Itoobiya oo hub culus u daadgureyneysa xuduudda Eritrea iyadoo ay sii kordhayaan cabsida dagaal ballaaran
NAIROBI, Kenya – Urursiga taangiyada iyo hubka culus ee u dhow Eritrea ayaa xoojiyey cabsida laga qabo in colaadda dib uga soo cusboonaatay gobolka waqooyiga Itoobiya ee Tigray ay isu beddesho iska horimaad ballaaran oo dhex mara labada dal ee deriska ah.
- Advertisement -
Ciidamada dowladda Itoobiya ayaa qalabkan u raray dhinaca xuduudda Eritrea kaddib markii ay ku sii siqeen waqooyiga Tigray, sida lagu sheegay warbixinnada kormeerka colaadaha ee Arbacadii ay soo saartay Mashruuca Xogta Goobaha iyo Dhacdooyinka Colaadaha Hubeysan (ACLED).
“Goobjoogayaal ayaa arkay kolonyo badan oo taangiyo iyo hub culus ah oo ka soo dhaqaaqaysa Adigrat kuna sii jeedda Fatsi iyo Zalambessa,” ayay ACLED tiri, iyadoo tixraacaysa laba magaalo oo istaraatiiji ahaan muhiim ah oo ku dhow xuduudda Eritrea.
Ururku wuxuu sheegay in dhaq-dhaqaaqu uu billowday habeenkii Isniinta, kuna sii socday Talaadadii, kaddib markii ciidamada Itoobiya iyo dagaalyahannada xulafada la ah ee Tigray Peace Force (TPF) ay qabsadeen magaalooyinkaas.
Eritrea waxay beenisay eedeymaha Itoobiya ee ku saabsan faragelin milatari. Wasiirka Warfaafinta Yemane Gebremeskel ayaa Addis Ababa ku eedeeyey inay waddo “dagaal gardarro ah oo aan sabab lahayn.”
Asmara waxay sidoo kale ku baaqday tallaabo caalami ah. Wasiirka Arrimaha Dibadda Osman Saleh ayaa ugu baaqay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay inuu “qaado tallaabooyinka ka-hortagga ee lagama maarmaanka ah ee ka dhanka ah, si waafaqsan Cutubka VII ee Axdiga Qaramada Midoobay.”
Mashruuca Critical Threats Project, oo ah hay’ad Maraykan ah oo cilmi-baaris amni, ayaa qiimeyn uu Talaadadii soo saaray ku sheegay in ciidamada Itoobiya ay qiyaastii 37 kiiloomitir (23 mayl) waqooyi uga soo dhaqaaqeen Adigrat ilaa Zalambessa, iyaga oo aan la kulmin iska caabin xooggan.
Kooxdu waxay sidoo kale sheegtay in ciidamada Eritrea ay fariisimo difaac ka sameysteen waqooyiga Zalambessa, iyadoo xiganaysa kormeer milatari oo ku salaysan ilo furan. Baaxadda ciidamo-geynta Eritrea si madax-bannaan looma xaqiijin karin.
ACLED waxay sheegtay in ciidamada Eritrea ee ku sugnaa hareeraha marinka Zalambessa-Fatsi ay Isniintii dib uga tallaabeen xuduudda, halka dagaalyahannada Tigray ee ka soo horjeeday ay dib ugu gurteen dhinaca Debre Damo iyo Irob.
Dhaq-dhaqaaqaasi ma xaqiijinayo in askari kasta oo Eritrean ah uu ka baxay dhulka Itoobiya, halka xaaladda ka jirta qaybaha kale ee xuduuddu ay weli tahay mid aan caddeyn.
Horumarradan ayaa qayb ka ah weerar rogaal-celis ah oo Itoobiya ku qaadayso ciidamada xiriirka la leh Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF), oo ololaheeda dib u soo cusboonaaday uu xasillooni-darro ka abuuray waqooyiga Itoobiya.
TPF waxay taageertaa dowladda federaalka Itoobiya, halka Tigray Defense Forces ee iska soo horjeeda ay xiriir la leeyihiin TPLF.
Iskahorimaadyadii ugu dambeeyey ayaa Itoobiya iyo Eritrea geliyey khilaaf diblomaasiyadeed oo sii qadhaadh iyo is-hor-taag milatari.
Addis Ababa waxay Eritrea ku eedeysay inay ciidamo geysay Tigray isla markaana ay taageerto kooxaha mucaaradka hubeysan, eedeymo ay Asmara diidday.
Warqad uu u diray Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya Gedion Timothewos ayaa sheegay in Itoobiya aysan “haysan wax kale oo ay samayn karto marka laga reebo inay iska difaacdo Eritrea.”
Eritrea, dhankeeda, waxay Itoobiya ku eedeysay inay khatar gelinayso madax-bannaanideeda isla markaana ay doonayso inay abuurto cudurdaar loogu qaado tallaabo milatari oo ka dhan ah dhulka Eritrea.
Iska horimaadkan waxaa sidoo kale qaabeeyey dadaalka muddada dheer socday ee Itoobiya ay ugu jirto helitaanka marin ay ku gaarto Badda Cas. Eritrea waxay u aragtaa ujeeddadaas khatar suurtagal ah oo ku wajahan midnimadeeda dhuleed, gaar ahaan agagaarka dekedda istaraatiijiga ah ee Assab.
Itoobiya waxay ahayd dal aan bad lahayn tan iyo markii Eritrea ay xorriyadda qaadatay 1993-kii, waxayna marar badan sheegtay in helitaanka marin badeed uu muhiim u yahay horumarkeeda dhaqaale.
Labada dal waxay galeen dagaal xuduudeed intii u dhexeysay 1998 iyo 2000, waxayna dib u soo celiyeen xiriirkoodii diblomaasiyadeed 2018-kii. Ciidamada Eritrea ayaa markii dambe taageeray dowladda federaalka Itoobiya intii uu socday dagaalkii Tigray ee 2020-2022, balse xiriirka ayaa sii xumaaday kaddib heshiiskii nabadda ee Pretoria.
Urursiga milatari ee ugu dambeeyey wuxuu halis u yahay inuu wiiqo heshiiskaas, wuxuuna dib u soo nooleeyey walaaca laga qabo in dagaalka Itoobiya ka socda uu ku fido xuduudda caalamiga ah.
