Saamiyada tiknoolajiyadda ayaa maanta la kulmay iib baahsan oo xooggan, taas oo gilgishay suuqyada caalamka, iyadoo maalgashadayaashu ka cabsi qabeen in guusha Dimuqraadiyiinta ee doorashooyinka bartamaha xilliga ee Maraykanka ay keeni karto kormeer adag oo lagu sameeyo sirdoonka macmalka ah iyo in la yareeyo ballaarinta degdegga ah ee xarumaha xogta. Lacagtu waxay taa beddelkeeda u wareegtay amniga la rumaysan yahay ee curaarta dowladda.
Hannaanka Nikkei ee Japan ayaa hoos u dhacay 6%, taas oo ahayd hoos-u-dhacii ugu weynaa ee hal maalin ah tan iyo Abriil 2025. Hannaannada saamiyada ee bartilmaameedka u ah Kuuriyada Koonfureed iyo Taiwan ayaa hoos u dhacay in ka badan 8% wax yar kaddib bilowgii ganacsiga, inkastoo labada suuq ay soo yareeyeen khasaaraha markii mas’uuliyiintu bilaabeen inay dejiyaan maalgashadayaasha.
Saamiyada Yurub ayaa sidoo kale si ballaaran hoos ugu dhacay, iyagoo sii dheereeyay toddobaad adag oo suuqyadu horeba ugu jireen qalqal, kadib markii ay bateen shakiyada laga qabo saamiyada sirdoonka macmalka ah kaddib markii Dimuqraadiyiintu la wareegeen gacan ku haynta Kongareeska Maraykanka.
FTSE 100 ee London ayaa galabta hoos u dhacay 1.5%, halka CAC 40 ee Paris uu hoos u dhacay 1.2%, DAX-ta Frankfurt-na ay hoos u dhacday 2.2%, inkastoo dhammaan hannaanadu ay kasoo kabteen heerarkii hoose ee hore.
Habeenkii, cabbirka “cabsi” ee isbeddelka Wall Street ayaa si xooggan u kacay, Nasdaq-na wuxuu hoos u dhacay 5.5%, halka $3 tiriliyan laga tirtiray qiimaha shirkadaha ku jira S&P 500. Maalgashadayaashu waxay ka walaacsanaayeen in Dimuqraadiyiinta, oo ku guulaystay doorashooyinkii bartamaha xilliga ee toddobaadkan, ay joojin karaan kobaca sirdoonka macmalka ah.
Hase yeeshee, Nasdaq oo ay ku badan yihiin shirkadaha tiknoolajiyadda ayaa Wall Street ku soo kabtay, kaddib markii uu habeenkii ka horreeyay diiwaangeliyay hoos-u-dhacii ugu weynaa ee hal maalin ah muddo 19 bilood ah, taas oo xaqiijisay in hannaanku galay marxalad sixitaan ah. Weli wuxuu ku socday inuu diiwaangeliyo khasaaraha toddobaadlaha ah ee afraad oo xiriir ah.
Dow Jones ayaa hoos u dhacay 0.22% bilowgii ganacsiga Maraykanka, halka S&P 500 uu kor u kacay 1%, Nasdaq Composite-na uu kordhay 1.8% oo gaaray 24,758.
Hubanti la’aanta siyaasadeed ayaa ku dhacday ganacsiga sirdoonka macmalka ah oo markii horeba muujinayay calaamado daciifnimo. Maalgashadayaashu waxay su’aal gelinayeen in kharashaadka aadka u badan ee lagu bixinayo kaabayaasha la xiriira sirdoonka macmalka ah ay keeni doonaan faa’iidooyin ku filan, halka iibka baahsani uu kiciyay dalabaadyo lagu buuxinayo farqiga dammaanadda, isla markaana uu cabsi geliyay maalgashadayaasha yaryar iyo sanduuqyada maalgashiga waaweyn.
“Iibka baahsani wuxuu muujinayaa in qiimaha saamiyada sirdoonka macmalka ah lagu dhisay rajooyin qurux badan oo laga qabay mustaqbalka, haddana dhalanteedkaas wuu dhammaaday,” ayuu yiri Dong Baozhen, guddoomiyaha shirkadda maareysa hantida ee Lingtong Shengtai.
“Suuqa saamiyada Maraykanku wuxuu ahaa calan-sidaha iyo laf-dhabarta kobaca saamiyada sirdoonka macmalka ah ee caalamka. Hadda laf-dhabartii way jabtay. Suuqyada saamiyada sirdoonka macmalka ah ee meelaha kale ma iskood ayay u sii adkaysan karaan?” ayuu raaciyay.
Galabnimadii Aasiya, khasaaruhu wuu yaraaday markii mas’uuliyiintu isku dayeen inay xasiliyaan suuqyada. Wasiirka Maaliyadda Kuuriyada Koonfureed Lee Hyoung-il ayaa si ku-meel-gaar ah u dabciyay xeerarka maalgashiyada deynta lagu xoojiyo ee ay sameeyaan maalgashadayaasha yaryar.
Dhowr qof ayaa Reuters u sheegay in Wasaaradda Maaliyadda Taiwan ay subaxnimadii Khamiista la xiriirtay madaxda sare ee bangiyada ay dowladdu leedahay, isla markaana ku amartay inay taageeraan suuqa.
Suuqa saamiyada Taiwan ayaa kulanka kusoo gabagabeeyay hoos-u-dhac 4.5% ah, isagoo kasoo kabtay hoos-u-dhacii ka weynaa ee bilowga. Hannaanku wuxuu toddobaadka hoos u dhacay 12.2%, taas oo ahayd khasaarahii toddobaadlaha ahaa ee ugu weynaa tan iyo 1991, sida ku cad xogta LSEG.
Shirkadaha Kuuriyada Koonfureed ee sameeya qalabka sirdoonka macmalka ah, Samsung Electronics iyo SK Hynix, ayaa hoos u dhacay ku dhowaad 6% iyo 9.4%, siday u kala horreeyaan, inkastoo labada saamiba ay kasoo kabteen khasaarayaal aad uga weyn oo bilowgii dhacay. TSMC ayaa Taiwan hoos ugu dhacay ilaa 8.5%, ka hor inta uusan kulanka kusoo gabagabeyn hoos-u-dhac 4.7% ah.
Japan, Kioxia ayaa hoos u dhacday 11%, halka SoftBank Group, oo ah maalgashade weyn oo ku jira sirdoonka macmalka ah, ay sidoo kale hoos u dhacday 11%. Kharashka caymiska looga hortagayo in shirkadda Japan ay bixin kari weydo deynteeda ayaa gaaray heerkii ugu sarreeyay muddo afar sano ah.
“Kaddib dhaawac noocaas ah oo kale ah, sida kii aan wajahaynay, way adag tahay in la rumaysto inaan halkan si fudud uga soo kaban karno,” ayuu yiri Steve Sosnick, madaxa istaraatiijiyadda ee Interactive Brokers.
“Waxaa laga yaabaa in muddada gaaban saamiyadu si xad-dhaaf ah hoos ugu dhaceen, laakiin su’aalaha iyo sababaha aasaasiga ah si fudud looma tirtiri karo.”
Isbeddelka dareenka, dildilaacyo soo baxaya
Walaaca maalgashadayaashu wuxuu sidoo kale ku saabsanaa in hoos-u-dhac ku yimaada dhismaha kaabayaasha sirdoonka macmalka ah uu dhaawici karo shirkadaha yaryar, kuwaas oo durba la tacaalaya helitaanka raasumaal xilli dulsaarku sarreeyo, xaaladaha maaliyadeedna adkaadeen.
Shirkadda bixisa adeegyada xisaabinta daruuraha ee sirdoonka macmalka ah, CoreWeave, oo loo arko cabbir muujinaya walaaca laga qabo kharashaadka iyo amaahda badan ee sirdoonka macmalka ah, ayaa hoos u dhacday 10%, halka farqiga sarrifka aan-bixinta deynta ee shanta sano ee shirkaddu uu gaaray heer rikoodh ah.
Iibku wuxuu muujinayaa in maalgashadayaashu bilaabayaan inay xisaabta ku darsadaan iska-caabbinta sii kordhaysa ee gudaha ee ka dhanka ah dhismaha xarumaha xogta. Falanqeeyayaashu waxay sheegeen in suuqyadu aanay weli si buuxda u qiimayn kharashaadka mashaariicdani ku keeneen bulshooyinka ku xeeran.
Gina Hinojosa, oo loo doortay guddoomiyaha Texas, ayaa sheegtay in gobolku soo bandhigi doono sharci lagu ilaalinayo dadka deegaanka saamaynta xarumaha xogta, iyadoo tilmaantay saamaynta ay ku leeyihiin bulshooyinka miyiga.
Si kastaba ha ahaatee, falanqeeyayaasha qaarkood ayaa ku dooday in iibku aad u fogaaday, suuqyaduna laga yaabo inay ku sii dhawaanayaan gunta.
“Maanta waxaa qasab ah inaan aragno sii-deyn dheeraad ah oo lagu sameynayo akoonnada dammaanadda, taas oo muujinaysa inay u badan tahay inaan ku jirno marxaladdii ugu dambaysay ee dhiibashada,” ayuu yiri Allen Huang, oo ah ku-xigeenka madaxa waaxda ganacsiga saamiyada ee Mega Financial Holding.
“Xitaa TSMC ayaa mar ku dhacday xadka hoos-u-dhaca maalinlaha ah ee sababa joojinta ganacsiga, taas oo caadi ahaan tilmaanta dhammaadka hoos-u-dhac. Marka TSMC la iibiyo, waxay ka dhigan tahay in dhammaan saamiyada si buuxda loo iibgeeyay,” ayuu yiri Huang.
