Dekedo, Macdan iyo Saldhigyo Milatari: Kharashka Istiraatiijiga ah ee Taageerada Turkiga ee Suudaan
Taageerada Turkiga uu siinayo mas’uuliyiinta Port Sudan waxay si weyn uga gudubtay hubka iyo qalabka milatari. Ankara waxay gacan ka geysanaysaa dhismaha shabakad dano istiraatiiji iyo ganacsi ah oo ku xiran mustaqbalka xeebaha Suudaan iyo hantideeda macdaneed. Iyadoo dadaallada lagu soo afjarayo dagaalka billowday Abriil 2023 ay weli ismari la’ yihiin, iskaashiga u dhexeeya Turkiga iyo hoggaanka milatari ee Abdel Fattah al-Burhan ayaa sii fidaya—taas oo siinaysa mas’uuliyiinta uu ciidanku hoggaamiyo kheyraad badan, isla markaana rajadooda milatari si dhow ugu xiraysa dano shisheeye.
Cawaaqibta arrintani waxay ka gudubtaa goobta dagaalka. Gargaarka milatari iyo tanaasullada dhaqaale ee la filayo ayaa sidoo kale qaabeynaya fursadaha heshiis siyaasadeed, iyagoo siinaya mas’uuliyiinta Port Sudan fursad dheeraad ah oo ay ku sii dheereeyaan colaadda, halkii ay ka raadin lahaayeen heshiis soo afjari kara dagaalka una gogol xaaraya u gudbidda dimuqraadiyad ay rayidku hoggaamiyaan.
Tallaabooyinka Turkiga waxay ka gudbeen iskaashiga milatari
Laga bilaabo 2 ilaa 5 Nofeembar, wafdi ka socday Taliska Ciidanka Badda Turkiga iyo Agaasinka Guud ee Dekedaha Maraakiibta ayaa booqday Saldhigga Ciidanka Badda ee Port Sudan. Wafdigu wuxuu kormeeray xarumaha dayactirka iyo meelaha maraakiibta lagu qaado, isagoo sidoo kale ka wada hadlay tallaabooyin lagu ballaarinayo awoodda Ciidanka Badda Suudaan ee dhismaha iyo dayactirka maraakiibta.
Wasaaradda Difaaca Qaranka ee Turkiga ayaa sheegtay in wafdigu la kulmay Mahgoub Bushra Ahmed Al-Rahman, taliyaha Ciidanka Badda Suudaan. Booqashadu waxay muujisay sida uu u sii fidayo xiriirka milatari ee u dhexeeya Ankara iyo mas’uuliyiinta Port Sudan, kaas oo ka gudbaya hubka cirka una gudbaya horumarinta kaabayaasha badda.
Wadahadalladu waxay dhacayaan xilli xeebaha Suudaan ay muhiimad sii kordhaysa ka helayaan xisaabaadka quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka. Goobta ay ku taallo Badda Cas waxay bixisaa faa’iidooyin milatari, saadka iyo ganacsi, taas oo xeebta ka dhigaysa meel qiimo weyn u leh dowladaha doonaya inay saameyn ku yeeshaan gobolka.
Iyadoo arrintan laga duulayo, wakaaladda wararka ee Talyaaniga Nova ayaa 11 Nofeembar, iyadoo soo xiganaysa ilo Suudaani ah, sheegtay in hagaajinta xiriirka difaaca ee u dhexeeya Sacuudiga iyo Turkiga ay waddada u xaari karto saldhig ciidanka badda Turkigu ka sameysto xeebaha Suudaan. Wakaaladdu waxay sheegtay in Riyaad aysan ka hor imaan doonin arrintaas, marka la eego xiriirka difaac ee labada dal ee sii kobcaya.
Nova waxay horumarradan ku xirtay Heshiiska Difaaca Maka ee ay Sacuudiga, Turkiga iyo Pakistan kala saxiixdeen 7 Agoosto 2026. Heshiisku wuxuu xoojinayaa iskaashiga difaaca ee saddexda dal, wuxuuna Ankara iyo Riyaad siinayaa qaab ballaaran oo ay iskaga kaashadaan danaha amniga gobolka, iyadoo Suudaan ay ka mid tahay goobaha istiraatiijiga ah ee lagu tixgelinayo loollanka saameynta Badda Cas.
Ruushka wuxuu galay xisaabta badda
Isla waqtigaas, booqashadii Al-Burhan ee Moscow 28–29 Oktoobar waxay dib u soo noolaysay su’aalaha ku saabsan doorka laga filayo Ruushka ee xeebaha Suudaan ee Badda Cas.
Intii uu wadahadallada la lahaa Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin, Al-Burhan wuxuu soo jeediyay in xeebaha laga sameeyo aag dhaqaale oo xor ah oo Ruushku leeyahay. Soo jeedintu waxay ka koobnayd xarumo lagu kaydiyo shidaalka iyo qamadiga, iyo sidoo kale iskaashi ku saabsan dhismaha tareennada iyo gaadiidka xamuulka.
Wargeyska Sudan Tribune ayaa 30 Oktoobar sheegay in Al-Burhan uu sidoo kale shirkadaha Ruushka u soo bandhigay fursad ay ku sahamiyaan goobo laga heli karo dahab, naxaas iyo macdano kale. 3 Nofeembar, wargeysku wuxuu sheegay in Suudaan ay soo jeedisay in la dhiso aag dhaqaale oo xor ah intii lagu jiray wadaxaajoodyo albaabadu u xiran yihiin, iyadoo arrintaas loo bandhigay qaab siin kara Moscow saldhig saadka ah oo ku yaalla Badda Cas, xilli ay socdaan wadaxaajoodyo ku saabsan xarun taageero oo ciidamada badda ah iyo saldhig milatari oo Ruushku yeesho.
Soo jeedimahani waxay muujinayaan sida mas’uuliyiinta Port Sudan ay u doonayaan inay juqraafiyadda iyo kheyraadka dabiiciga ah ee Suudaan uga faa’iidaystaan sidii ay taageero siyaasadeed, milatari iyo dhaqaale uga heli lahaayeen quwadaha shisheeye. Waxay sidoo kale xeebaha Suudaan gelinayaan bartamaha tartan sii xoogeysanaya oo ay ku lug leeyihiin Ankara, Moscow iyo Riyaad, halkaas oo xisaabaadka milatari ay si isa soo taraysa ugu xirmayaan maalgashi muddo-dheer ah iyo tanaasullo la xiriira kheyraadka.
Hub lagu beddelanayo dekedo iyo kheyraad dabiici ah
Dokumentiyo ay heshay The Washington Post oo ku saabsanaa baaritaan la daabacay Maarso 2025 ayaa iftiin dheeraad ah ka bixiyay xiriirka u dhexeeya Ankara iyo mas’uuliyiinta Port Sudan. Waxay tilmaamayaan faa’iidooyin dhaqaale oo suurtagal ah oo shirkadaha Turkiga uga dhalan kara heshiisyada hubka.
Dokumentiyo gudaha ah oo Baykar leedahay ayaa muujinaya in saraakiisha shirkaddu ay wakiillo ka socday mas’uuliyiinta Port Sudan kala hadleen suurtagalnimada in shirkadaha Turkiga loo oggolaado inay horumariyaan oo ay maamulaan Dekedda Abu Amama ee Badda Cas. Soo jeedimuhu waxay sidoo kale ka koobnaayeen maalgashi lagu sameeyo macdanta naxaasta, dahabka iyo qalinka, iyo sidoo kale ruqsado kalluumeysi iyo farsamaynta kalluunka.
Mid ka mid ah dokumentiyada gudaha ee shirkadda ee baaritaanku soo xigtay ayaa sheegay in saraakiisha Suudaan ay diyaar u ahaayeen inay shirkadaha Turkiga siiyaan xuquuqda dhismaha iyo maamulka dekedda ama ay mashruuca u qoondeeyaan hay’ado Ruush ah. Wadahadalladu waxay sidoo kale ku saabsanaayeen maalgashi lagu sameeyo kheyraadka macdanta iyo bixinta ruqsadaha kalluumeysiga iyo farsamaynta kalluunka.
Shaacintani waxay muujinaysaa sida ay isugu soo dhowaanayaan danaha milatari iyo kuwa ganacsi. Heshiisyada hubku mar dambe kama go’na mustaqbalka dekedaha iyo kheyraadka dabiiciga ah ee Suudaan; waxay qayb ka yihiin hannaan ballaaran oo heshiisyo ah oo shirkadaha Turkiga siinaya fursado istiraatiiji ah oo ay ka helaan dal ay dagaal iyo burbur hay’adeed wiiqeen.
Baaritaanku wuxuu sidoo kale ogaaday in shixnadaha hubka Turkiga ay Suudaan ku gaareen marinnada hawada oo isku dhafan, oo ay ku jireen duulimaadyo soo maray caasimadda Mali ee Bamako. Qaar ka mid ah duulimaadyadaas waxaa fulisay shirkadda diyaaradaha Ruushka ee Aviakon Zitotrans, taas oo Maraykanku cunaqabateeyay 2023. Marinadaasi waxay muujinayaan shabakadaha saadka ee xuduudaha ka gudba ee loo adeegsaday in qalabka milatari lagu gaarsiiyo mas’uuliyiinta Port Sudan intii uu dagaalku socday.
Taageerada shisheeye iyo wadaxaajoodyada hakaday
Xiriirka milatari ee sii qoto dheeraanaya wuxuu imanayaa xilli Al-Burhan uu qaadanayo mowqif sii adkaanaya oo ku aaddan soo afjaridda dagaalka. 6 Oktoobar, taliyaha ciidanka wuxuu diiday wadaxaajoodyo lala galo Ciidanka Taageerada Degdegga ah (RSF), wuxuuna ballanqaaday in hawlgallada milatari la sii wadi doono ilaa dhulalka ay kooxdu haysato dib looga qabsado.
Mowqifkaasi wuxuu caqabad weyn ku yahay heshiis siyaasadeed. Gargaarka shisheeye ee sii socda wuxuu dhinacyada siinayaa awood ay ku sii wadaan hawlgallada milatari, wuxuuna ku dhiirrigelinayaa inay sugaan natiijooyinka goobta dagaalka halkii ay tanaasul ka samayn lahaayeen miiska wadaxaajoodka.
23 Sebtembar, Xoghayaha Arrimaha Dibadda Maraykanka Marco Rubio wuxuu ka digay in faragelinta shisheeye ay gacan ka geysanayso sii dheereynta colaadda. Wuxuu sheegay in dagaalku “uusan dhici lahayn haddii aysan jirin ka-qaybgalka firfircoon ee dhinacyada dibadda ee hurinaya mid ama dhinaca kale ee colaadda”.
Rubio wuxuu sidoo kale sheegay in horumarka loo sameynayo heshiis nabadeed oo waara—ama xitaa sameynta marinnada gargaarka bani’aadantinimo—uu gaabiyo mar kasta oo dhinac uu rumaysto inuu gaari karo guulo milatari oo dheeraad ah. Wuxuu ugu baaqay dhinacyada dibadda inay adeegsadaan saameyntooda oo ay cadaadis saaraan xulafadooda si ay u fuliyaan waajibaadkooda.
Digniinahani waxay ka tarjumayaan firfircoonida udub-dhexaadka u ah dagaalka Suudaan: gaarsiinta joogtada ah ee sahayda milatari waxay wiiqaysaa dhiirrigelinta wadaxaajoodyada, waxayna xoojinaysaa aaminsanaanta hoggaamiyeyaasha milatari ee ah in guul xoog lagu gaari karo, xitaa iyadoo ay sii xumaanayaan xaaladda bani’aadantinimo, barakaca iyo baahida gargaarkuna ay sii kordhayaan.
Heshiisyada difaaca iyo danaha ka baxsan Suudaan
Heshiiska Maka ee ay Sacuudiga, Turkiga iyo Pakistan kala saxiixdeen Agoosto ee sanadkii hore wuxuu sii muujinayaa muhiimadda isu soo dhowaanshaha difaaca ee saddexdan dal, xilli dhaqdhaqaaqa milatari ee Badda Cas uu sii kordhayo. Xiriirka u dhexeeya heshiiska saddex geesoodka ah iyo joogitaan milatari oo suurtagal ah oo Suudaan laga sameeyo wuxuu ku salaysan yahay iswaafajinta danaha iyo dhaqdhaqaaqyada; hase yeeshee, Suudaan kama mid aha dhinacyada heshiiska.
Sheegashooyinka ku saabsan maalgelinta Sacuudiga ee heshiisyo hub oo Pakistan ay la gashay mas’uuliyiinta Port Sudan waxay sidoo kale u baahan yihiin in la caddeeyo. Reuters ayaa 20 Abriil 2026 soo werisay in Pakistan ay hakisay heshiis hub iyo diyaarado oo Suudaan lala galay, kaas oo qiimihiisu ahaa 1.5 bilyan oo doollar, kaddib codsi Sacuudi ah oo ahaa in la baajiyo, halka Riyaad ay sheegtay inaysan maalgelin doonin heshiiska. Sidaas darteed, heshiiska laguma tilmaami karo gargaar milatari oo Sacuudigu taageeray oo dhab ahaan la gaarsiiyay ciidanka Suudaan.
Kala soociddaasi ma dhimayso muhiimadda iskaashiga difaaca ee Sacuudiga iyo Turkiga ama hindisayaasha la xiriira ballaarinta xiriirrada badda ee xeebaha Suudaan. Arrintani waxay ku soo beegmaysaa xilli Al-Burhan uu Moscow u bandhigayo tanaasullo dhaqaale iyo macdaneed, halka dokumentiyada Baykar ay tilmaamayaan fursado maalgashi oo shirkadaha Turkiga uga bannaan dekedaha iyo kheyraadka dabiiciga ah.
Xiriirka u dhexeeya taageerada milatari iyo danaha ganacsi ee Suudaan wuxuu ka soo baxayaa saddex waddo oo is barbar socda: hubeynta mas’uuliyiinta Port Sudan iyo xoojinta awooddooda dagaal; dekedaha iyo kheyraadka macdanta oo loo furayo maalgashi shisheeye; iyo ballaarinta iskaashiga badda ee lala yeesho quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka.
Iyadoo Al-Burhan uu diidayo wadaxaajoodyada lala galo R
