Toddobo kooxood oo hubaysan oo Itoobiyaan ah, oo ay ku jiraan kuwo hore isugu colaadsanaa dagaalkii sokeeye ee dalka ka dhacay 2020-2022, ayaa ku dhawaaqay isbahaysi doonaya inuu afgembiyo dowladda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed.
Isbahaysiga Ciidamada Shacabka Itoobiya ee Badbaadada wuxuu mideynayaa kooxo qowmiyado kala duwan ka soo jeeda oo ka hawlgala guud ahaan dalka, laga bilaabo Tigrayga waqooyi ilaa Deegaanka Soomaalida ee koonfurta. Qaar ka mid ah xubnihiisa ayaa weli isku haya dhul iyo arrimo kale.
- Advertisement -
Afhayeenka Abiy, Billene Seyoum, ayaa sheegtay in kooxuhu ay muddo wada shaqaynayeen, iyagoo taageero dhaqaale ka helaya deriska Itoobiya iyo cadowgeeda taariikhiga ah ee Eritrea.
“Ku dhawaaqista dhowaan la sameeyay waxay keliya caddaynaysaa waxa ay dowladda Itoobiya marar badan ku doodaysay,” ayay ku qortay farriin qoraal ah Isniintii.
Wasiirka warfaafinta Eritrea ayaan isla markiiba ka jawaabin codsi faallo ah. Asmara waxay marar badan beenisay eedeymo la mid ah.
ISBAHAYSIGU WUXUU KU JIRAA CADAAWADII HORE
Isbahaysigan oo lagu dhawaaqay fiidnimadii Axadda, waxaa ku jira Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) iyo Dhaqdhaqaaqa Qaranka Fano ee Amxaarada.
Fano, oo ah isbahaysi dallad u ah kooxaha hubaysan ee ka soo jeeda gobolka Amxaarada, waxay garab la dagaallantay dowladda federaalka TPLF intii lagu jiray dagaalkii Tigray ee 2020-2022. Colaaddaas ayaa dishay boqollaal kun oo qof, waxaana lagu calaamadeeyay xadgudubyo ku salaysan qowmiyad.
Fano ayaa markii dambe hubkeeda u jeedisay dowladda federaalka, iyadoo kacdoon ka billowday Amxaarada kaas oo dilay kumannaan qof tan iyo 2023.
Kooxo badan oo ka qaybgalaya ayaa dowladda ku eedeeyay inay awoodda ku ururisay Addis Ababa isla markaana ay dhinac martay gobollada. Dowladdu waxay sheegtay inay billowday wadahadal qaran oo lagaga qabanayo kala qaybsanaanta siyaasadeed ee muddada dheer jirtay iyo colaadaha gudaha ee dalka.
“Annaga, ciidamada shacabka ee danaynaya badbaadada shacabka Itoobiya, waxaan xambaarsanahay mas’uuliyadda taariikhiga ah ee afgembinta nidaamkan,” ayaa lagu yiri bayaanka, oo uu akhriyay hoggaamiyaha Fano Zemene Kassie lagana sii daayay Tigrai TV oo ay maamusho TPLF. Dhowr ka mid ah kooxaha ayaa sidoo kale ku baahiyay bogaggooda warbaahinta bulshada.
Isniintii, hay’adda nidaamisa warbaahinta Itoobiya ayaa sheegtay in hay’adaha wararka si adag looga mamnuucay inay Tigrai TV u adeegsadaan ilo war.
Agaasimaha guud ee Hay’adda Warbaahinta Itoobiya ayaan isla markiiba ka jawaabin codsi faallo dheeraad ah.
DADAALLADA KOOXAHA HUBAYSAN ‘WAXAA SUURAGAL AH IN LA CURYAAMIYO’
Isbahaysiga waxaa sidoo kale ku jira kooxo ka socda gobollada Oromia, Canfarta iyo Benishangul-Gumuz. Samaysankiisu wuxuu daba socdaa iska horimaadyo la soo sheegay oo u dhexeeyay ciidamada federaalka iyo dagaalyahanno ku sugan Tigray.
Bishii May, TPLF waxay dib ula wareegtay maamulka siyaasadeed ee gobolka, taas oo jebinaysa heshiiskii nabadda ee 2022 ee soo afjaray dagaalkii Tigray. Kooxdu waxay dowladda federaalka ku eedeysay inay ku fashilantay hirgelinta heshiiska.
Sida laga soo xigtay xogta mashruuca Xogta Goobta Colaadaha Hubaysan & Dhacdooyinka, militariga Itoobiya ayaa bilihii u dambeeyay fuliyay dhowr duqeyn oo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah oo ka dhan ah ciidamada Tigrayga.
Dowladda federaalka kama hadlin duqeymaha la soo sheegay. Si kastaba ha ahaatee, militarigu wuxuu toddobaadkii hore sheegay in ku dhowaad 300 oo dagaalyahan Tigray ah ay is dhiibeen.
Magnus Taylor, oo ah falanqeeye ka tirsan hay’adda cilmi-baarista ee International Crisis Group, ayaa sheegay in isbahaysigu walaac gelin doono dowladda federaalka, inkastoo awoodda xubnihiisu u leeyihiin inay si wax ku ool ah isu waafajiyaan ay weli aan caddayn.
“Isku-dayada xubnihiisu ku wada shaqaynayaan waxaa curyaamin kara tabarta yar ee dhowr kooxood, masaafadaha juqraafiyeed ee u dhexeeya iyo kala duwanaanshaha siyaasadeed,” ayuu Reuters u sheegay.
Qoraal: Aaron Ross oo jooga Nairobi; Tafatir: Andrew Heavens
