Dabagaallayaal mar lagu sameeyay tijaabooyin la xiriira tallaalka cagaarshowga B ayaa hadda helaya daryeel caafimaad iyo fursad ay ugu noolaadaan nolol ka dabiici badan hoy ku yaalla Liberia.
Xayawaankan ayaa dhowaan maray baaritaanno caafimaad oo dhammaystiran oo lagu sameeyay xarunta Humane World for Animals’ Second Chance Chimpanzee Refuge ee bartamaha Liberia, sida ay agaasimaha hoyga Liliana Pacheco Ricote u sheegtay The Associated Press (AP). Habraacyadaas waxaa ka mid ahaa nadiifinta ilkaha, raajooyin iyo daryeelka cidiyaha cagaha.
- Advertisement -
Laga soo bilaabo 1970-meeyadii ilaa horraantii 2000-meeyadii, in ka badan 400 dabagaalle ayaa cilmi-baarayaal Mareykan ah ugu adeegsadeen Liberia daraasado ku saabsan tallaalka cagaarshowga B, ayay tiri Ricote. Qaar badan waxaa duurka laga soo qabtay iyagoo yaryar ka hor inta aan loo qaadin shaybaarrada.
Maanta, xayawaanka harsan waxay ku nool yihiin daryeelka shaqaalaha hoyga, kuwaas oo la socda xaaladdooda caafimaad isla markaana siiya daaweyn marka loo baahdo.
Liberia waxay leedahay tirada labaad ee ugu badan ee dabagaallayaasha ee Galbeedka Afrika, iyadoo ay ka horreyso Guinea. Hase yeeshee, dabagaallayaasha Galbeedka Afrika ee gobolkaasi waxay la kulmeen hoos u dhac aad u weyn oo ku yimid tiradooda, waxaana noocan hadda lagu sifeeyaa mid halis aad u daran ugu jira dabar-go’.
“Waxaa loo adeegsaday cilmi-baaris aad u faragelin badan … waxayna soo mareen tijaabooyin badan iyo xanuun badan,” ayay tiri Ricote.
Humane World for Animals waxay sheegtay inay sannadkii 2015 si joogto ah ula wareegtay masuuliyadda 60-kii dabagaalle ee weli noolaa markii barnaamijka cilmi-baaristu dhammaaday. Intooda badan hadda waxay deggan yihiin hoyga, iyagoo ku kala nool dhowr jasiiradood oo ay geedaha mangrove-ku qariyeen.
Baaritaannadii ugu dambeeyay oo lagu sameeyay suuxdin ayaa u suurtageliyay dhakhaatiirta xoolaha inay qiimeeyaan dabagaalle kasta min madax ilaa suul. Ujeeddadu waxay ahayd in la qiimeeyo caafimaadka muddada dheer, in goor hore la ogaado cudurrada suurtagalka ah iyo in la diyaariyo qorshayaal daryeel oo ku habboon xayawaanka marka ay sii gaboobayaan, ayay Humane World for Animals ku sheegtay bayaan ay siisay AP.
Dhakhaatiirta xoolaha waxay baareen ilkaha, wadnaha, sambabbada iyo habdhiska neerfaha ee dabagaallayaasha, waxayna sameeyeen baaritaanno dhiig. Xayawaannada sidoo kale waxaa la siiyay tallaallo xoojin ah iyo jarista cidiyaha faraha. Ururku wuxuu sheegay inuu qorsheynayo in la baaro dabagaallayaasha haray sidoo kale.
“Hubinta caafimaadku waa qayb muhiim ah oo ka mid ah daryeelka dabagaallayaashan soo maray wax badan,” ayuu yiri Belen Perez Hernando, oo ah dhakhtarka xoolaha ee hoyga.
Saameynta buuxda ee tijaabooyinka wali lama oga. Dabagaallayaashu celcelis ahaan waxay u dhexeeyaan 30 ilaa 35 sano jir, natiijooyinka qiimeyntii ugu dambeysayna weli si kama dambeys ah looma soo gabagabeyn. Si kastaba ha ahaatee, Ricote waxay sheegtay in raadadka waara ay muuqdeen.
“Kuwii ku jiray tijaabooyinka, weli waad dareemi kartay dhaawicii iyo xanuunkii ay soo mareen,” ayay tiri.
“Marka la arko sida ay uga dhaawacmeen wixii aan samaynay, waxay i siisaa farxad weyn … inaan siiyo fursaddan labaad ee ay ugu noolaadaan sharaf noloshii ay mudnaayeen,” ayay Ricote raacisay.
