Hoggaamiyeyaasha Baasifigga ayaa Fiji ka furay kulan cimilada oo Qaramada Midoobay taageerto, iyaga oo dunida u jeediyay baaq degdeg ah: dhegaysta bulshooyinka horeba ula nool cawaaqibta meeraha sii kululaanaya.
Shirka ka dhacaya magaalada Nadi ee Fiji wuxuu diiradda saarayaa Baasifigga, oo ah mid ka mid ah gobollada ugu nugul isbeddelka cimilada. Badaha sii kacaya ayaa halis gelinaya guryaha iyo bulshooyin dhan, halka biyaha sii kululaanaya ay sababayaan caddaynta baahsan ee dhagaxyada shacaabka.
- Advertisement -
Wadahadallada ka socda Nadi iyo dalka jasiiradaha atoll-ka ah ee Tuvalu waxay hordhac u yihiin COP31, shirweynaha weyn ee Qaramada Midoobay ee cimilada oo la filayo inuu bisha dambe ka dhaco Turkiga.
Hoggaamiyeyaasha Baasifigga waxay dawladaha ku boorrinayaan inay ilaaliyaan yoolka lagu xaddidayo kulaylka caalamiga ah 1.5C, ballaariyaan helitaanka maalgelinta cimilada, isla markaana miisaan weyn siiyaan waxyeellada loo geysanayo badaha dunida.
Lynda Tabuya oo khudbad ka jeedinaysa Shir-madaxeedka Baasifigga ee Ka-hor COP31
Heerarka badda ayaa ku kacaya xawaare aan hore loo arag iyadoo baduhu kululaanayaan, barafyada waaweyna dhalaalayaan, sida lagu sheegay warbixin Qaramada Midoobay ah.
Warbixinta, oo la daabacay bishii Agoosto, waxay ka digtay in ilaa 1.2 bilyan oo qof ay barakici karaan marka la gaaro 2050. Waxay sheegtay in dalalka jasiiradaha Baasifigga ay la kulmayaan kororka heerka badda oo laba jibbaar ka sarreeya celceliska caalamiga ah.
Waxay sidoo kale tilmaantay yaraanta weyn ee maalgelinta. Dalalka soo koraya waxay u baahan yihiin inta u dhexeysa $310bn iyo $365bn si ay ula qabsadaan isbeddelka cimilada, hase yeeshee waxay heleen oo keliya $26bn (€23bn) oo maalgelin la-qabsiga ah sannadkii 2023.
“Maanta Fiji, waxaan mar kale dunida ugu baaqaynaa inay himilada la jaanqaaddo fulinta,” ayuu yiri Wasiirka Cimilada Australia Chris Bowen, oo sidoo kale ah madaxweynaha wadaxaajoodyada COP31.
Chris Bowen ayaa sheegay in ka-hor COP uu diiradda saari doono “ururinta, ka faa’iidaysiga, iyo ku shaqaynta aqoonta dadka halkan safka hore uga hawlanaa isbeddelka cimilada”
Hoggaamiyeyaasha gobolka ayaa ku tilmaamay kulanka ka-hor COP fursad doodda caalamiga ah ee cimilada si toos ah loogu keeno Baasifigga.
Liiska martida oo kooban
Laakiin mas’uuliyiintu waxay qireen in liiska ka qaybgalayaashu uu ka gaaban doono intii ay rajaynayeen.
Wax ka yar dersin hoggaamiye qaran ayaa si fagaare ah u xaqiijiyay inay qorsheynayaan ka qaybgalka.
Australia waxay bishii hore ku dhawaaqday in 4,000 oo qof oo ka socda 60 dal ay ka qayb geli doonaan, inkasta oo aysan bixin faahfaahin dhammaystiran oo ku saabsan ka qaybgalayaasha.
Dadka la filayo inay ka qayb galaan waxaa ka mid ah Wasiirka Arrimaha Dibadda Nepal Shisir Khanal. Nepal ayaa weli la tacaalaysa raadadkii fatahaadihii Himalaya ee bishii Agoosto, kuwaas oo dilay ku dhowaad 1,500 qof, kana dhigay 5,800 qof kuwo lagu la’yahay Nepal iyo Shiinaha.
Ergada sare ee ka qayb galaysa wada-hadallada Baasifigga ayaa sidoo kale booqasho hal maalin ah ku tegi doonta Tuvalu, halkaas oo mas’uuliyiintu horeba u qorshaynayaan dib u dejinta dadka maadaama badaha sii kacaya ay ku soo durkayaan dalka hooseeya.
Funafuti, caasimadda, waxay ugu sarreysaa oo keliya laba mitir oo ka sarreeya heerka badda. Laba ka mid ah sagaalka atoll ee shacaabka Tuvalu ayaa horeba inta badan u qariyay biyaha soo durkaya.
‘Hadda si go’aan adag leh u tallaaba’
“Kororka heerka badda ma aha khatar mustaqbalka ah, waa xaqiiqo maanta taagan,” ayuu Ra’iisul Wasaaraha Tuvalu Feleti Teo u sheegay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ka hor inta aysan bilaaban wada-hadallada cimilada.
“Farriinta Tuvalu waa cad tahay: dunidu waa inay hadda si go’aan adag, wadajir ah, oo degdeg leh u tallaabtaa si loo ilaaliyo mustaqbalka jiilalka imanaya.”
Waxa la filayaa in tiro yar oo hoggaamiyeyaal ah ay ku biiraan qaybta safarka ee Tuvalu
“Waxay kaa dhigaysaa inaad u malayso inaan cidna danaynayn,” ayuu yiri saynisyahanka badaha Rajneel Singh, oo ka tirsanaa koox diiwaangelisay dhimashada baahsan ee shacaabka ku wareegsan Tuvalu.
“Aad iyo aad bay u murugo badan tahay.”
Kulaylka daran oo khatar gelinaya haweenka uurka leh & dhallaanka cusub
Madaxa Cimilada Qaramada Midoobay Simon Stiell ayaa la filayaa inuu shirka uga digo in kulaylka daran uu haweenka uurka leh iyo dhallaanka cusub gelinayo khatar sii kordhaysa.
Mr Stiell wuxuu tixraaci doonaa sahan cusub oo ay in ka badan saddex meelood laba meel xirfadlayaasha caafimaadka ee shan qaaradood ka kala tirsan sheegeen inay arkeen dhibaatooyin la xiriira kulayl daran shantii sano ee la soo dhaafay.
“Heerkulka sii kacaya wuxuu ka dhigan yahay khatar sii kordhaysa xilliga uurka.
“Kulaylka daran ee isbeddelka cimiladu keento xilliga uurka ayaa si sii kordheysa loola xiriirinayaa dhalmo xilli hore ah, dhalmo ilmo meyd ah, miisaan dhalasho oo hooseeya, iyo dhibaatooyin hooyada ku dhaca.
“Sawirku waa cad yahay aadna wuu u walaac badan yahay: marka kulaylka daran sii xumaado, uurka iyo dhalmadu waxay hadda noqdeen meel nugul oo cusub oo ka mid ah qalalaasaha cimilada caalamiga ah, waana mid suurtagal ahaan dhimasho keeni karta,” ayuu Mr Stiell ku yiri bayaan ka hor khudbaddiisa.
Sahanka, oo ay dalbatay hay’adda samafalka Wellcome, ayaa wareystay 1,000 umuliso iyo dhakhtar oo ku kala sugan Boqortooyada Midowday, Australia, Hindiya, Brazil iyo Zimbabwe.
Guddoomiyaha Wellcome iyo Ra’iisul Wasaarihii hore ee Australia Julia Gillard ayaa sheegtay in isbeddelka cimiladu uu hooyooyinka iyo dhallaanka u bandhigayo khatar sii kordhaysa.
“Kulaylka daran waa dilaa aan muuqan, balse haweenka uurka leh waa inaysan noqon kuwo aan muuqan. Hoggaamiyeyaashu waxay haystaan caddeymaha iyo xalalka ay u baahan yihiin – hadda waa inay tallaabaan,” ayay Gillard tiri.
Ku dhowaad dhammaan umulisooyinka iyo dhakhaatiirta la sahmiyay ayaa sheegay inay daweeyeen hooyooyin ama dhallaan uu saameeyay kulayl daran.
Qiyaastii saddex meelood meel ayaa sheegay inay arkeen miisaan dhalasho oo hooseeya ama korriin xaddidan, dhibaatooyin quudin, fuuqbax ama xanuun la xiriira kulaylka oo ay u aaneeyeen kulayl daran.
