Magaalada Jigjiga, oo ah xarunta Dowlad Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya, ayaa wajaheysa dib-u-habayn ballaaran iyo horumar xawli ku socda. Waddooyinka casriga ah, bilicda fagaarayaasha bulshada iyo maalgashiga ballaaran ee lagu samaynayo adeegyada biyaha iyo kaabayaasha guud ayaa gebi ahaanba beddelay muuqaalka magaalada, iyadoo taasi muujinaysa yool goboleed adag: sare u qaadista adeegyada bulshada, abuurista fursado dhaqaale oo ballaaran iyo mustaqbal ifaya oo dadkeeda loo horseedo.
Hoggaaminta isbeddelkan taariikhiga ah waxaa udub-dhexaad u ah Madaxweynaha Dowlad Deegaanka Soomaalida, H.E. Mustafe Muhumed Omar, oo si weyn loogu yaqaanno Mustafe Cagjar, kaasoo deegaanka hoggaaminayay tan iyo sannadkii 2018. Aragtidiisa fog ee dhinaca maamulka ayaa horseedday in kaabayaasha dhaqaalaha laga dhigo tiirka koowaad ee qorshaha horumarineed, iyadoo natiijooyinka muuqdana ay maanta ka hanaqaadeen guud ahaan magaalada iyo deegaannada ku hareeraysanba.
- Advertisement -
Waxa horumarkan qiimaha gaarka ah u yeelaya ayaa ah sida uu diiradda u saarayo nolosha dadweynaha. Mashaariicda maamulku hirgelinayo ayaan ku koobnayn dhisme kaliya, balse waxay saldhig u yihiin in muwaadiniintu helaan adeegyada aas-aasiga ah, si nabadgelyo leh u socdaalaan, abuuraan ilo dhaqaale, isla markaana si buuxda uga qaybqaataan nolosha bulshada.
Jigjiga: Muuqaalka Cusub Ee Magaalada
Waddooyinka waawayn ee Jigjiga ayaa ah astaanta ugu cad ee ka marag kacaysa dib-u-dhiskan casriga ah. Bishii February 2025, Wakaaladda Wararka Itoobiya ee Ethiopian News Agency ayaa werisay qorshe lagu dhisayo jidad dhererkoodu gaarayo 30 kiilomitir, iyadoo wejiga hore oo dhan 10 kiilomitir la filayo inuu abuuro fursado shaqo oo ballaaran, korna u qaado isku-xirnaanta gudaha magaalada.
Mashaariicdan kaabayaasha ah ayaa si weyn u fududeeyay isu-socodka gaadiidka, waxay dhiirrigeliyeen ganacsiyada maxalliga ah, waxayna hagaajiyeen gaarista goobaha waxbarashada, xarumaha caafimaadka iyo adeegyada dowladda. Goobaha nasashada iyo fagaarayaasha dadweynaha ee la casriyeeyay ayaa magaalada u xiray dhar cusub oo soo jiidasho leh, kaasoo ay si isku mid ah ugu raaxaysanayaan dadka deegaanka iyo martiduba.
Dhinaca kale, adkaynta helitaanka biyaha nadiifka ah ayaa ahayd arrin mudnaan gaar ah la siisay. Furitaankii wejiga labaad ee Mashruuca Biyo-gelinta Magaalada Jigjiga bishii July 2024 ayaa tallaabo weyn u ahaa daboosha baahiyaha magaaladan sida xawliga ah u koraysa. Sii wadista maalgashiga adeeggan ayaa xaqiijinaysa in qoys kasta helo biyo lagu kalsoonaan karo, taasoo dhammaystiraysa yoolka magaalo leh waddooyin casri ah, adeegyo la heli karo iyo xaalad nololeed oo sarreysa.
U Sinnaanta Kaabayaasha Dhaqaalaha: Indha-indhayn Shakhsi Ah
Intii lagu guda jiray booqasho aan ku tagay Jigjiga bartamihii bishii January 2026, waxaan aad ula dhacay qaabka loo naqshadeeyay labada waddo ee ugu waawayn magaalada si ay ugu habboonaadaan dhammaan bulshada. Waxaan si gaar ah u arkay astaamo iyo marinno loogu talagalay fududeynta socodka dadka qaba naafada aragga ee adeegsada usha cad, taasoo ah tallaabo aad looga baahnaa balse weli ku yar magaalooyin badan oo gobolka ku yaalla.
Anigoo ah u-doodaha xuquuqda dadka qaba naafada, tallaabadani waxay igu abuurtay dhiirrigelin qoto dheer. Waxay markhaati u tahay hoggaan loo dhan yahay oo aqoonsan xaqa uu muwaadin kasta u leeyahay inuu si xor ah oo nabadgelyo leh u socdaalo. Jidadka lugta ee loo qorsheeyay dadka naafada ah waxay u saamaxayaan inay sharaf iyo madaxbannaani ku tagaan goobahooda shaqo, dugsiyada, xarumaha adeegga dadweynaha iyo goobaha bulshada.
Guushani waxay gogol-xaar adag u tahay horumarro kale oo la gaaro. Maamulku, isagoo dejinaya heerar rasmi ah oo la xiriira qaab-dhismeedka jidadka, marinnada lugta iyo dhismayaasha dowladda, isla markaana si dhow ula shaqeynaya ururrada dadka naafada ah, wuxuu Jigjiga u rogi karaa tusaale lagu daydo xagga naqshadaynta magaalooyinka loo dhan yahay ee Itoobiya iyo guud ahaan Geeska Afrika. Tallaabooyinka ay ka mid yihiin waddooyinka socodka ee aan carqaladaha lahayn, dhismaha calaamadaha taabashada lagu garto ee dhulka la dhigo, marinnada bedqabka leh iyo jaranjarooyinka jiifka ah ee la qorsheeyo laguna daro miisaaniyadda bilowgaba, waxay tusaalahan wanaagsan u gudbin lahaayeen mashruuc kasta oo mustaqbalka la hirgelinayo.
Godey: Isku-xirka Kaabayaasha Iyo Nolol-maalmeedka Bulshada
Hiigsiga maamulku kuma koobna magaalada caasimadda ah oo kaliya. Magaalada Godey, oo ku dhow Webiga Shabelle, waxay leedahay awood ballaaran oo dhanka beeraha ah, iyadoo tiir adag u ah nolosha dadweynaha ku nool deegaannada ku hareeraysan.
Bishii May 2026, xukuumadda deegaanku waxay Godey ka daah-furtay waddo laami ah oo dhererkeedu yahay 3.3 kiilomitir, taasoo ku kacday lacag lagu qiyaasay 371.1 milyan oo birta Itoobiya ah, iyadoo fududaysay isu-socodka dadka iyo gaadiidka iyo gaarista xarumaha adeegga guud. Sidoo kale, mashruuc weyn oo biyo-gelin ah oo la soo gebagebeeyay sannadkii 2022 ayaa ballaariyay shabakadda qaybinta biyaha magaalada si ay uga faa’iideystaan in ka badan 100,000 oo qof.
Maalgashiga dhanka beeraha ayaa dhankiisa furaya albaabbo cusub. Mashruuca Waraabka ee Galbeedka Godey (West Godey Irrigation Scheme), oo la daah-furay bishii January 2025, ayaa loogu talagalay in lagu waraabiyo dhul beereed gaaraya ilaa 10,000 oo hektar. Bishii April 2026, hay’adda World Food Programme iyo bah-wadaagteeda ayaa Godey ka bilaabay hindise waraabka beeraha loogu adeegsanayo tamarta qorraxda, si kor loogu qaado wax-soo-saarka loona adkeeyo adkeysiga bulshada.
Isku-darka mashaariicdani waxay iftiiminayaan faham dhab ah oo ku aaddan in horumarka kaabayaashu uu noqdo mid isku xiraya kobaca magaalooyinka iyo ilaha dhaqaale ee miyiga. Waddooyinka tayada leh waxay beeralayda ka caawinayaan inay suuqyada gaaraan, biyo la isku halayn karo waxay tayaynayaan nolosha qoysaska, nidaamka waraabkuna wuxuu beeralayda u sahlaa kordhinta dakhligooda iyo xoojinta amniga cuntada. Haddii maamul wanaagga lagula socdo mashaariicdan, waxay faa’iido weyn u noqon doonaan jiilasha soo socda.
Mustaqbalka: Aragti Ku Salaysan Horumar Loo Dhan Yahay
Tallaabooyinka laga hirgeliyay Jigjiga iyo Godey waxay abuureen aasaas adag. Iyadoo laga faa’iideysanayo xawliga hadda jira, maamulku wuxuu haystaa fursado muhiim ah oo uu horay ugu sii socon karo:
• Isku-dhafka baahiyaha naafada: In adeegyada marinnada gaarka ah ee laga bilaabay Jigjiga lagu baahiyo dhammaan jidadka cusub, dariiqyada iyo xarumaha danta guud ee deegaanka oo dhan.
• Ka-qaybgalka bulshada: In la xoojiyo wada-shaqeynta u dhexeysa dowladda, dadweynaha iyo ururrada dadka naafada ah marka la qorsheynayo mashaariicda soo socota.
• Adeegyo waara: In lagu ilaaliyo horumarka laga gaaray dhinaca biyaha iyo kaabayaasha nidaam joogto ah oo dayactir leh.
• Baahinta gobolka: In faa’iidooyinka laga dareemay Jigjiga iyo Godey la gaarsiiyo magaalooyinka yar-yar iyo deegaannada miyiga ah.
• Hufnaan: In bulshada lala wadaago horumarka iyo natiijooyinka mashaariicda, si loo xoojiyo kalsoonida shacabka iyo ballanqaadka maamulka ee dhinaca furfurnaanta.
Hoggaaminta H.E. Mustafe Muhumed Omar hoosteeda, Dowlad Deegaanka Soomaalidu waxay muujisay waxa uu gaari karo maamul go’aan adag leh, waxayna maanta diyaar u tahay inay horumarkan u gudbiso wejiga xiga.
Gunaanad
Isbeddelka ka socda Jigjiga iyo maalgashiga ballaaran ee lagu sameeyay waddooyinka, biyaha iyo waraabka beeraha ee Godey waxay marag u yihiin maamul u heellan inuu wax ka beddelo nolosha shacabka ku nool Dowlad Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya. Tallaabooyinkani waxay sare u qaadayaan adeegyada, waxay garab siinayaan ganacsiyada, waxayna kobcinayaan dhaqaalaha. Booqashadaydii bishii January 2026 waxay igu reebtay xusuus qoto dheer: kani waa horumar dhab ah oo tixgelinaya awoodda dadka oo dhan. Marinada sida gaarka ah loogu talagalay dadka baahiyaha gaarka ah qaba ee ku yaalla jidadka Jigjiga waa tusaale muuqda oo muujinaya hoggaan loo dhan yahay oo ficil ku qotoma.
Horumarka dhabta ah waxaa lagu cabbiraa sida uu u taabto nolosha maalinlaha ah ee qofka: qoysas helaya biyo nadiif ah, ganacsiyo koraya, beeralay si dhib yar suuqa ku gaaraya, iyo dad qaba naafo oo si xor ah oo ammaan ah u socdaalaya. Haddii halbeeggaas la eego, Dowlad Deegaanka Soomaalidu waxay ku socotaa dhabihii saxda ahaa. Iyada oo la adeegsanayo aragtida fog ee H.E. Mustafe Muhumed Omar, Jigjiga, Godey iyo guud ahaan deegaanku waxay hiigsan karaan mustaqbal barwaaqo iyo fursado siman u horseeda dhammaan shacabka.
By Mohamed Amin Mohamud
Mohamed Amin Mohamud waxaa u-doodaha xuquuqda aadanaha iyo faalleeye ka faallooda arrimaha maamul wanaagga iyo adeegyada bulshadda.
