanka paramilitary-ga.”
Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in ay weli jirto “khatar amni qaran oo joogto ah oo ka imanaysa qaar ka mid ah kooxaha paramilitary-ga ee jamhuuriga ka goostay, taas oo u baahan boolis iyo agab amni oo badan”.
Waxay sheegtay: “Dabeecadda, baaxadda iyo saameynta awoodda paramilitary-ga aad bay ugu kala duwan yihiin kooxaha paramilitary-ga, bulshooyinka iyo deegaannada juqraafiyeed.
“Hase yeeshee, waxaa cad in qaab-dhismeedyada paramilitary-ga ee haray ay weli waxyeello ka geystaan bulshooyinka qaarkood.”
Warbixin dheeraad ah PA