Ra’iisul wasaaraha Qatar ayaa ku wajahan Tehran si uu dib ugu soo nooleeyo diblomaasiyadda, kaddib markii Washington iyo Iran ay is weydaarsadeen eedeymo la xiriira qorshayaasha Maraykanka ee lagu xoojinayo cadaadiska dhaqaale, iyada oo cunaqabateyn lagu saarayo dalalka iyo shirkadaha sii wada ganacsiga ay la leeyihiin Tehran.
Qatar, oo xadka badda kula leh Iran dhinaca Gacanka halka ay isla markaana xulufo la tahay Mareykanka, ayaa u shaqayn jirtay sidii dhexdhexaadiye qarsoodi ah oo u dhexeeya labada dhinac ee iska soo horjeeda. Waxay sidoo kale gacan ka geysatay xaqiijinta xabbad-joojintii bishii Juun oo si ku-meel-gaar ah u hakisay dagaalka.
- Advertisement -
Booqashada Sheekh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani waxay imanaysaa iyadoo dagaalku ku dhow yahay bishii lixaad. Inkasta oo goobaha dagaalku inta badan degganaayeen, haddana wadaxaajoodyadu weli ma dhalin horumar diblomaasiyadeed oo muuqda.
Khilaaafka ugu weyn wuxuu weli ku saabsan yahay Marinka Hormuz, oo ah marin muhiim u ah shixnadaha shidaalka dunida, kaas oo Tehran ay u adeegsatay aalad gorgortan.
Rasaasta hubka ayaa inta badan istaagtay. Taliska Dhexe ee milatariga Mareykanka ayaa sheegay in aan wax weerar ah lagu qaadin Iran ku dhowaad bil.
Taa beddelkeeda, Washington waxay u muuqataa inay xoogga saarayso cadaadis dhaqaale, iyadoo ku dhawaaqday qorshayaal lagu go’doominayo Iran iyo la-hawlgalayaasheeda ganacsi iyada oo loo marayo hir cusub oo cunaqabateyn ah.
Shixnadaha shidaalka ee mara Hormuz ayaa Isniintii hoos ugu dhacay heerkii ugu hooseeyay saddex bilood gudahood, iyadoo kaliya shan milyan oo fuusto maalintii ay ka gudbeen marinkan biyaha ah, sida ku cad xogtii ugu dambeysay ee raadraaca maraakiibta.
Kahor dagaalka, qiyaastii 20 milyan oo fuusto oo saliid cayriin ah ayaa maalin kasta mari jirtay marinka.
Xoghayaha Maaliyadda Mareykanka Scott Bessent ayaa Isniintii ku tilmaamay ololahan la qorsheeyay “neef-qabatayn dhaqaale” oo lagu hayo Iran.
Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian ayaa shalay sheegay in cunaqabateyntu “aanay waxba gaari doonin”.
Ra’iisul Wasaaraha Qatar Sheekh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani
Ilaalada Kacaanka Iran ayaa shalay sheegay in Tehran iyo Cumaan ay ku heshiiyeen sida loo qaybsanayo maamulka marin-biyoodkan iyo dakhligiisa. Ilo sare oo Iiraani ah ayaa haddana markii dambe sheegay in labada dal ay wali ka wada xaajoonayaan faahfaahinta kama dambaysta ah.
Wararkii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe
In kasta oo ololihii duqeymaha cirka ee billowgii dagaalka si weyn u wiiqay awoodaha milatari ee caadiga ah ee Iran, haddana Tehran waxay weli haysataa awood gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo ku filan inay khatar ku geliso dalalka Khaliijka ee martigeliya saldhigyada Mareykanka isla markaana carqaladeyso isu socodka maraakiibta shidaalka ee marinka.
Markab shidaal sida oo uu ku dhacay ‘gantaal aan la garanayn’
“Gantaal aan la garanayn” ayaa toddobaadkan ku dhacay markab shidaal sida oo marayay Marinka Hormuz, taas oo sababtay dab markii dambe la damiyay, sida ay sheegtay hay’ad badeed oo Britain ah.
“Maamullada maxalliga ah ayaa soo sheegay in markab shidaal sida ay ku dhacday gantaal aan la garanayn, taas oo dab ka dhalisay markabka, dabkaas oo tan iyo markaas la damiyay,” ayay tiri United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO).
Hay’addu waxay sheegtay in dhacdadani ay ka dhacday agagaarka Khasab, oo ah magaalo xeebeed ku taalla Cumaan, islamarkaana Talaadadii loo soo sheegay UKMTO.
Ma jirin wax dhaawac ah oo soo gaaray shaqaalihii markabka, mana jirin waxyeello deegaan oo ay maamulladu soo sheegeen, ayay tiri.
Baaritaan lagu ogaanayo sababta ayaa socda, ayay hay’addu raacisay.
Ogeysiiska internet-ka lagu daabacay ma uusan sheegin jinsiyadda markabka ama halka uu ku sii jeeday.
Ururka Caalamiga ah ee Badaha ee Qaramada Midoobay ayaa diiwaangeliyay 70 dhacdo oo ka dhacay Marinka Hormuz tan iyo 28-kii Febraayo, kuwaas oo sababay dhimashada 19 badmaax.
Kumanaan kale ayaa la dilay, inta badan Iran iyo Lubnaan, tan iyo markii Mareykanka iyo Israa’iil ay weerarro ku qaadeen Iran. Waxay sheegeen in ujeeddooyinkoodu ahaayeen in laga hortago Tehran inay hesho hub nukliyeer ah, in la taageero Iiraaniyiinta doonaya inay xukunka ka tuuraan dowladdooda, iyo in la burburiyo barnaamijka gantaallada ee dalka.
Sheekh Mohammed wuxuu intii uu joogo Tehran kala hadli doonaa dadaallada dhexdhexaadinta ee Qatar ay sii waddo iyo horumarrada kale ee gobolka, sida uu sheegay afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran Esmaeil Baghaei.
Xoghayaha Maaliyadda Mareykanka Scott Bessent ayaa toddobaadkii hore Iran ugu hanjabay ‘cunaqabateyntii ugu adkayd taariikhda’
Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Qatar ayaa barta X ku sheegay in wadahadalladu ay sidoo kale ka hadli doonaan xorriyadda isu socodka badda ee Marinka Hormuz iyo baahida loo qabo in dib loo soo celiyo xaaladihii jiray ka hor 28-kii Febraayo. Mas’uulka Qatari-ga ah ayaa sheegay in Sheekh Mohammed uu sidoo kale mas’uuliyiinta Iran kala hadli doono siyaabaha “xiisadda loo dejin karo loona abuuri karo jawi ku habboon wada hadal.”
Marin-biyoodkan caalamiga ah wuxuu oggolaan jiray isu socod xor ah kahor dagaalka. Tan iyo markaas, Iran waxay sii haysatay gacan-ku-haynta marinka iyadoo uga faa’iidaysanaysa cadaadis ahaan iyo il dhaqaale, iyadoo doonaysa inay lacag gudbin ah ka qaaddo maraakiibta ka tallaabaya — dalab uu Mareykanku ka soo horjeedo.
“Heshiis lala gaaro Cumaan oo ku saabsan Marinka Hormuz weli lama dhammaystirin,” ayuu ilo sare oo Iiraani ah u sheegay Reuters, isaga oo sheegay in wadaxaajoodyada faahfaahinta heshiiska ay wali socdaan.
Warbixintaasi waxay u muuqatay mid ka hor imanaysa hadallo ka soo yeeray Sarreeye Guuto Hossein Mohebbi, oo ah afhayeenka Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah, kaas oo sheegay in Iran iyo Cumaan ay “gaareen natiijooyin ay labada dhinacba aqbali karaan” oo ku saabsan maamulka marinka iyo dakhligiisa.
Mr Mohebbi wuxuu sheegay in marinku sii xirnaan doono ilaa Washington ay ka fuliso dalabaadka Tehran ee ku jira xabbad-joojinta ku-meel-gaarka ah, ama is-afgaradka, oo ay labada dhinac kala saxiixdeen bishii Juun ka hor inta aan heshiiskaasi burburin.
Dalabaadkaas waxaa ka mid ah in la qaado go’doominta Mareykanka ee dekedaha Iran, in magdhow la bixiyo iyo in cunaqabateynta la qaado.
Iran iyo Cumaan waxay toddobaadyo badan ku jireen wadaxaajoodyo goos-goos ah oo ku saabsan sida loo maareynayo isu socodka marinka.
Tehran iyo Washington labaduba waxay isku dayeen inay awood ku yeeshaan marin-biyoodka, iyagoo dhaqan gelinaya go’doomino kala gaar ah.
