Haweeneyda u ololeysa arrimaha bulshada ee Soomaaliyeed, Sadia Moalim Ali, ayaa la xiray kaddib markii ay TikTok iyo Facebook uga hadashay barakicin khasab ah, qiimaha shidaalka oo cirka isku shareeray iyo eex-qaraabonimo. Sawir: Gacan-ku-samayis
“Maxaad u wadan weyday tuk-tukkaaga oo shaqadaada u qabsan weyday?” ayuu garsooruhu i weydiiyay kaddib markii saraakiisha maxkamaddu ay daareen muuqaallo laga soo qaaday akoonnadayda baraha bulshada. Waxaan TikTok iyo Facebook uga hadli jiray dhibaatooyinka saameeya dadka Soomaaliya, oo ay ka mid yihiin barakicinta khasabka ah ee ka dhacda caasimadda Muqdisho, qiimaha shidaalka oo sarreeya iyo eex-qaraabonimada ka jirta dowladda dhexdeeda.
- Advertisement -
Waxaan sidoo kale ka hadlay codsiyada shaqo ee isbitaallada iyo waaxyaha dowladda, halkaas oo saddex jeer oo kala duwan la iigu sheegay in aan bixinayo galmo beddelkeeda shaqo.
Soomaaliya, haweenka waxaa loo diidaa xaqa ay si buuxda uga qayb qaadan karaan bulshada ama ay ku cabbiri karaan fikirkooda. Looma la dhaqmo si ixtiraam leh. Haweenka hadla waxay halis ugu jiraan rabshad iyo, xaaladaha qaarkood, in la waayo.
Laba maalmood ka hor intaanan maxkamadda tegin, laba sarkaal oo booliis ah ayaa i afduubtay kuna qasbay gaari. Saldhigga booliiska, way i dharbaaxeen, madaxaygana marar badan ayay gidaar ku dhufteen. Waxaa la ii diiday inaan qareen la xiriiro, eed rasmi ahna la iguma soo oogin.
Garsooruhu wuxuu amray inaan xabsiga sii joogo inta ay mas’uuliyiintu baaritaan wadaan. Waxaa la ii geeyay xabsiga dhexe ee Muqdisho, halkaas oo ku dhowaad 120 haween ahi deggenaayeen qaybta haweenka, oo ay ku jireen qiyaastii 30 qof oo qolkayga ku jirtay. Xabsiga oo la dhisay xilligii gumeysiga ayaan waligiis dib loo dayactirin. Ma lahayn daaqado ama nalal, urkuna wuxuu ahaa mid aan loo adkaysan karin; musqusha keliyaana albaab ma lahayn, taas oo naga reebtay asturnaan.
Habeenkaygii ugu horreeyay wuxuu ahaa mid cabsi badan. Waxaa la iigu hayay xubno ka tirsan [kooxda xagjirka ah ee jihaad-doonka] al-Shabaab, kuwaas oo ka sheekaynayay dilal, qaraxyo iyo weerarro lagu qaaday dad caan ah. Aad ayaan u baqay oo waan seexan waayay.
Quraacdu waxay ka koobnayd shaah iyo hal xabbo oo rooti duugoobay ah. Qiyaastii saddex saacadood kaddib, waxaa nala siiyay nus saxan bariis ah. Ilaaladu waxay dalbanayeen laaluush haddii aan rabno inaan bannaanka u baxno si aan iftiinka qorraxda u helno.
Haween badan ayaa niyad-jabsanayay, waxayna la ildarnaayeen dhibaatooyin caafimaad. Waxaa igu dhacay cudurro maqaarka ah, miisaan badan ayaan lumiyay, caadadiina way iga istaagtay.
Markii maalmuhu sii socdeen, waxaan bilaabay inaan maqlo sheekooyinka maxaabiista kale. Hal haweeney ayaa xabsiga la dhigay iyadoo uur leh. Ninkeedii hore ayaa looga shakiyay inuu xubin ka yahay al-Shabaab, waxaana la ogaaday in akoonkoodii bangiga ee wadajirka ahaa ay soo galeen lacago aan caadi ahayn.
Iyadoo ay caawiyeen haweenkii kale, ayay gabadheeda ku dhashay gudaha qolkii ay ku jireen. Ilmuhu hadda waa 18 bilood jir. Aad ayaan u murugooday: ilmuhu wax dambi ah ma gelin, wuxuuna mudnaa nolol ka wanaagsan.
Mar kasta oo aan arko, waxaan xusuusan jiray gabadheyda, oo aan naas nuujinayay markii la i kaxeeyay. Laba gabdhood oo da’doodu tahay 13 iyo 17 sano ayaa sidoo kale ila xirnaa. Haween kale ayaa loo xiray daymo ama ganaaxyo aan la bixin. Badankoodu weligood qareen ma arag, waxaana lagu xukumay xabsi sannado soconaya iyaga oo aan fahmin dembiga lagu eedeeyay.
Waxaan garwaaqsaday in haween badan loo diiday waxbarasho lana tacaddiyay. Waxaan bilaabay inaan qaar ka mid ah baro akhriska iyo qorista.
Waxaan ku guuleystay inaan xabsiga ku helo taleefan, waxaanan la xiriiray idaacad maxalli ah. Waxaan aqbalay wareysi, sababtoo ah waxaan aaminsanaa in faafinta arrintan ay i ilaalin karto isla markaana ay dadka ku wargelin karto waxa dhacaya.
Hal saac kaddib markii wareysiga la baahiyay, koox rag ah ayaa qolkayga timid, waxayna i geeyeen qol loo adeegsado jirdil iyo ciqaab. Taliyaha xabsiga ayaa dharkayga iga siibay, isagoo iga qaaday xijaabkayga iyo diracayga, dabadeedna i garaacay. Gacmahayga oo dhabarka layga xiray ayaa la igu amray inaan laabtayda ku gurguurto, iyadoo biyo laygu shubayo. Qolka waxaa ku rakibnaa kaamirooyin CCTV ah.
Waxaan markale la hadlay warbaahinta, markanna Guardian. Waxaan rabay inaan caddeeyo inaanan dib u laaban doonin, isla markaana tacaddigu aanu iga aamusiin doonin. Xitaa haddii la i jirdilo, waxaan sii wadi lahaa inaan is-taago oo aan hadlo.
Kaddib markii wareysiga la daabacay, waxaa la iigu hanjabay kufsi. Maamulka xabsigu waxay sheegeen inay duubi doonaan weerarka, dabadeedna sii dayn doonaan duubista.
Saddex nin ayaa dhulka igu tuuray, xijaabkiina iga qaaday ka hor inta aysan faraxumayn galmo igula kicin. Weerarka waxaa lagu duubay taleefan gacanta ah.
Ugu dambayn waxaan helay qareen. Muddo bil ah oo aan xabsiga ku jiray kaddib, waxaan ka qayb galay dhageysigii ugu horreeyay ee saddex dhageysi maxkamadeed. Dacwad-oogayaashu waxay soo bandhigeen maqaalka Guardian ee ku saabsanaa jirdilkayga, waxayna igu eedeeyeen inaan faafinayo dacaayad ka dhan ah dowladda. Markaas ayaan fahmay in warbixintu ay meel xasaasi ah ku dhacday.
25-kii Juun, waxaa laygu helay inaan aflagaaddeeyay hay’adaha dowladda, waxaana lagu xukumay saddex sano oo xabsi ah. Waxay ila ahayd in madaxayga xabbad lagaga dhuftay. Waan gariirayay, araggayguna wuu daciifay.
Qareenkaygu racfaan ayuu qaatay. Ogaanshaha in dadku u ololeynayeen sii deyntayda ayaa sidoo kale rajo i siiyay. 12-kii Agoosto, maxkamadda racfaanka ee Banaadir [gobol] waxay laashay labadaba xukunkaygii iyo xukunkii saddexda sano ahaa, waxaana la ii sii daayay maalintaas.
Markii aan dib ula midoobay gabadheyda, ima aysan aqoonsan. Ciqaabta ay soo martay ayaa siyaabo badan uga darnayd wixii aniga igu dhacay.
Hanjabaaduhu way sii socdeen, waxaana la igu cadaadiyay inaan joojiyo hadalka fagaareyaasha. Xubno ka tirsan al-Shabaab ayaa la socday sida kiiskeygu u dhacay, waxayna doonayeen inaan ku biiro. Anigoo ka baqaya badbaadadayda, ayaan dalka ka baxay.
Hadda waxaan ka soo kabanayaa wixii dhacay. Waxaan rabaa taageero caafimaadka dhimirka ah, sababtoo ah weli waxaan la kulmaa xusuuso soo noqnoqda oo ku saabsan waqtigii aan xabsiga ku jiray. Sidoo kale waxaan qorayaa buug ka hadlaya waayo-aragnimadayda.
Anigoo adeegsanaya kanaalladayda baraha bulshada, waxaan sii wadaa u ololaynta qaar ka mid ah haweenkii aan xabsiga ku bartay. Inta badan dunidu ma aragto, waxaanan rabaa inaan gacan ka geysto xaqiijinta xorriyaddooda.
Sida ay ugu warrantay Sarah Johnson
Sadia Moalim Ali waa darawal rickshaw ah iyo qof u ololeeya arrimaha bulshada
