In ka badan 2,000 oo qof ayaa ku dhintay faafitaankii ugu dambeeyay ee Ebola ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, kaas oo si degdeg ah ugu sii dhowaanaya cudur-faafidii ugu dhimashada badnayd ee dalka laga diiwaangeliyo.
Mas’uuliyiintu waxay ku dhawaaqeen faafitaanka 15-kii May kaddib markii fayrasku ku dhacay gobollada bari iyo waqooyi-bari ee colaaduhu aafeeyeen, inkasta oo saraakiisha caafimaadku aaminsan yihiin in gudbintu ay toddobaadyo ka horba socotay.
- Advertisement -
Dhibaatadani waa faafitaankii 17-aad ee Ebola ee DRC, waxayna durba noqotay tii ugu weyneyd taariikhda dalka. Sania Nishtar, madaxa fulinta ee isbahaysiga tallaalka caalamiga ah ee Gavi, ayaa ka digtay in ay “si fudud u noqon karto faafitaankii ugu weynaa abid”.
Hay’adaha caafimaadka ee Congo waxay sheegeen in 2,011 qof ay dhinteen, iyadoo la xaqiijiyay 4,381 xaaladood oo fayraska ah.
Faafitaanka ayaa markii ugu horreysay laga aqoonsaday gobolka Ituri ee waqooyi-bari ka hor inta uusan ku fidin deegaanno kale, gaar ahaan North Kivu, halkaas oo nidaamyada caafimaad ee jilicsan iyo joogitaanka xaddidan ee dowladda ay adkeeyeen xakameynta fayraska.
Heerka dhimashada ee la qiyaasay wuxuu marayaa 45.9%, sida ay sheegeen hay’adaha caafimaadka ee Congo.
“Weli ma gaarin halkii ugu sarreysay,” ayuu Wasiirka Caafimaadka Samuel Roger Kamba ku sheegay wareysi ay wasaaraddiisu ku baahisay X.
“Saddexda bilood ee soo socda gudaheed, waxaan filaynaa inaan durba xakameynno faafitaanka oo aan bilowno inaan aragno hoos u dhac,” ayuu raaciyay.
‘Jawaab ‘gaabis ah’
Dagaallada ay ku lug leeyihiin kooxo hubeysan, oo ay weheliso kalsooni-darro qoto dheer oo ka jirta bulshooyinka deegaanka, ayaa gaabis ka dhigay dadaallada lagu aqoonsanayo kiisaska, lagu raadinayo dadka lala xiriiray iyo lagu gaarsiinayo daaweynta gobollada ay saameeyeen.
“Waxaan arkeynaa oo keliya 30% (dadka cudurka qaba), halka 70% dadku ay ku dhimanayaan guryahooda. Tani waa sababta Ebola-kan uu uga duwan yahay,” ayuu Mohamed Yakub Janabi, agaasimaha gobolka Afrika ee Ururka Caafimaadka Adduunka, u sheegay weriyeyaasha Isniintii magaalada Bunia, caasimadda gobolka Ituri.
Jean-Jacques Muyembe, khabiirka fayrasyada ee reer Congo ee ka qayb qaatay daahfurka Ebola sannadkii 1976, ayaa jawaabta ku tilmaamay “mid gaabis ah oo aan waxtar lahayn” wareysi uu daabacay Le Monde Talaadadii.
“Waxaa jira dhibaato gudaha ah oo ka jirta heerka isku-duwidda qaran ee jawaabta,” ayuu yiri.
“Qof walba wuxuu rabay inuu muujiyo inuu wax qabanayo, inkasta oo aan waxba dhab ahaan la abaabulin,” ayuu raaciyay.
Tijaabooyin caafimaad
Khubarada tallaalka ee WHO ayaa Jimcihii ku taliyay in si buuxda loo sameeyo tijaabo bini’aadan oo ku saabsan tallaalka keliya ee Ebola ee la ansixiyay si loo go’aamiyo in uu difaac ka bixin karo nooca fayraska ee hadda ku faafaya DRC, kaas oo aan hadda loo hayn tallaal gaar ah.
Tallaalka Ervebo ayaa la muujiyay inuu badbaado iyo waxtar u leeyahay nooca Zaire ee Ebola, kaas oo aad u badan. Khubarada WHO waxay sheegeen in caddeymo hordhac ah, oo ay ku jiraan natiijooyin ka soo baxay daraasado xoolaha lagu sameeyay, ay muujinayaan inuu sidoo kale bixin karo xoogaa difaac ah oo ka dhan ah nooca dhifka ah ee Bundibugyo, kaas oo ka dambeeya faafitaanka hadda ka socda DRC.
Gavi, isbahaysiga tallaalka caalamiga ah ee la aasaasay sannadkii 2000 si loo caawiyo dalalka dakhligoodu hooseeyo inay helaan tallaallo la awoodi karo, wuxuu kayd ahaan u hayaa 500,000 oo qiyaasood oo Ervebo ah.
Isbahaysigu wuxuu sheegay in qiyaasaha looga soo saari doono kaydkaas tijaabooyinka, iyadoo qaarna durba la geeyay DRC.
Laba tallaal oo suurtagal ah oo Bundibugyo ah ayaa maraya tijaabooyin caafimaad oo bini’aadan ah oo heer hore ah, halka cilmi-baarayaashu ay diyaarinayaan musharrax saddexaad oo loo tijaabiyo.
Ebola waxa uu ku faafaa taabashada dheecaannada jirka wuxuuna sababi karaa qandho dhiig-bax daran leh.
50-kii sano ee la soo dhaafay, cudurkani wuxuu Afrika ku dilay in ka badan 15,000 oo qof.
