Mareykanka ayaa oggolaaday inuu sii wado bixinta dawooyin iyo qalab caafimaad oo lacag la’aan ah, kuwaas oo badbaadiya nolosha, kuna socda qaar ka mid ah dalalka ugu saboolsan dunida; arrintan oo yareyneysa cabsi laga qabay hakad kale kadib bilo hubanti la’aan ah oo ku saabsan gargaarka dibadda ee Mareykanka.
UNICEF ayaa soo iibsan doonta agabkaas sida ku cad heshiiska, ayuu afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka Reuters ugu sheegay iimayl. Hay’addu waxay sheegtay in heshiisku socon doono hal sano, qiimihiisuna yahay 25 milyan oo doolar.
- Advertisement -
Maalgelintan waa qayb yar oo keliya oo ka mid ah gargaarkii ay carqaladeeyeen jarista maamulka Trump ku sameeyay gargaarka dibadda iyo kala dirista Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Mareykanka, ama USAID.
Si kastaba ha ahaatee, heshiiskan ayaa la filayaa inuu ka hortago in si lama filaan ah u joogsadaan gaarsiinta agab ay ku tiirsan yihiin qaar ka mid ah dalalka dunida ugu nugul, xilli ay Washington kala xaajoonayaan heshiisyo cusub oo gargaar caafimaad ah.
Sagaal sarkaal oo hore oo gargaarka Mareykanka ah, wakiillo ka socday ururrada aan dawliga ahayn iyo saraakiil dowladeed ayaa Reuters u sheegay in hakadka sahaydu uu ahaa walaac weyn. Qandaraaskii jiray ee u dhexeeyay USAID-kii la kala diray iyo alaab-qeybiyaha ayaa la qorsheeyay inuu dhaco bishii hore.
Yaraanta
Heshiisku wuxuu daboolayaa soo iibinta iyo gaarsiinta agabka caafimaadka hooyada iyo carruurta, iyo sidoo kale qaar ka mid ah sahayda nafaqada, ugu yaraan 15 dal oo hore barnaamijku ugu adeegi jiray. UNICEF waxay sheegtay in Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, Haiti iyo Mali ay ka mid yihiin dalalkaas.
Heshiiskan ayaa imanaya kadib ku dhowaad 18 bilood oo carqalad ah, taas oo ka dhalatay go’aankii Washington ay ku xayirtay kadibna ku yareysay barnaamijyo gargaar oo badan, iyadoo loo marayo “Istaraatiijiyadda Caafimaadka Caalamiga ah ee America First.”
Dalal ay Congo ku jirto, saameynta ka dhalatay goldaloolooyinka sahayda ayaa durba la dareemayaa.
Isbitaalka Guud ee Nyangezi ee bariga Congo, shaqaalaha caafimaadka ayaa sheegay in kaydkii dawooyinka muhiimka ahaa uu dhammaaday. Waxaa ka mid ahaa oxytocin, oo loo isticmaalo ka hortagga iyo daaweynta dhiig-baxa dhalmada kadib, iyo amoxicillin, oo ah antibiyootik loo isticmaalo daaweynta carruurta iyo xilliga dhalmada.
“Waxay ahayd deeq aan hore uga helnay USAID, iminkana ma jirto,” ayay Reuters u sheegtay umuliso Alice Bulambo.
Olivier Kabarati Amani, oo ah madaxa caafimaadka ee degmada caafimaadka Nyangezi, ayaa sheegay in bakhaarka weyn ee dowladda ee deegaanka uu la kulmayay kayd-la’aan muddo ka badan hal sano.
Yaraantu waxay xarumaha caafimaadka ku qasabtay inay dawooyinka ku iibsadaan qiimaha suuqa. Lixdii bilood ee la soo dhaafay, “kharashka daryeelku laba jibbaar ayuu noqday, haddii uusan saddex jibbaarmin,” ayuu Amani yiri, iyadoo nidaamka caafimaadka bariga Congo uu weli la tacaalayo Ebola.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa sheegtay inay “mudnaan siisay hubinta in dhammaan agabka badbaadinta nolosha si joogto ah oo la isku halayn karo loo heli karo.”
Wareejinta
Agabka caafimaadka hooyada iyo dhallaanka ayaa ka ahaa wax ka yar 1% in ka badan 5 bilyan oo doolar oo uu Barnaamijka Silsiladda Sahayda Caafimaadka Caalamiga ah ee USAID kharash gareeyay intii u dhexeysay 2016 iyo 2023, sida ku cad warbixintii sannadlaha ahayd ee ugu dambeysay ee la heli karo. Qandaraasle gaar loo leeyahay oo la yiraahdo Chemonics ayaa maamulayay kharashkaas.
Reuters ayaa markii ugu horreysay bishii Abriil werisay in barnaamijka la qorsheeyay in la xiro. Hindisahan ayaa sidoo kale maamulayay deeqaha iyo gaarsiinta agabka loo adeegsado la dagaallanka duumada iyo HIV. Saraakiisha gargaarka ayaa ka digay in xiritaankiisa la qorsheeyay ee 30-ka Sebtembar uu sababi karo yaraansho.
Xiritaanka barnaamijka silsiladda sahayda ee Chemonics waa qayb ka mid ah istaraatiijiyad caafimaad oo caalami ah oo Mareykanku leeyahay, taas oo ujeeddadeedu tahay in dalalka loo wareejiyo isku-filnaansho, iyadoo la yareynayo taageerada Mareykanka iyo ku tiirsanaanta qandaraaslayaasha.
Washington waxay beddelkeeda la gashay in ka badan 30 heshiis oo laba geesood ah oo gargaar caafimaad ah dalalka qaata gargaarka, oo ay Congo ka mid tahay. Heshiisyadu waxay dalalka ku waajibinayaan inay maalgelin bixiyaan, qiimahooduna guud ahaan waa bilyanno doolar.
Hase yeeshee, wadaxaajoodyada ku saabsan heshiisyada ayaan weli dhammaan, taas oo abuureysa hubanti la’aan ku saabsan waxa buuxin doona farqiga ka imanaya habka dalabka.
Inkastoo dalal badan ay hore u bilaabeen diyaar garowga inay masuul ka noqdaan baahiyaha caafimaadka hooyada iyo carruurta, shan sarkaal oo hore oo USAID ah ayaa sheegay in muddada gaarsiinta ay gaari karto hal sano ama ka badan.
Dowladda Congo waxay qorsheyneysaa inay la wareegto maamulka sanadka soo socda, balse waxay la dhibtoonaysay hubanti la’aantii dhowaan jirtay, sida uu sheegay Polydor Kabila, oo ah isku-duwaha barnaamijka daryeelka caafimaadka guud ee xafiiska madaxweynaha.
Marka laga soo tago heshiiska UNICEF, mas’uuliyiinta Mareykanka ayaa u kordhiyay Chemonics waqtiga kama dambaysta ah ee ay ku gaarsiinayso qaar ka mid ah agabka muhiimka ah ee duumada iyo HIV, ayuu afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Reuters u sheegay. Mareykanka ayaa sidoo kale heshiis la gaaray Sanduuqa Caalamiga ah ee La-dagaallanka AIDS-ka, Qaaxada iyo Duumada, taas oo u saamaxaysa dalalka inay sahayda cusub ee HIV iyo duumada ee Mareykanku maalgeliyo ka dalban karaan madasha dalabka ee sanduuqa.
UNICEF ayaa bayaan ku sheegtay inay Mareykanka kala shaqeyn doonto “in sahayda caafimaadka iyo nafaqadu sii socoto si carruur badan u helaan daryeel badbaadiya nolosha.” Hay’addu waxay sheegtay in dalabyada aan weli la gudbin, balse la filayo in dhowaan la gudbiyo.
