Waxaa qoray Faisal AliSabti Luulyo 18, 2026
Burcad-badeed Soomaali ah ayaa qabsaday booyad shidaal meel ka baxsan xeebaha Yemen, sida ay sheegeen ilaalada xeebaha dalkaas, waana afduubkii ugu dambeeyay ee la tuhunsan yahay inuu ka dhacay gobol ay burcad-badeednimadu si xooggan ugu soo laabatay sannadkan.
Booyadda oo lagu magacaabo Asana ayaa Jimcihii lagu qabsaday meel qiyaastii 26 mayl-badeed (48km) u jirta gobolka Hadramawt ee Yemen, sida ay sheegeen ilaalada xeebaha Yemen.
Hay’adda amniga badaha ee UK, UKMTO, ayaa sheegtay in ilo milatari ay soo sheegeen “fuulitaan sharci-darro ah” oo ka dhacay meel 65 mayl-badeed (120km) koonfur ka xigta dekedda Mukalla. Sida ay hay’addu sheegtay, “dad aan loo oggolayn” ayaa fuulay markabka.
UKMTO waxay kula talisay maraakiibta ka hawlgasha meelaha u dhow inay feejignaadaan oo ay soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo laga shakiyo, iyadoo sheegtay in dhacdada weli baaritaan lagu hayo.
Wararkii ugu horreeyay ayaa tilmaamay in hal qof lagu arkay meel u dhow buundada hoggaaminta booyadda, xilli markabku si tartiib ah ugu socday koonfur-bari, dhanka Soomaaliya.
Saraakiisha Yemen ayaa sheegay inay la shaqaynayaan saaxiibbada caalamiga ah iyo hay’adaha badaha si loo xaqiijiyo xaaladda booyadda loona kormeero jihada ay u socoto.
Maraakiib ciidan, oo uu ku jiro markab ay leeyihiin ilaalada xeebaha Yemen, ayaa la sheegay inay ku sii jeedeen booyadda, iyadoo diyaarado ay duullimaadyo sahamin ah ka sameeyeen aagga.
Qabsashadan ayaa ku soo beegmaysa xilli ay si muuqata dib ugu soo xoogaysatay burcad-badeednimada Soomaalida, oo ahayd khatar inta badan degganayd in ka badan toban sano ka hor inta aysan sannadkan dib u soo laba-kaclayn.
Asana waxaa lagu qabsaday mid ka mid ah marinnada badeed ee ugu mashquulka badan dunida.
Gacanka Cadmeed wuxuu ku xirmaa Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, oo ah marinka badeed ee ugu dhaqsaha badan ee isku xira Aasiya iyo Yurub. Qiyaastii 12 ilaa 15 boqolkiiba ganacsiga caalamka marka qiime ahaan loo eego ayaa sannad kasta mara kanaalka, sidoo kalena waxaa mara ku dhowaad 30 boqolkiiba isu-socodka konteenarrada dunida.
Kooxaha burcad-badeedda Soomaalida ayaa loo aaneeyay in ka badan 1,000 weerar intii u dhexaysay 2005 iyo 2012, kuwaas oo ka helay lacag madax-furasho ah oo lagu qiyaasay $400 milyan. Jawaab caalami ah ayaa markaas xakamaysay khatarta, iyadoo afduubyadu ku dhowaad gebi ahaanba joogsadeen sannadkii 2013.
Sannadkii 2023, warshadaha maraakiibtu waxay Badweynta Hindiya ka qaadeen kala-soociddii “khatarta sare”, iyagoo ku soo gabagabeeyay in khatartu si ku filan hoos ugu dhacday.
Hase yeeshee, tan iyo Abriil, Xarunta Mica ee ciidamada badda Faransiiska ayaa diiwaangelisay 18 dhacdo oo burcad-badeednimo iyo afduubyo ah. Ugu yaraan saddex markab oo kale ayaa weli gacanta ugu jira burcad-badeedda, iyadoo laga dalbanayo madax-furasho.
Falanqeeyayaasha ayaa sababaha ka dambeeya khatarta dib u soo cusboonaatay ku sheegay ciidamo badeed oo si xad-dhaaf ah loo kala diray sababo la xiriira colaadaha ka jira Badda Cas iyo Marinka Hormuz, maraakiibta ganacsiga oo loo weeciyay meel u dhow biyaha Soomaaliya, iyo xasillooni-darrada weli ka jirta gudaha Soomaaliya.
Dabayaaqadii bishii hore, wasaaradda arrimaha dibadda Masar waxay sheegtay inay safaaradaheeda Muqdisho iyo Riyaad u adeegsanayso sidii loo sii dayn lahaa shaqaale Masri ah oo saaran Eureka, oo ah booyad bishii May lagu qabsaday meel ka baxsan xeebaha Soomaaliya.
Khamiistii, Kaja Kallas, madaxa siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, ayaa Jabuuti kula saxiixatay Heshiiska Xaaladda Ciidamada. Heshiisku wuxuu dammaanad qaadayaa sii wadidda helitaanka marin iyo taageerada saadka ee maraakiibta iyo diyaaradaha ku lug leh hawlgallada ciidamada badda ee Atalanta iyo Aspides, kuwaas oo ilaaliya Badda Cas iyo Geeska Afrika.
Kallas oo ka hadlaysay Jabuuti, oo ku taalla xeebaha marinka cidhiidhiga ah ee Bab-al-Mandeb, ayaa sheegtay in hawlgalka Aspides uu ilaaliyay in ka badan 670 markab ganacsi, isla markaana uu badbaadiyay 128 badmaax wax ka yar laba sano iyo bar.
