Muqdisho (AX) — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa Talaadadii garoonka diyaaradaha ee Muqdisho kusoo dhoweysay 170 muwaadin oo laga soo celiyay dalka Liibiya, iyada oo dib-u-soo-celintooda ay gacan weyn ka geysatay hay’adda Midowga Yurub iyadoo loo marayo barnaamijka dib-u-laabashada ikhtiyaariga ah, taas oo u sahashay inay dib ula midoobaan qoysaskooda kaddib bilo ay ku dhibaateysnaayeen Waqooyiga Afrika.
Hawlgalkan badbaadinta ah oo ay si wadajir ah isaga kaashadeen dowladda federaalka iyo xafiiska European Union in Somalia iyada oo la raacayo barnaamijka Voluntary Humanitarian Return, ayaa loogu talagalay in lagu garab istaago muhaajiriinta nugul ee doonaya inay si nabadgelyo iyo sharaf leh ugu laabtaan dalkooda hooyo.
Muwaadiniinta la keenay oo ay ku jiraan carruur iyo dhallinyaro, ayaa duruufo aad u qalafsan la kulmay intii ay ku guda-jireen jidka tahriibka iyo bilihii ay ku go’doonsanaayeen dalka Liibiya.
Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta, Ali Yusuf Ali Hoosh, ayaa sheegay in dadkani ay la kulmeen dhibaatooyin bini’aadamnimo oo culus, gaar ahaan tacaddiyo kaga yimid kooxaha wax tahriibiya iyo xaalado aad u adag oo ay ku muteysteen goobaha lagu hayo dadka.
Mas’uuliyiin ka tirsan dhinacyadii howsha qabtay ayaa tilmaamay in qaar ka mid ah dadka soo laabtay ay xaalado dhanka caafimaadka ah la il-daran yihiin, sababo la xiriira dhibaatooyinkii iyo rafaadkii ay ku soo mareen dalka Liibiya.
“Dowladda iyo hay’adaha la shaqeeya waxay diyaariyeen barnaamijyo gargaar ah oo lagu caawinayo muhaajiriintan soo laabatay si ay noloshooda dib ugu dhisaan gudaha Soomaaliya,” ayuu yiri Hoosh.
Qorshaha taageerada ayaa waxaa ka mid ah adeegyo caafimaad, abuurista fursado shaqo iyo taakuleyn kale oo loogu talagalay in lagu caawiyo soo-kabashadooda, isla markaana ay ku noqdaan kuwo dhaqaale ahaan isku filan.
Dhinaceeda, hay’adda European Union in Somalia ayaa tallaabadan ku qeexday mid ammaan ah, ikhtiyaari ah oo xurmo leh, iyadoo carrabka ku adkeysay muhiimadda ay leedahay in muhaajiriinta laga badbaadiyo shabakadaha wax tahriibiya iyo tacaddiyada, lana gaarsiiyo gacmaha eheladooda.
Barnaamijkan ay maalgeliso Midowga Yurub ayaa ujeeddadiisu tahay in muhaajiriinta nugul la siiyo fursad ay dib ugu soo laabtaan guryahooda si ay dib ugu unkaan noloshooda kaddib dhibaatooyinkii ay dibadda kula kulmeen.
Hoosh ayaa dhallinyarada Soomaaliyeed ugu baaqay inay gebi ahaanba ka fogaadaan waddooyinka halista badan ee tahriibka, isagoo uga digay in socdaalka lamadegaanka iyo Badda Mediterranean-ka uu horseedo tahriibin, dhiig-miirasho, xabsi iyo qatarro kale oo nafta galaafan kara.
Wuxuu sidoo kale ku dhiirrigeliyay dhalinyarada soo laabatay inaysan marnaba rajo-dhigin, balse ay ka faa’iideystaan fursadaha kala duwan ee ka jira gudaha dalka Soomaaliya.
Hawlgalka soo dhoweynta waxaa si wadajir ah uga qeyb qaatay dhowr hay’adood oo ka tirsan dowladda Soomaaliya, kuwaas oo ay ka mid yihiin Immigration and Citizenship Agency, Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation iyo Somali Police Force, iyadoo ay garab taagnaayeen bahwadaagta caalamiga ah ee mashruucan taageera.
Dalka Liibiya ayaa muddo dheer ahaa marin muhiim ah oo ay maraan dadka doonaya inay Badda Mediterranean-ka uga gudbaan qaaradda Yurub, waxaana dadkaas ku jira Soomaali u socota raadinta nolol dhaanta tii hore ama ka cararaya dhibaatooyinka amni-darro.
Muhaajiriinta u kala goosha gudaha Liibiya ayaa inta badan la kulma halisasaha ay ka mid yihiin xarig aan sabab lahayn, dhiig-miirasho ay u geystaan shabakadaha mukhalasiinta ah iyo qatarta aadka u sarreysa ee doonyaha badda lagula gooyo.
Tallaabadan ugu dambeysay ee dadka lagu soo celiyay ayaa qeyb ka ah dadaallada joogtada ah ee dowladda Soomaaliya iyo saaxiibbada caalamiga ahi ay ku gacan-qabanayaan muwaadiniinta tabaaleysan ee ku xayiran daafaha dunida, iyadoo laga caawinayo inay si iskood ah dalka ugu soo laabtaan dibna ugu dhex-galaan bulshada dhexdeeda.
