Maxkamado khaas ah oo u heellan kufsiga iyo dembiyada galmada ayaa laga hirgelin doonaa guud ahaan England iyo Wales, sida uu ku dhawaaqay Ra’iisul Wasaaraha UK Andy Burnham, taas oo qayb ka ah dib-u-habayn weyn oo ujeedadeedu tahay in la yareeyo dib-u-dhacyada laguna horumariyo waayo-aragnimada dadka ka badbaaday.
Mas’uuliyiintu waxay sheegeen in Maxkamad kasta oo Crown Court ah ay yeelan doonto ugu yaraan hal qol maxkamadeed oo loo qoondeeyey kiisaska noocan ah labada sano ee soo socda gudahood.
- Advertisement -
Dadka ka badbaaday waxaa loo heli doonaa albaabbo gaar ah iyo goobo sugitaan oo gaar ah, si aysan ula kulmin eedaysanayaasha. In kasta oo dhibbanayaashu ay hore u lahaayeen xaqa ay ku codsan karaan qabanqaabooyinkan, helitaankoodu hadda wuxuu ku xiran yahay in xarumo la heli karo iyo in kale.
Shaqaalaha maxkamadaha waxay heli doonaan “tababar ku salaysan fahamka dhaawaca maskaxeed”, halka qof kasta oo ka badbaaday loo magacaabi doono hal qof oo xiriir ah inta geeddi-socodku socdo.
Dawladdu waxay sheegtay in isbeddellada qayb ahaan ay dhiirrigelisay xildhibaanka Labour-ka Charlotte Nichols, iyadoo ku ammaantay “awooddeeda iyo geesinimadeeda weyn” ka dib markii ay si fagaare ah uga hadashay kufsi loo geystay isla markaana ay cadaadis ku saartay in dib loo habeeyo nidaam ay culays ku hayaan kiisaska is-biirsaday ee badan.
‘Horumar muhiim ah’
Bishii Maarso, Ms Nichols waxay ka tanaasushay xaqeedii otomaatiga ahaa ee qarsoodinnimada intii ay jeedinaysay khudbad shucuur leh oo ka dhacday Golaha Hoose. Waxay sheegtay inay sugaysay in ka badan 1,000 maalmood si kiiskeedu u gaaro maxkamad.
Waxay tallaabooyinkan ku tilmaantay “horumar aad muhiim u ah”, iyadoo sheegtay inay wanaajin karaan waayo-aragnimada dadka “inta badan mar kale dhaawac maskaxeed kala kulma raadinta caddaaladda.”
“Waxaan ku faanayaa in isbeddel dhab ah oo macno leh uu ka dhashay inaan ka tanaasulo qarsoodinnimadayda si aan uga hadlo waayo-aragnimadayda, mana kuu sheegi karo inta ay taageerada Ra’iisul Wasaaraha iyo Lord Chancellor-ku iiga dhigan tahay, maadaama aan ogahay farqiga ay tallaabooyinkani ii samayn lahaayeen aniga iyo dad badan oo ka mid ah dadka ka badbaaday ee aan la shaqeeyay sannadihii u dambeeyay,” ayay tiri Ms Nichols.
Isbeddello muddo dheer dib u dhacay
Mr Burnham wuxuu yiri: “Muddo aad u dheer, dhibbanayaasha kufsiga iyo dembiyada galmada ee halista ah waxay dareemeen in nidaamkeenna caddaaladdu uu dayacay. Heerarka dacwad-oogista kufsigu weli waa kuwo ceeb ahaan hooseeya, iyadoo dhibbanayaal badan ay sannado sugayaan caddaalad.
“Tani ma aha wax la aqbali karo. Taasi waa sababta aan u sameyneyno isbeddello waaweyn si dib loogu dheellitiro miisaanka caddaaladda, dhibbanayaashana mudnaanta koowaad loo siiyo. Tan waxaa ka mid ah hirgelinta qolal maxkamadeed oo khaas u ah kufsiga iyo dembiyada galmada ee culus.
“Isbeddelladani muddo dheer ayay dib u dhaceen, waxayna sameyn doonaan farqi weyn, balse in diiradda la saaro dacwad-oogista oo keliya kuma filnaan doonto. Sidaas darteed, marka laga soo tago hubinta in dhibbanayaashu helaan caddaalad, waxaan xoojin doonnaa tallaabooyinka lagu hor istaagayo in dambiyadan argagaxa leh ay markii horeba dhacaan.”
Rape Crisis England and Wales waxay tallaabooyinkan ku tilmaantay “tallaabo weyn oo horay loogu qaaday nidaamkeenna caddaaladda”, iyadoo sheegtay inay hirgelinayaan dhowr dib-u-habayn oo ururku u ololeynayay sannado badan.
Agaasimaha guud Ciara Bergman waxay tiri: “Marka la isu geeyo, waxay muujinayaan degdegga loo qabo in la hubiyo in maxkamaduhu ku habboon yihiin ujeeddadooda oo ay si habboon u daboolaan baahiyaha dhibbanayaasha iyo dadka ka badbaaday, taas oo muhiim u ah helidda caddaaladda.”
Xisbiga Conservative-ka ayaa sidoo kale sheegay in tallaabo laga qaado dib-u-dhacyada ku yimaada dacwadaha kufsiga ee dembiyada ay tahay “mid muddo dheer dib u dhacday”, isagoo Labour-ka ku boorriyay inay ka tanaasulaan qorshayaasha lagu xaddidayo maxkamadaynta xeerbeegtida si guud, kuwaas oo lagu dhawaaqay xukuumadda Sir Keir Starmer.
Wasiirka caddaaladda ee hadhka ah Nick Timothy wuxuu yiri: “In dhibbanayaashu ay ka laabanayeen kiisaskooda sababtoo ah waqti dheer ayay qaateen waxay ahayd arrin ceeb ah.
“Labour waa inay xaqiijiyaan in maxkamaduhu shaqeeyaan sannadka oo dhan, joojiyaan dib-u-dhacyada oo ay nadiifiyaan kiisaska is-biirsaday – ee aysan wiiqin xaqeenna maxkamadayn xeerbeegti.”
Haddii ay ku saameeyeen mid ka mid ah arrimaha lagu soo qaaday maqaalkan, waxaad halkan ka heli kartaa khadadka caawinta.
