Khamiis, Luulyo 30, 2026
Saxafiyiin ka kala socda Soomaaliya, Itoobiya iyo Kenya ayaa tababar-bixiyeyaasha kula biiray sawir-kooxeed kaddib aqoon-is-weydaarsi heer gobol ah oo Nairobi lagu qabtay, kaas oo ku saabsanaa tebinta anshaxa leh ee udub-dhexaadka u ah dadka ka badbaaday gudniinka fircooniga ah (FGM), iyo doorka warbaahinta ee dardargelinta dadaallada lagu soo afjarayo dhaqankan.
Muqdisho (AX) – Guud ahaan Afrika, malaayiin haween iyo gabdho ah ayaa la kulmay dhaqan waxyeello leh oo bulshooyinka qaarkood ay ku tilmaamaan “gudniinka dumarka.” Khubarada caafimaadka iyo ururrada xuquuqda aadanaha ayaa diiddan ereygaas, iyaga oo ku tilmaamay mid caafimaad ahaan aan sax ahayn, kana digay inuu si khaldan ula simayo gudniinka ragga isla markaana qarinayo halista weyn ee habraacan.
Dhaqankan waxaa caalamku u aqoonsan yahay Gudniinka Fircooniga ah (FGM), waana xadgudub xuquuqda aadanaha ah oo gabdhaha iyo haweenka u keeni kara cawaaqib jireed, nafsiyeed iyo caafimaadka taranka ah oo suurtagal ah inay cimrigooda oo dhan saameeyaan.
Luqadda loo adeegsado qeexidda dhaqankan ayaa noqotay arrin muhiim u ah ololaha caalamiga ah ee lagu ciribtirayo FGM, gaar ahaan Soomaaliya, halkaas oo qiyaastii 99% haweenka iyo gabdhaha lagu sameeyey, sida ay sheegtay Equality Now.
“Erey-bixintu waa muhiim mar kasta oo aan ka hadlayno FGM. Waa inaan fahamnaa in gudniinka fircooniga ahi yahay jarjarid iyo dhaawac xubnaha taranka ah. Ma aha gudniin,” ayay tiri Judy Gitau, Agaasime Ku-xigeenka Bariga iyo Bartamaha Afrika ee Equality Now.
Judy Gitau, Agaasime Ku-xigeenka Bariga iyo Bartamaha Afrika ee Equality Now, ayaa la hadlaysa saxafiyiin ka kala socda Soomaaliya, Itoobiya iyo Kenya intii uu socday aqoon-is-weydaarsi heer gobol ah oo Nairobi lagu qabtay, laguna baranayey tebinta mas’uuliyadda iyo anshaxa leh ee gudniinka fircooniga ah (FGM).
Gitau ayaa Khamiistii la hadashay Hiiraan Online intii uu socday tababarka Nairobi, iyadoo carrabka ku adkaysay in ereyada ay saxafiyiintu doortaan ay qaabayn karaan fahamka dadweynaha ee FGM, isla markaana saamayn ku yeelan karaan dadaallada lagu soo afjarayo dhaqankan.
Gitau waxay sheegtay in FGM loogu yeero “gudniinka dumarka” ay yaraynayso culayska iyo halista waxa dhacaya. Waxay sharraxday in, si ka duwan gudniinka ragga, FGM uu ku lug leeyahay jaridda ama ka saarista nudaha caafimaad qaba ee xubnaha taranka dumarka, uuna sababi karo dhiig-bax daran, dhibaatooyin cimri-dhan ah iyo, xaaladaha qaarkood, dhimasho.
“Gudniinku waa uun ka saarista maqaar. Qofna khasab ma aha inuu jarayo neerfayaal, qanjirro ama xididdo. Laakiin mar kasta oo aan ka hadlayno FGM, waxaan ka hadlaynaa jaridda neerfayaasha iyo nudaha caafimaad qaba ee xubnaha taranka. Taasi waa sababta uu inta badan u dhaco dhiig-bax daran, mararka qaarkoodna xitaa dhimasho iyo nabarro cimri-dhan ah. Marka aan ugu yeerno ‘gudniinka dumarka,’ waxaan seegaynaa xaqiiqada arrinta,” ayay tiri.
Gitau waxay sidoo kale ugu baaqday saxafiyiinta inay doortaan luqad wax u sheegaysa dhegeystayaasha ama akhristayaasha iyada oo aan ceebayn, iyadoo ku doodday in warbaahintu ay ka hortagto fikradaha khaldan ee waxyeellada leh, isla markaana xaqiijiso in tebinta FGM ay ahaato mid sax ah.
Tilmaantaasi waxay waafaqsan tahay mabda’a Waxyeello Ha Geysan, kaas oo saxafiyiinta ku boorrinaya inay FGM ka tebiyaan iyaga oo aan waxyeello dheeraad ah u geysan dadka ka badbaaday ama ceebayn bulshooyinka uu dhaqankani ka jiro, isla markaana ilaalinaya saxnaanta, ixtiraamka iyo taxaddarka.
Iyadoo la raacayo habkan, Equality Now waxay saxafiyiinta kula talisaa inay FGM u soo bandhigaan xadgudub xuquuqda aadanaha ah, tacaddi ku salaysan jinsiga iyo xadgudub carruureed. Weriyeyaasha waxaa sidoo kale lagu dhiirrigelinayaa inay ka fogaadaan oraahyada maxalliga ah ee ammaana dhaqankan ama liida gabdhaha iyo haweenka aan lagu samayn, isla markaana ay ka hortagaan wararka khaldan iyo khuraafaadka dhaqameed ee loo adeegsado difaaca FGM.
Iyadoo adkaynaysa muhiimadda tebinta mas’uuliyadda leh, Gitau waxay ka digtay adeegsiga erayo meel-ka-dhac ah oo takooraya haweenka iyo gabdhaha aan lagu samayn FGM.
“Waa inaynaan adeegsan luqad ama erey-bixin meel-ka-dhac ah oo gabdhaha aan la gudin u sawiraysa inay si uun uga liitaan kuwa kale. Tebinteennu waa inay gudbisaa in tani tahay dhaqan waxyeello leh oo ay tahay inuu ku ekaado waayihii hore, isla markaana aan mar dambe lagu dhaqmin.”
Equality Now waxay sheegtay in heerka baahsanaanta FGM uu si weyn hoos ugu dhacay soddonkii sano ee la soo dhaafay dalal badan oo Afrikaan ah, oo ay ka mid yihiin Kenya, Masar iyo Burkina Faso. Soomaaliya, taa beddelkeeda, weli waxay leedahay mid ka mid ah heerarka ugu sarreeya dunida.
Equality Now waxay sheegtay in xaqiijinta Yoolalka Horumarka Waara (SDGs), gaar ahaan bartilmaameedka lagu ciribtirayo dhammaan dhaqamada waxyeellada leh ee ka dhanka ah haweenka iyo gabdhaha, ay dalalka uga baahan tahay inay dabagal iyo cabbir ku sameeyaan heerka baahsanaanta FGM ee dadkooda. Xog lagu kalsoonaan karo ayaa lama huraan u ah hagidda siyaasadaha, qiimaynta horumarka iyo xoojinta dadaallada lagu ciribtirayo dhaqankan.
