Waxaa qoray Mohammad MansourIsniin, Luulyo 20, 2026
Hamas ayaa Khalil al-Hayya u dooratay inuu hoggaamiyo xafiiskeeda siyaasadda, iyadoo xilkaas loo dallacsiiyay wada-xaajoode ruug-caddaa ah iyo shakhsiyad muddo dheer ka soo dhex muuqatay Gaza, kaddib codbixin gudaha ah oo si weyn loogu tartamay.
Go’aanka Isniinta ayaa yimid kaddib markii Israa’iil ay 2024-kii Marinka Gaza ku dishay hoggaamiyihii isaga ka horreeyay, Yahya Sinwar. Sinwar ayaa xilka la wareegay horraantii isla sannadkaas, kaddib markii Israa’iil ay dishay hoggaamiyihii siyaasadda Hamas, Ismail Haniyeh. Al-Hayya ayaa sidoo kale sannadkii hore ka badbaaday isku day ay Israa’iil ku doonaysay inay ku disho oo ka dhacay Qatar.
Magacaabista ayaa timid kaddib doorasho ku celis ah oo Golaha Guud ee Shuurada dhaqdhaqaaqa ku dhex martay al-Hayya iyo hoggaamiyihii hore ee siyaasadda Khaled Meshaal. Wareeggii hore ee codbixinta, musharraxna ma helin aqlabiyadda loo baahnaa ee boqolkiiba 50 iyo hal cod.
Doorashada al-Hayya, oo hore u ahaa hoggaamiyaha Hamas ee Gaza ee dibadda ku noolaa, waxay waafaqsan tahay hannaan-dhismeedkii gudaha ee kooxda ee 2021, kaas oo dhigaya in hoggaanka sare uu matalo deegaannadeeda juqraafiyeed ee ugu waaweyn: Gaza, Daanta Galbeed ee la haysto iyo qurbo-joogta.
Al-Hayya, oo ka tirsanaa gole hoggaan ku-meel-gaar ah oo shan xubnood ka koobnaa, lana dhisay dabayaaqadii 2024 si uu u maamulo arrimaha xilliga dagaalka, ayaa dhammaystiri doona muddada doorashada ee hadda socota, taas oo ku eg 2027.
Asalka aqooneed iyo dhaqdhaqaaqiisii hore
Al-Hayya wuxuu ku dhashay Magaalada Gaza 5-tii Nofeembar 1960, wuxuuna ku barbaaray qoys muxaafid ah oo ay raad waara ku reebeen waayo-aragnimadii dagaalkii Carabta iyo Israa’iil ee 1967 iyo gumaysiga Israa’iil. Isagoo carruur ah, wuxuu goob-joog u ahaa weerarro milatari oo lagu qaaday guriga qoyskiisa ee Gaza, wuxuuna arkay qaraabadiisa oo la xirayo, waayo-aragnimooyinkaas oo qaabeeyay aragtidiisa siyaasadeed.
Kulan uu bishii Maarso 1980 la yeeshay Sheikh Ahmed Yassin, aasaasihii Hamas, ayaa door go’aamin leh ka qaatay inuu ku biiro dhaqdhaqaaq abaabulan. Wuxuu markaas kaddib bartay culuumta Islaamka, isagoo shahaadada koowaad ka qaatay Jaamacadda Islaamiga ah ee Gaza sannadkii 1983, shahaadada labaadna Jaamacadda Jordan sannadkii 1986, halka uu 1997-kii Suudaan kaga qaatay shahaadada dhakhtarnimada ee culuumta xadiiska.
Markii dambe wuxuu noqday hormuudka arrimaha ardayda ee Jaamacadda Islaamiga ah ee Gaza, wuxuuna ku biiray Ururka Culimada Falastiin. Isagoo ka mid ahaa xubnihii aasaasay Hamas sannadkii 1987, al-Hayya waxaa ciidammada Israa’iil ay dhowr jeer xireen intii lagu jiray Intifada-dii koowaad, kacdoonkii Falastiiniyiinta ee dabayaaqadii 1980-meeyadii, waxaana intii uu xirnaa loo geystay jirdil daran.
Wuxuu si rasmi ah siyaasadda doorashooyinka u galay sannadkii 2006, markaas oo uu ku guuleystay kursi ka tirsan Golaha Sharci-dejinta Falastiin, isla markaana uu hoggaamiyay garabka baarlamaanka ee Hamas.
Wada-xaajoodaha iyo diblomaasiga ugu sarreeya
Labadii tobannaan sano ee la soo dhaafay, al-Hayya wuxuu xilal dhowr ah oo muhiim u ah ka soo qabtay Hamas, isagoo noqday hoggaamiye ku-xigeenka Gaza iyo madaxa xafiiska xiriirka Carabta iyo Islaamka ee kooxda.
Wuxuu noqday shakhsiyad muhiim u ah diblomaasiyadda Hamas, isagoo hoggaamiyay wafdiyo ka qaybgalay wada-xaajoodyada xabbad-joojinta kaddib dagaalladii ay Israa’iil ku qaaday Gaza sannadihii 2012 iyo 2014.
Kaddib markii dagaalka xasuuqa ah ee Israa’iil uu billowday Oktoobar 2023, al-Hayya wuxuu la wareegay doorka wada-xaajoodaha ugu sarreeya ee Hamas ee wada-hadallada dadban ee xabbad-joojinta iyo is-weydaarsiga maxaabiista, kuwaas oo ay dhexdhexaadinayeen Qatar iyo Masar.
Inuu inta badan ka hawlgalo Qatar, oo sannadkii 2012 billowday martigelinta xafiiska siyaasadda Hamas kaddib codsiyo ay saraakiisha Qatar sheegeen inay ka yimaadeen Mareykanka, waxay u suurtagelisay inuu ka gudbo caqabadaha go’doominta Gaza oo uu hago xiriirrada diblomaasiyadeed ee gobolka oo dhan. Hawlihiisa siyaasadeed waxaa ka mid ahaa inuu bishii Nofeembar 2023 hoggaamiyo wafdi Hamas ah oo Lubnaan kula kulmay hoggaamiyaha Hezbollah, Hassan Nasrallah. Wuxuu sidoo kale ka badbaaday weerar diyaaradeed oo aan duuliye lahayn oo bishii Janaayo 2024 ka dhacay Beirut, kaas oo lagu dilay Saleh al-Arouri, hoggaamiye ku-xigeenkii siyaasadda Hamas.
Ka badbaadista isku dayada dilka
Isku dayada soo noqnoqday ee Israa’iil ay ku doonaysay inay ku disho al-Hayya waxaa barbar socday khasaare qoys oo aad u weyn. Duqeyn cirka ah oo ay Israa’iil bishii Maajo 2007 ku qaadday guriga qoyskiisa ayaa dishay toddobo qof oo qaraabadiisa ah, oo ay ku jiraan laba walaalihiis ah.
Wiilkiisa Hamza, oo ka tirsanaa Guutooyinka Qassam, garabka militariga Hamas, ayaa lagu dilay weerar diyaaradeed oo aan duuliye lahayn sannadkii 2008.
Dagaalkii Israa’iil ee 2014, weerar ayaa lagu dilay wiilkii ugu weynaa al-Hayya, Osama, xaaska Osama iyo saddex ka mid ah carruurtooda. Al-Hayya wuxuu ka badbaaday weerar ay Israa’iil bishii Sebtembar 2025 ku qaadday dhisme la deggan yahay oo ku yaalla Doha, caasimadda Qatar. Weerarka waxaa lagu dilay wiilkiisa Humam, agaasimaha xafiiskiisa Jihad Labad, saddex ilaalo ah iyo sarkaal amni oo Qatari ah.
Horraantii sannadkan, wiil kale oo uu dhalay, Azzam, ayaa u geeriyooday dhaawacyo ka soo gaaray duqeyn cirka ah oo ay Israa’iil bishii Maajo ka geysatay xaafadda Daraj ee Magaalada Gaza.
Doorasho xilli dagaal
Inkastoo uu xubno badan oo qoyskiisa ah ku waayay colaado isdaba-joog ah, al-Hayya wuxuu ku sii jiray xudunta xafiiska siyaasadda Hamas. In loo doorto hoggaamiyaha guud ee dhaqdhaqaaqa waxay timid ku dhowaad saddex sano markii uu socdo dagaalkii ugu dambeeyay ee Israa’iil, kaas oo dilay in ka badan 73,000 oo qof.
Falanqeeyaha siyaasadda Falastiin Abdullah Aqrabawi ayaa sheegay in go’aanka Hamas ee ah inay qabato doorasho rasmi ah iyadoo hawlgallada militari ay weli socdaan uu muujinayo “hay’adeeda xididdada dheer leh”.
“Halkii ay ku dhaqaaqi lahayd magacaabis degdeg ah ama go’aanno la isku raacsan yahay … kooxdu waxay dooratay hannaan codbixineed,” ayuu yiri Aqrabawi, isagoo intaas ku daray in tartanka loollanka leh uu ka tarjumayo dood gudaha ah oo caafimaad qabta oo ku saabsan jihada istaraatiijiyadeed ee Hamas.
Xeerarka Hamas waxay Golaha Guud ee Shuurada siinayaan awoodda keliya ee lagu dooran karo madaxa xafiiska siyaasadda, halkii xubnaha aasaasiga ah ee ururka loo oggolaan lahaa codbixin toos ah.
“Xilliyada qalalaasaha, habraacyada degdegga ah iyo qorshayaasha kaydka ah ee hore u jiray ayaa si toos ah u hawlgeliya heerarka labaad ee maamulka iyo hoggaanka si ay talada ula wareegaan,” ayuu yiri falanqeeyaha siyaasadda Falastiin Wissam Afifa.
