Ilaalada Kacaanka Iran ayaa sheegtay inay garaaceen booyad isku dayaysay inay marto waxa ay ku tilmaameen “waddo sharci-darro ah” oo ku taalla Marinka Hormuz, oo ah marin badeed muhiim u ah maraakiibta, kaas oo Tehran ay isku dayday inay xirto tan iyo markii uu billowday dagaalka Bariga Dhexe.
Ilaalada ayaa sheegtay in ciidamada Iran ay “la wareegeen maamulka marinka”, sida lagu sheegay war-saxaafadeed ay baahisay wakaaladda wararka dawladda Iran ee IRNA.
- Advertisement -
“Iyadoo hawshan la fulinayo, dhowr saacadood ka hor, markab weyn oo sida gaaska LPG ah oo lagu magacaabo NV Sunshine, kana tirsan shirkadda NatWit, kaas oo isku dayayay inuu ka gudbo waddada sharci-darrada ah ee koonfurta Marinka Hormuz, ayaa la garaacay,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.
Sheegashadan ayaa timid xilli Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian uu ka digay in wada-hadallada nabaddu guulaysan karaan oo keliya haddii lagu qabto iyada oo aan jirin “cadaadis iyo hanjabaad”.
Dadaallada caalamiga ah ee lagu doonayo in lagu soo afjaro colaadda toddobada bilood socotay, oo ku bilaabatay duqeymo Maraykan iyo Israa’iil ay ku qaadeen Iran bishii Febraayo, ayaa weli hakad ku jira tan iyo xagaagii.
Iraaniyiin ayaa ag maraya boodh ka dhan ah Trump oo ku yaalla waddo ku taalla Tehran
Washington iyo Tehran ayaa bishii Juun gaaray is-afgarad qeexaya waddo suuragal ah oo lagu soo afjari karo colaadda. Hase yeeshee, weerarrada Iran ay ku qaaday maraakiibta Marinka Hormuz ayaa horseeday olole milatari oo Maraykanku dib u cusboonaysiiyay.
Wadahadallo dadban oo dambe oo labada dal dhexmaray, kuwaas oo lagu qabtay dhinacyada shirkii Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, ayaa ku guuldarraystay inay keenaan horumar muuqda.
“Wadahadalku wuxuu leeyahay macne iyo fursad guul oo keliya marka uu ku salaysan yahay is-ixtiraam iyo ballanqaadyo wadajir ah, isla markaana uu ka madhan yahay cadaadis iyo hanjabaad,” ayuu Mr Pezeshkian ka sheegay shir madaxeedka Barwaaqo-sooranka Dawladaha Madaxa Bannaan (CIS) ee Turkmenistan.
“Wadaxaajood lagu qabto hooska awooddu ma aha wadaxaajood, ee waa ku khasbid iyo qasbid,” ayuu yiri, isaga oo ka digay in cunaqabataynta Iran ay carqaladeyn doonto “ganacsiga gobolka, isku-xirnaanta, tamarta, iyo nidaamka.”
Mr Pezeshkian ayaa sheegay in wadaxaajoodyadii lala yeeshay Maraykanka aysan dhalin wax natiijo macno leh, balse ay beddelkeeda xigeen weerarro kale.
“Cadow maalin kasta ku dhaqma dilal qorshaysan, cunaqabatayn, cadaadis iyo hanjabaad, isla markaana jebiya ballanqaadyadiisa, wadaxaajood lala galo waa wax aan macno lahayn,” ayuu yiri.
Maraykanku wuxuu toddobaadyadii u dambeeyay yareeyay hawlgalladiisa milatari isaga oo kordhiyay cadaadiska dhaqaale, mana uusan fulin wax duqeyn ah oo ka dhan ah Iran tan iyo 1 Sebtembar.
Maraykanka iyo Israa’iil ayaa ku adkaystay in dagaalku lagama maarmaan u ahaa in Iran laga joojiyo horumarinta hubka nukliyeerka, oo ah ujeeddo ay Tehran marar badan beenisay inay raadinayso.
Wadahadalladu tan iyo markaas waxay si isa soo taraysa diiradda u saareen dib u furista Marinka Hormuz, oo ah marin-biyoodka muhiimka ah ee Gacanka halkaas oo lagu qaado qayb weyn oo ka mid ah shidaalka gobolka, kaas oo si wax ku ool ah u xirnaa tan iyo markii dagaalku billowday.
Putin iyo Pezeshkian oo kulmay
Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin ayaa shalay sheegay inuu sameyn doono “wax kasta” oo awooddiisa ku jira si uu gacan uga geysto soo afjaridda dagaalka, intii lagu jiray kulan uu la yeeshay Mr Pezeshkian ka hor shir madaxeedka, sida ay weriyeen warbaahinta Ruushka.
“Waxaan diyaar u nahay inaan sameyno wax kasta oo awooddeena ku jira si aan uga qayb qaadanno xallinta xaaladdan,” ayuu Mr Putin yiri.
Waxa uu sheegay in Iran ay samaysay “dadaallo dhab ah oo lagu soo afjarayo dagaalka” tan iyo markii duqeymaha Maraykan iyo Israa’iil ay bilaabmeen 28 Febraayo, sida ay sheegeen wakaaladaha wararka Ruushka.
Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin iyo Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian oo kulan ku leh Turkmenbashi
Mr Putin ayaa sidoo kale ku tilmaamay xiriirka Iran iyo Ruushka mid maray “horumar togan”.
Labada dalba waxay wajahayaan cunaqabatayn ballaaran oo reer Galbeedku saareen, waxayna ballaariyeen iskaashigooda diblomaasiyadeed iyo milatari tan iyo markii Ruushku uu weerarkiisa ka bilaabay Ukraine bishii Febraayo 2022, taas oo gelisay xiriir ay sii kordhayso isku-tiirsanaantooda.
Ukraine iyo dawladaha reer Galbeedka ayaa Iran ku eedeeyay inay Ruushka siisay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Shahed iyo gantaallada riddada gaaban, kuwaas oo loo adeegsaday weerarrada ka dhanka ah Ukraine.
Warbaahinta Maraykanka ayaa sidoo kale werisay in Ruushku Iran siiyay xog loo adeegsaday weerarro lagu qaaday bartilmaameedyo Maraykan ah oo ku yaalla Bariga Dhexe.
“Waxaan ku jirnaa wada-hadal, balse mar kasta oo aan la xaajoonno Maraykanka, mar kale ayay weeraraan,” ayuu Mr Pezeshkian ku yiri wada-hadalladiisii uu la yeeshay Mr Putin, sida ay warbaahinta dawladda Iran sheegtay.
Iran waxay rabtay in wadaxaajoodyadu keenaan “qaab-dhismeed kama dambays ah” oo lagu soo afjarayo colaadda, ayuu Mr Pezeshkian yiri.
Hase yeeshee, wuxuu Maraykanka ku eedeeyay inuu “isku dayayo inuu siyaasadihiisa iyo aragtiyihiisa ku soo rogo dhammaan dalalka”.
“Haddii Maraykanku ku adkaysto inuu raaco hannaan hal dhinac ah, xal ma suurageli doono,” ayuu yiri, sida ay warbaahinta dawladda sheegtay.
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa Golaha Guud ee Qaramada Midoobay u sheegay bishii Sebtembar inuu wajahayo doorasho ku saabsan in Iran “la baabi’iyo” haddii ay diiddo inay heshiis gaarto.
Tan iyo markaas, hase yeeshee, madaxweynaha Maraykanku wuxuu meesha ka saaray weerar kale oo lagu qaado Iran ka hor doorashooyinka dhexe ee Maraykanka ee 3 Nofeembar, isaga oo sheegay in Washington ay wada-hadallo “wax-soo-saar leh” la leedahay jamhuuriyadda Islaamiga ah.
CIS waxaa la aasaasay 1991-kii si ay u noqoto madal wada-hadal ay yeeshaan jamhuuriyadihii hore ee Midowgii Soofiyeeti.
Dhowr xubnood ayaa tan iyo markaas ka baxay. Georgia waxay ka baxday kadib dagaalkeedii 2008 ee ay la gashay Ruushka, Ukraine waxay hakisay ka qaybgalkeeda kadib markii Ruushku qabsaday Crimea 2014-kii, halka Moldova ay baxday 2023 iyadoo raadinaysa xiriir dhow oo ay la yeelato Midowga Yurub.
Shir madaxeedkan ayaa dhacaya xilli dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu doonayo in lagu soo afjaro duullaanka Ruushka ee Ukraine ay sidoo kale u muuqdaan inay gaareen meel adag, iyadoo labada dhinac ay xoojinayaan weerarradooda.
