Inta badan ardayda Faransiiska ayaa maanta ku laabtay fasallada kaddib maalmo mudaharaadyo ah oo looga soo horjeeday xaaladaha iskuullada ee sii xumaanaya, iyadoo Qaramada Midoobay ay muujisay “walaac” ku saabsan isku dhacyada mararka qaarkood isu beddelay rabshado.
Tan iyo markii ardayda dugsiyada sare ay xireen goobaha laga galo dabayaaqadii Sebtembar, tobannaan kun oo qof ayaa ku biiray mudaharaadyo ka dhacay guud ahaan dalka, taas oo ku qasabtay mas’uuliyiinta inay geeyaan booliis ka hortaga rabshadaha.
- Advertisement -
Dibadbaxayaasha, oo intooda badan da’doodu u dhaxayso 15 iyo 18 jir, ayaa tilmaamay yaraanta macallimiinta, jadwallada ciriiriga ah, fasallada oo sii xumaanaya iyo dhismayaasha iskuullada oo aan u diyaarsanayn inay u adkaystaan heerkulka sii kacaya.
Wasaaradda caddaaladda Faransiiska ayaa maanta sheegtay in in ka badan 6,800 qof la xiray tan iyo markii mudaharaadyadu billowdeen. Qiyaastii 86% dadka la xiray waxay ahaayeen carruur aan qaangaarin.
Booliiska oo madfac biyo ah ku ridaya dibadbaxayaasha intii lagu jiray mudaharaad ka dhacay Bastille
Qaramada Midoobay ayaa maanta sheegtay inay rabshadaha “walaac kula socoto” waxayna dhammaan dhinacyada ugu baaqday inay nabadda ilaaliyaan.
“Waxaan walaac kula soconnaa dhacdooyinka la xiriira mudaharaadyada ardayda iyo xannibaadaha dugsiyada sare ee Faransiiska, kuwaas oo qaarkood isu beddeleen rabshado,” ayay tiri Shabia Mantoo, oo ah afhayeenka hay’adda xuquuqda aadanaha ee Qaramada Midoobay.
Inkastoo inta badan mudaharaadyadu ahaayeen kuwo nabdoon, qaar ka mid ah dibadbaxayaasha ayaa dab qabadsiiyay goobo waxayna waxyeelleeyeen hoyga basaska.
Booliisku waxay kaga jawaabeen sunta dadka ka ilmeysiisa, ulo iyo bambooyin qarxa, taas oo keentay eedeymo ka yimid ardayda iyo ururrada xuquuqda in saraakiishu adeegsadeen xoog xad-dhaaf ah.
Mas’uuliyiintu waxay bilaabeen 18 baaritaan oo gudaha ah oo ku saabsan eedeymaha fal-dhaqan xumo ee booliiska.
Dowladdu waxay hakisay adeegsiga bambooyinka suuxdinta kaddib markii wiil 15 jir ah uu Isniintii gacanta waayay, markii booliisku mid ka mid ah ku rideen intii rabshaduhu socdeen.
‘Hoos u dhac muuqda’
Il dowladeed ayaa maanta sheegtay in mas’uuliyiintu arkayeen “hoos u dhac muuqda” oo ku yimid mudaharaadyada. Isha ayaa sidoo kale weriyeyaasha u sheegtay in inta badan ardayda dugsiyada sare ee dhaawacantay “aysan ku dhaawacmin tallaabo booliis, balse ay ahaayeen arday si kama’ ah isu dhaawacay” intii lagu jiray mudaharaadyada.
Arday badan, si kastaba ha ahaatee, ayaa sheegay inaanay wax niyad ah u hayn inay dib uga laabtaan. Qabanqaabiyeyaashu waxay horey ugu baaqeen mudaharaadyo waaweyn toddobaadka soo socda.
Arday ku urursan salka Tiirka Luulyo ee Place de la Bastille intii lagu jiray mudaharaad ka dhacay Paris
“Waxaan tamarteena u keydsanaynaa toddobaadka soo socda,” ayuu yiri arday 16 jir ah oo ku sugan Toulouse, koonfur-galbeed Faransiiska.
Alice, oo ah arday dugsi sare dhigata kana nool magaalada dekedda leh ee Marseille ee koonfurta, ayaa sheegtay in ku dhawaaqista wasiirka waxbarashadu ay tahay “tallaabo hore balse aan ku filnayn”.
Marius Mesnil, oo ah wakiil urur ardayeed, ayaa sheegay in dibadbaxayaasha “loo soo bandhigayo wax aad u yar” wuxuuna ku baaqay wareeg kale oo mudaharaadyo ah maalinta Talaadada.
Booliisku waxay sheegeen inay xalay fiidkii sunta dadka ka ilmeysiisa ku adeegsadeen fagaaraha Bastille ee Paris si ay u kala eryaan dhowr qof oo “khatar sare leh”.
Isagoo doonaya inuu dejiyo xiisadda, Wasiirka Waxbarashada Edouard Geffray ayaa dabayaaqadii Khamiista ku dhawaaqay in ku dhowaad 3,000 macallin beddel ah loo diri doono maalmaha soo socda si ay u buuxiyaan boosaska shaqaalaha maqan ee 114-ka dugsi sare ee wajahaya carqaladda ugu weyn.
Ra’iisul Wasaare Sebastien Lecornu ayaa ballanqaaday inuu dhammaadka Oktoobar soo bandhigi doono qorshe wax looga qabanayo xiisadda. Wasiirka Dhaqaalaha Roland Lescure ayaa sheegay in dowladdu dabooli karto dalabaadka khayraad dheeraad ah oo iskuullada loo qoondeeyo, inkastoo ay jiraan caqabado adag oo haysta miisaaniyadda 2027.
Marka loo eego hindise-miisaaniyadda hadda jirta, waxbarashadu waxay heli doontaa kororka labaad ee maalgelinta ugu weyn kaddib difaaca, iyadoo kordheysa 1.4% oo gaareysa €90.9 bilyan.
Wasaaradda waxbarashadu waxay sheegtay in maanta la xiray oo keliya 141 ka mid ah 3,700-ka dugsi sare ee Faransiiska, kuwaas oo loo yaqaan lycées.
Taas waxay ka yar tahay ku dhowaad 800 oo iskuul oo la xiray toddobaadkii hore sababo la xiriira mudaharaadyada.
Éléonore Caroit oo ka digtay in rabshadaha kaddib loo jeesto siyaasadda midigta fog
Horaantii, wasiir ku xigeen Faransiis ah ayaa sheegay in carada dadweynaha ee ka dhalatay biilasha tamarta oo sarreeya iyo qiimaha nolosha oo sii kacaya ay gacan ka geysatay abuurista “jawi qanacsanaan la’aan” oo ka dambeeya mudaharaadyada rabshadaha wata.
Éléonore Caroit, oo ah Wasiirka Wakiilka Faransiiska ee Arrimaha Faransiis-ku-hadalka, Iskaashiga Caalamiga ah iyo Muwaadiniinta Faransiiska ee Dibadda, ayaa sheegtay inay aragtay muuqaallo “walaac leh” iyo “qalbi-jab leh” oo ka yimid rabshadaha.
Marwo Caroit waxay ka hadlaysay Dublin, halkaas oo ay kaga qayb galayso kulan ay leeyihiin wasiirrada horumarinta ee Midowga Yurub.
Wareysi ay siisay barnaamijka Morning Ireland ee RTÉ, waxay tiri: “Dowladdu waxay baaraysaa dhammaan tallaabooyinka iyo sheegashooyinka.
“Marxaladdan, waxaa jira amar aad u cad oo ah in la adeegsado oo keliya tallaabooyin ku habboon marka ay timaaddo ilaalinta nidaamka Faransiiska.”
Waxay sheegtay in dowladdu rabto inay soo celiso xasilloonida iyadoo wax ka qabanaysa dalabaadka ardayda “marka ay sharci yihiin”.
“Waxaa jira dalabaadyo badan, balse hadda waxaan haynaa codsiyo iyo walaacyo taxane ah oo aad u cad,” ayay tiri, iyadoo intaas ku dartay in “xaaladdu degayso”.
