Iiraan waxay isu diyaarinaysaa inay qaadato qaab ciidan oo “si buuxda weerar ah” kaddib markii wada-hadalladii lagu doonayay in si joogto ah lagu soo afjaro dagaalkeeda ay kula jirto Maraykanka ay hakadeen, sida uu sheegay sarkaal sare oo Iiraani ah.
Dhankeeda, Washington waxay meesha ka saartay in la kordhiyo heshiiska xabbad-joojinta ku-meelgaarka ah.
- Advertisement -
Dardar ku wajahnaa wada-hadallada nabadda — iyo soo noqoshada isu socodka maraakiibta shidaalka ee mara marinka istaraatiijiga ah ee muhiimka ah ee Hormuz Strait — wuu baaba’ay, taasoo sare u qaadaysa suurtagalnimada dagaal daba dheeraada oo billowday markii Maraykanka iyo Israa’iil ay weerareen Iiraan 28-kii Febraayo.
“Hay’adaha Iiraan waa inay isu diyaariyaan inay sare u qaadaan xiisadda ka taagan marinka Hormuz iyo guud ahaan gobolka, maadaama Iiraan ay diyaar u noqon doonto inay go’aanno adag qaadato oo ay tallaabo ka qaaddo go’aannadaas adag,” ayuu yiri sarkaalku. Haddii diblomaasiyaddu fashilanto, Tehran waxay qaadi doontaa weerar ciidan oo “waqtiyeysan oo sax ah” si ay u jebiso go’doominta badeed ee Maraykanka, ayuu raaciyay.
Laba dhallinyaro ah oo eegaya marinka Hormuz toddobaadkii hore
Memorandum-ka, oo la saxiixay 17-kii Juun, wuxuu dejiyay waqti 60 maalmood ah oo lagu gorgortamayo heshiis ballaaran oo ka hadlaya barnaamijka nukliyeerka ee Iiraan iyo cunaqabateynta Maraykanka.
Waxa kale oo uu ku baaqayay “joojinta degdegga ah ee joogtada ah ee hawlgallada milatari ee dhammaan jihooyinka”. Hase yeeshee heshiisku si degdeg ah ayuu u bilaabay inuu furfuro kaddib markii labada dhinac ay isku dhaceen gacan-ku-haynta marinka Hormuz, oo ah marin cidhiidhi ah oo shan meelood meel shidaalka dunida iyo gaaska dabiiciga ah ee la dareereeyay ay mari jireen ka hor dagaalka.
Markii weriyayaashu shalay weydiiyeen in Maraykanku doonayo inuu kordhiyo heshiiskii ku-meelgaarka ahaa ee Juun, Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump wuxuu ku jawaabay maya.
Furitaan diblomaasiyadeed oo taxaddar leh ayaa ka soo baxay warbixino warbaahineed oo sheegayay in Mr Trump uu bilaabay xiriirro qarsoodi ah oo uu la sameeyay Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), oo ballaarisay saameynteeda intii uu socday dagaalku isla markaana maamusha qaybo muhiim ah oo ka mid ah milatariga iyo dhaqaalaha Iiraan.
Axios, oo soo xiganaya laba qof oo si toos ah aqoon ugu lahaa wada-hadallada, ayaa sheegay in Agaasimihii hore ee Sirdoonka Qaranka Tulsi Gabbard ay la hadashay hoggaamiye Kurdish ah oo Ciraaqi ah kaas oo xiriir dhow la leh IRGC. Iyada oo loo sii marayo dhexdhexaadiyahaas, ayaa la sheegay in Maraykanku farriin u diray taliyaha IRGC General Ahmad Vahidi.
Fox News ayaa markii dambe sheegtay in Mr Trump uu xaqiijiyay warkaas intii lagu jiray wareysi taleefan.
Nolosha maalinlaha ah ayaa sii socota iyada oo ay jiraan xiisado taagan oo u dhexeeya Maraykanka gudaha Tehran, Iiraan
Sida uu sheegay Axios, maamulka Trump ayaa su’aal geliyay in wada-xaajoodayaasha Iiraan ee miiska fadhiya ay dhab ahaantii matalayeen IRGC. Reuters, dhankeeda, waxay sheegtay in Mr Vahidi uu noqday shaqsi dhexe oo muhiim u ah wada-hadallada.
Axios waxay sheegtay in Mr Vahidi uu muujiyay inuu ku waafaqsan yahay wada-xaajoodayaasha Iiraan.
“Faahfaahinta arrintaas ma geli karo, balse waxaan oran doonaa wada-hadallada u dhexeeya dowladda Maraykanka iyo qaybaha kala duwan ee dowladda Iiraan ee dhammaan heerarka ay u badan tahay inay ka xooggan yihiin sidii laga yaabo inay waligood ahaayeen,” Jared Kushner, oo ah soddogga Mr Trump iyo ergay gaar ah, ayaa u sheegay Trey Yingst, Madaxa Wariyaha Arrimaha Dibadda ee Fox News Channel, wareysi gooni ah oo Isniintii dhacay.
AKHRI WAX DHEERAAD AH: Hub ka dhigista Xamaas waxay bilaaban kartaa 30 maalmood gudahood – Kushner
Iiraan waxay ku doodday in qodobka 5-aad ee Memorandum of Understanding uu u oggolaanayay inay maamusho marinka, kaas oo ay la wadaagto Cumaan oo xulafo amni la ah Maraykanka. Maraykanku wuu diiday fasiraaddaas.
Dagaalku wuxuu dib u billowday kaddib markii Iiraan ay rasaas ku furtay maraakiib ay sheegtay inay isku dayayeen inay maraan Hormuz iyagoo adeegsanaya jid aan la oggolayn. 7-dii Luulyo, Mr Trump wuxuu ku dhawaaqay in heshiisku “dhammaaday”.
Sarkaalka Iiraani ah wuxuu sheegay in Washington ay khasab ku tahay inay fuliso dhammaan qodobada Memorandum of Understanding muddo dhowr toddobaad gudahood ah ka hor inta Tehran aysan oggolaan wada-hadallo dheeraad ah.
Inkasta oo hoggaamiyeyaasha Iiraan ay weli muujiyaan adkaysi, saddex sarkaal oo Iiraani ah ayaa sheegay inay ka walaacsan yihiin in cadaadis dhaqaale oo dheeraad ahi uu sii xumeeyo darxumada, huriyo dibadbaxyo cusub islamarkaana sii wiiqo sharciyadda Jamhuuriyadda Islaamiga ah.
Dalku wuxuu galay dagaalka isagoo horeyba ula tacaalayay sicir-barar sare, lacag qiimaheedu dhacayo, tamar yari, cunaqabateyn iyo dhibaatooyin qaab-dhismeed oo halis ah. Hadda waa inuu sidoo kale la tacaalaa kaabayaal burburay, ganacsi hakad galay, wax-soo-saar lumay iyo kharashka aadka u weyn ee dib-u-dhiska.
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump oo shalay ka hadlay Aqalka Cad
Iiraan waxay sidoo kale si gooni ah ula xaajooneysaa Cumaan habraacyada maamulka marinka waxayna sheegtay in labada dal ay ku dhow yihiin inay gaaraan heshiis.
Mr Trump ayaa kaga jawaabay isagoo u hanjabay dowladda Khaliijka ee muddo dheer shuraako amni la ahayd Maraykanka.
“Haddii Cumaan ay jidka soo gasho, si xun ayaan u duqayn doonnaa,” Mr Trump ayaa u sheegay Fox News.
Kumannaan qof ayaa ku dhintay colaaddan, badankoodna waxay ku sugnaayeen Iiraan iyo Lubnaan.
Iiraan waxay garaacday saldhigyo ciidan iyo kaabayaal Maraykan ah oo ku yaalla Cumaan, Urdun, Kuweyt, Israa’iil, Isutagga Imaaraadka Carabta iyo Sacuudi Carabiya, iyo dalal kale.
Qiimaha shidaalka oo sarreeya
Khudbad uu ka jeediyay isu soo bax Jimcihii, Mr Trump wuxuu uga digay Maraykanka inay filan karaan in qiimaha shidaalku sii sarreeyo inta uu dagaalku socdo.
Qiimaha saliidda ceyriinka ah ee Brent ayaa cirka isku shareeray intii uu socday dagaalku, isagoo gaaray $126 foostadii halkii ugu sarreysay — qiyaastii 75% ka sarreeya heerarkii ka hor dagaalka.
Brent ayaa shalay ku xirmay wax ka badan $2 oo koror ah, isagoo gaaray $90.87 foostadii.
Qiimaha baasiinka ayaa kor uga dhaafay $4 halkii gallon Maraykan diyaar u ah inay codeeyaan doorashooyinka kongareeska ee bisha Nofeembar, marka loo eego wax ka yar $3 ka hor dagaalka, sida ay sheegtay kooxda gaadiidka ee AAA.
Qiimaha shidaalka ayaa kor u kacaya sababo la xiriira colaadda
Tiro hal-god ah oo keliya oo maraakiib ah ayaa shalay ka gudbay marinka Hormuz, inkasta oo ay jireen koror yar marka loo eego dhammaadkii toddobaadka, sida ay muujinayaan xogta hordhaca ah ee maraakiibta.
Xogta dabagalka maraakiibta ee Kpler waxay muujisay in lix markab oo badeeco qaada ay mareen marinka: saddex ka baxayay Gacanka iyo saddex gelayay. Taas waxaa barbar yaallay celcelis 10 maalmood ah oo ahaa 11 markab.
Saddex markab ayaa gudbay Sabtidii, halka laba ay mareen marinka biyaha Axaddii.
Ma jirin markabyo waaweyn oo qaada saliid ceyriin ah ama kuwa daabula gaaska dabiiciga ah ee la dareereeyay oo laga diiwaangeliyay maraakiibta gudubtay.
Maraakiibta qaar ayaa laga yaabaa inay ka gudbeen marinka iyagoo damiyay qalabkooda aqoonsiga gudbinta, taasoo ka dhigan inaan lagu darin tirakoobka.
