Iiraan ayaa ka digtay in weerar kasta oo cusub oo Mareykanku ku qaado hantideeda uu kicin doono aargoosi, iyadoo tilmaamtay kaabeyaasha tamarta ee baaxadda weyn leh kana nugul gobolka, isla markaana sheegtay in danaha shidaalka iyo gaaska Mareykanka ay sidoo kale bannaanka yaallaan.
“Haddii la beegsado hantideenna, idinkana waa la idin beegsanayaa,” ayuu yiri Guddoomiyaha Baarlamaanka Iiraan Mohammad Baqer Qalibaf ka dib markii weerarro ay isweydaarsadeen Mareykanka iyo Iiraan oo lagu qaaday maraakiibta dhammaadka toddobaadka ay mar uun Isniintii gaarsiiyeen qiimaha saliidda heerarkii ugu sarreeyay lix toddobaad.
- Advertisement -
Axaddii, sarkaal sare oo dhanka amniga Iiraan ah, Mohsen Rezaei, ayaa sheegay in Tehran ay maalmaha soo socda ku dhawaaqi doonto qorshayaal ku saabsan aag cusub oo xaddidan oo ka jira Gacanka. Wuxuu intaas ku daray in Iiraan ay dhowaan ansixin doonto khariidado marin cusub oo maraakiibta ah oo dhex mara Marinka Hormuz.
Iiraan ayaa hakisay isu socodka marinka, oo ah waddo muhiim u ah sahayda shidaalka iyo gaaska dunida, tan iyo markii dagaalku billowday 28-kii Febraayo weerarro ay Mareykanka iyo Israa’iil qaadeen.
“Waxaan kaliya ballanqaadi doonnaa in Marinka Hormuz uu furnaado marka ay iyagu (Mareykanku) joojiyaan qalalaasaha, hanjabaadaha iyo weerarrada ka dhanka ah Iiraan,” ayuu yiri Mr Rezaei.
Digniinta Mr Qalibaf waxay muujisay adkaysiga Tehran waxayna u muuqatay jawaab ay ka bixinayso hadal uu dhawaan jeediyay Xoghayaha Difaaca Mareykanka Pete Hegseth oo ahaa in maraakiibta shidaalka ee Iiraan ay yihiin “aan isdifaaci karin”.
“Waa sahlan tahay: silsiladda soo saarista shidaalka iyo gaaska ee halkan ku taalla waa baahsan tahay, waa la gaari karaa, waana furan tahay. Shirkadaha shidaalka iyo gaaska Mareykanka ee ku kala sugan biyahan iyo xarumahan waxay wadaagaan nuglaantaas,” ayuu Mr Qalibaf, oo ah wadaxaajoodaha ugu sarreeya Iiraan, ku qoray X.
“Haddii la beegsado hantideenna, idinkana waa la idin beegsanayaa. Hore ayaan taas u caddeynay. Weydii saldhigyada aan hadda sii shaqayn karin,” ayuu ku daray, isagoo tixraacaya weerarradii Iiraan ku qaaday saldhigyada milatari ee Mareykanka ee gobolka intii uu socday iskahorimaadku.
Iiraan iyo Mareykanka oo weerarro isweydaarsanaya
Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump weli ma uusan xaqiijin ujeeddooyinkii uu qeexay markii uu bilaabay “Operation Epic Fury” bishii Febraayo: soo afjaridda barnaamijka nukliyeerka ee Iiraan, xakamaynta awooddeeda ay ku weerari karto dalalka deriska ah iyo abuurista xaalado ay Iiraaniyiintu kaga saari karaan hoggaamiyayaashooda.
Hoggaamiyeyaasha wadaaddada ah ee Iiraan weli waxay hayaan xukunka waxayna doonayaan inay dagaalka uga soo baxaan iyagoo ku jira meel ka xooggan. Tehran waxay dalbanaysaa in cunaqabataynta laga qaado waxayna rajaynaysaa inay ka qaaddo maraakiibta isticmaasha marinka khidmad, marinkaas oo uu ka gudbi jiray shan meelood meel ka mid ah shixnadaha shidaalka iyo gaaska caalamka ka hor colaadda.
Isweydaarsiga milatari intiisa badan wuu yara istaagay qayb weyn oo ka mid ah Agoosto, balse weerarrada is-daba-joogga ah ayaa dib u billowday kadib markii xabbad-joojin ku-meel-gaar ah oo lagu heshiiyay Juun ay billowday inay burburto. Dadaallada dib loogu soo nooleynayo geeddi-socodka nabadda wax horumar ah oo badan ma sameyn.
Jasiiradda Kharg, oo ah xarunta ugu muhiimsan ee dhoofinta saliidda Iiraan, ayaa Mareykanku weeraray dhammaadkii toddobaadka
Ciidamada Mareykanka ayaa Sabtidii beegsaday saddex markab oo shidaal oo Iiraan leedahay, oo uu ku jiro mid ku dhow Jasiiradda Kharg, oo ah xarunta ugu weyn ee dhoofinta saliidda Iiraan, sida uu sheegay Taliska Dhexe ee Mareykanka. Weerarradu waxay daba socdeen weerarro ay Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iiraan ku qaadeen maraakiib dagaal oo Mareykanku ku leeyahay gobolka.
Tehran waxay muujisay inay weli awood u leedahay inay beegsato danaha Mareykanka ee dalalka deriska ah isla markaana carqaladeyso shixnadaha saliidda ee mara Marinka Hormuz.
Xogta maraakiibta ayaa muujisay in celcelis ahaan 10 markab oo badeecooyin sida ay ka gudbeen marinka maalin kasta 10-kii maalmood ee ka horreeyay, taas oo ah heerkii ugu hooseeyay tan iyo Maajo.
Carqaladdu waxay gacan ka geysatay kor u kaca qiimaha saliidda Isniintii. Qiimaha mustaqbalka ee saliidda Brent ee LCOc1 ayaa gaaray $97.93 halkii fuusto, waana heerkii ugu sarreeyay tan iyo 24-kii Luulyo, ka hor inta uusan dib ugu dhicin $96.19.
Cunaqabataynta iyo xanibaadda saliidda oo dhaqaalaha cadaadis saaraya
Iiraan waxay ballanqaadday inay xoojin doonto dadaallada wax looga qabanayo dhaawaca dhaqaale ee ay sababtay cunaqabataynta Mareykanka.
Laakiin saddex ilo sare oo Iiraani ah ayaa sheegay in ololaha Mareykanka ee lagu cadaadinayo dalka iyada oo la xannibayo dhoofinta saliidda lagana carqaladeynayo shabakadaha looga baxsado cunaqabataynta ay sii adkaanayso in Tehran u adkaysato.
Mr Qalibaf ayaa dhammaadkii toddobaadka sheegay in, marka laga soo tago ololaha milatari, halganka ugu weyn ee Iiraan hadda uu yahay ilaalinta wax-soo-saarka iyo nolol-maalmeedka dadka. Wuxuu aqoonsaday isbedbedelka lacagta, sicir-bararka, shaqo la’aanta iyo maareynta suuqyada inay yihiin caqabado waaweyn.
Colaadda ayaa sidoo kale ku fidisay khataro dhaqaale iyo amni dalalka Carabta ee Khaliijka ee soo saara saliidda, oo ay ku jirto Imaaraadka Carabta, kaas oo la kulmay weerarro gantaallo ah oo Iiraan ka timid iyo weerarro lagu qaaday maraakiibtiisa shidaalka ee Marinka Hormuz.
Anwar Gargash, oo ah la-taliye u ah madaxweynaha Imaaraadka, ayaa sheegay in dalku uu horumarinayo jidad kale oo loogu talagalay dhoofinta tamarta iyo ganacsiga si aan loogu “qafaalan” dagaalka.
Saameynta xanibaadda Iiraan ee Marinka Hormuz ayaa gaartay Mareykanka sidoo kale, halkaas oo qiimaha shidaalku sare u kacay.
Kordhintaasi waxay dhaawacday sumcadda Mr Trump xilli xisbigiisa Jamhuuriga uu isu diyaarinayo doorashooyinka Nofeembar oo go’aamin doona cidda maamuli doonta Kongareeska.
