Aadan Cabdi Cali wuxuu dhex fadhiyaa waxyaabihii yaraa ee uu u suurtagashay inuu kala soo baxo xerada barakacayaasha ee Baydhabo kaddib markii lagu qasbay inay ka guuraan/Abdulahi Mohamed/Ergo
In ka badan 160 qoys oo barakacayaal ah ayaa si khasab ah looga saaray xerada Iraroog ee Baydhabo, taas oo ay sameeyeen milkiilayaasha dhulka oo markii hore ugu yeeray inay halkaas degaan, taasoo dadka deegaanka ka tagtay iyagoo aan haysan il nololeed, hoy ama helitaan joogto ah oo adeegyada aasaasiga ah.
- Advertisement -
Qoysasku wax digniin ah ma helin ka hor intii aan lagu amrin inay baxaan, taasoo u diidday waqti ay isku diyaariyaan ama ku urursadaan agabkooda. Iraroog waxay bixin jirtay biyo lacag la’aan ah, daryeel caafimaad iyo waxbarasho.
Cabdiraxmaan Cali Isaaq wuxuu waayay dukaan yar oo uu ku iibin jiray khudaar iyo badeecooyin kale, ganacsi u soo xarayn jiray $3 illaa $5 maalintii, kana caawin jiray inuu masruufo qoyskiisa oo ka kooban sagaal qof.
“Ganacsiyadii aan ku tiirsanayn waa la burburiyay. Waxaan cuni jirnay saddex goor maalintii, laakiin hadda xitaa hal goor ayaa nagu adag. Waxaan wajahaynaa dhibaato iyo murugo,” ayuu yiri.
Cabdiraxmaan wuxuu dukaanka ku bilaabay $400 oo uu ka keydsaday kaalmo uu ka helay barnaamij ay fulinaysay Islamic Relief, kaasoo dhammaaday saddex sano ka hor. Ganacsigu wuxuu lahaa badeeco qiimaheedu gaarayo ku dhowaad $300, balse hadda ma haysto lacagtii uu dib ugu furi lahaa.
Shan ka mid ah carruurtiisa ayaa ka diiwaangashanaa dugsiyada ku yaallay xerada. Hadda mar dambe ma helaan waxbarasho.
“Wax walba oo aan u baahnayn waan haysannay, oo ay ku jiraan cunto iyo waxbarasho, laakiin hadda waxaan wajahaynaa dhibaatooyin badan. Xitaa ma hayno awood aan ku dhisanno hoy,” ayuu yiri.
Qoyska waxaa lagu qasbay inay ka tagaan labadii buul ee ay deggenaayeen muddo shan sano ah. Qalabkoodii wax lagu karsan jiray iyo gogoshii way lumeen ama way dhaawacmeen, waxayna halkaas uga tageen bacihii duugoobay ee hoyga u ahaa maadaama aysan qaadi karin.
Hadda waxay kulaylka iyo qabowga kala kulmaan bannaanka, waxayna ku dhibtoodaan helitaanka biyo. Cabdiraxmaan wuxuu sheegay in mararka qaar ay baryootamaan si ay u helaan agab, maadaama aysan bixin karin $0.25 ee lagu gato 20 litir oo ceel gaar loo leeyahay laga soo qaato.
Qoysku waxay gaareen Baydhabo sannadkii 2022 kaddib markii ay ka carareen degmada Berdaale ee gobolka Bay, halkaas oo abaartu ku burburisay beertoodii lix hektar ahayd.
Aadan Cabdi Cali, oo ah qof kale oo laga saaray xerada, ayaa sheegay in qoyskiisa oo ka kooban 10 qof ay ka quusteen nolosha islamarkaana uusan awoodin inuu shaqo helo. Ilmahiisa ugu yar waa laba jir, carruurtuna badanaa way seexdaan iyagoo gaajeysan. Mararka qaar deriska iyo eheladu waxay siiyaan ilaa kiilo cunto ah ama $1 si loogu diyaariyo hal cunto.
“Dhibaatooyinka ugu waaweyn ee na haysta waa hoy, biyo iyo cunto. Waxaan karin jirnay saddex goor maalintii, laakiin hadda xitaa hal goor ayaa adag. Halkan waxba kuma hayno, mana hayno wax aan wax ku bilaabno. Tan iyo bishii Luulyo waxaan ku noolayn bannaanka. Xaaladdeennu aad bay u adag tahay,” ayuu yiri.
Meheraddii khudaarta ee Aadan, oo soo xareyn jirtay ilaa $5 maalintii, waa la burburiyay. Wuxuu ku aasaasay $150 oo deyn ah iyo taageero uu ka helay eheladiisa, qiimaheeduna wuxuu gaaray ku dhowaad $500. Wuxuu dukaanka u soo iibiyay khudaar cusub hal maalin oo keliya ka hor intii aan la barakicin.
Khudaartii way hallowday kaddib markii uusan helin meel uu ku iibiyo, iyadoo qorraxda u bannaaneyd. Weli wuxuu alaab-qeybiyeyaasha ku leeyahay deyn ka badan $200.
“Waxaan leeyahay deymo badan oo iga yaalla halkii aan ka soo guurnay. Shaqo ayaan raadiyay laakiin ma aanan helin waxba. Dhibaatooyinkan waxay nagu hayaan murugo aad u badan,” ayuu yiri.
Aadan, oo 44 jir ah, wuxuu sheegay inuusan lahayn dakhli kale ama taageero kale. Hay’adaha gargaarka ayaa joojiyay caawintii ay siin jireen, halka qaraabadiisa ku nool miyiga aysan waxba tari karin maadaama roob yari ay waxyeelleysay beerahoodii isla markaana tabar-dhigtay xoolahoodii.
Wuxuu afar sano ku qaatay xerada Iraroog, halkaas oo shan ka mid ah carruurtiisa ay dhigan jireen dugsi hoose oo lacag la’aan ah. Ma awoodo inuu bixiyo lacagta $5 ee ilmo kasta laga qaado dugsiyada gaarka loo leeyahay ee u dhow.
Qoyskiisu waxay ka carareen degmada Qansaxdheere ee gobolka Bay sannadkii 2023 kaddib markii biyo la’aan ay baabi’isay dalaggii ugu dambeeyay ee uga baxay beertiisa afar hektar ah. Cudurro iyo abaar ayaa dilay 27 neef oo ari iyo lo’ ah oo qoysku lahaayeen.
Salmo Xasan Maxamed, guddoomiyaha xerada Iraroog, ayaa sheegtay in qoysasku ay dhulkaas si bilaash ah ugu noolaayeen toddoba sano, islamarkaana aan loo sheegin in la iibinayo.
“In ka badan 160 qoys oo barakacayaal ah ayaa ku sugan meel bannaan ah iyagoo aan waxba haysan, isla markaana aan helin adeegyada aasaasiga ah,” ayay tiri. “Waxaan ka codsanaynaa hay’adaha samafalka, dowladda Soomaaliya iyo maamulka Koonfur Galbeed inay bixiyaan gargaar degdeg ah oo ka caawiya badbaadinta noloshooda.”
Barakicintu waxay sidoo kale sababtay in la xiro xarun caafimaad oo bixin jirtay daryeel hooyada ah oo bilaash ah, tallaallo iyo daawooyin. In ka badan 300 carruur ah oo ka kala yimid Iraroog iyo deegaannada ku dhow ayaa hadda ka maqan dugsiga, sida ay sheegtay guddoomiyaha xeradu. Haamaha biyaha ee ay qoysasku isticmaali jireen sidoo kale waa la qaaday.
